Bulgaria gia nhập Eurozone từ 1/1 giữa lạm phát và bất ổn chính trị

Bulgaria đang chuẩn bị bỏ đồng lev để chuyển sang dùng đồng euro, nhưng quá trình này diễn ra trong bối cảnh bất ổn chính trị và tranh cãi xã hội gay gắt.

Việc gia nhập Eurozone được xem là cột mốc lịch sử, song lạm phát, chi phí sinh hoạt và nghi ngại về lợi ích thực tế khiến đất nước chia rẽ. Những cuộc biểu tình lớn và nguy cơ bế tắc sau bầu cử đang đặt câu hỏi liệu “kỳ bầu cử thời euro” có mang lại ổn định hay không.

Bulgaria rơi vào khủng hoảng chính trị ngay trước mốc chuyển sang euro

Các cuộc biểu tình mùa đông liên quan đến tham nhũng, lạm phát và kế hoạch tăng đóng góp an sinh xã hội, thuế đã làm chính phủ Bulgaria sụp đổ, đẩy quốc gia vào vòng bầu cử tiếp theo.

Biểu tình quy mô lớn, được mô tả là lớn nhất trong nhiều năm, đã gia tăng áp lực lên chính quyền. Những xung đột với cảnh sát tại thủ đô Sofia cho thấy mức độ căng thẳng xã hội khi người dân phản ứng với giá cả leo thang và các đề xuất thay đổi chính sách tài khóa.

Chính phủ liên minh do Thủ tướng Rosen Zhelyazkov đứng đầu đã từ chức. Đảng GERB theo xu hướng trung hữu, bảo thủ, do cựu Thủ tướng Boyko Borisov lãnh đạo, không muốn trở thành “đích ngắm” của làn sóng bất mãn công chúng trong giai đoạn nhạy cảm.

Bulgaria chuẩn bị cho cuộc bầu cử lần thứ 8 trong 5 năm. Các kỳ bầu cử trước đó không tạo ra ổn định đáng kể, làm dấy lên nghi ngại liệu cuộc bầu cử diễn ra trong bối cảnh chuyển đổi sang euro có thể phá vỡ vòng lặp bế tắc chính trị hay không.

Nhiều tầng lớp xã hội tiếp tục phản đối mô hình “đầu sỏ” mà họ cho rằng định hình cách đất nước vận hành. Một ví dụ thường được nhắc tới là nhân vật đứng đầu liên minh DPS – New Beginning, Delyan Peevski, trong bối cảnh Bulgaria bị đánh giá là chưa thể kiềm chế ảnh hưởng của các nhóm tài phiệt, một phần được duy trì thông qua việc phân bổ quỹ châu Âu.

Làn sóng biểu tình gần đây ban đầu tập hợp cả các nhóm ủng hộ euro lẫn hoài nghi euro, các lực lượng tự do thân phương Tây và các nhóm dân tộc chủ nghĩa thân Nga. Điều này phản ánh rằng tranh cãi về euro không chỉ là kinh tế mà còn gắn với bản sắc chính trị và định hướng địa chính trị.

Tranh cãi về trưng cầu dân ý cho thấy xã hội chưa đồng thuận về thời điểm vào Eurozone

Tổng thống Rumen Radev từng đề nghị trưng cầu dân ý về thời điểm gia nhập Eurozone, nhưng yêu cầu này bị bác vì bị xem là vi hiến.

Đề xuất trưng cầu dân ý tập trung vào vấn đề “thời điểm” Bulgaria gia nhập Eurozone, với lập luận rằng xã hội thiếu đồng thuận và công tác chuẩn bị để áp dụng euro vào năm 2026 chưa đầy đủ. Động thái này nhận được ủng hộ từ đảng “Revival” thân Nga và một số lực lượng dân túy cánh hữu.

Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội Bulgaria Nataliya Kiselova đã bác bỏ yêu cầu trên với lập luận vi hiến. Quan điểm này được nhiều nghị sĩ thuộc đa số cầm quyền ủng hộ, bao gồm cả Đảng Xã hội Bulgaria, cùng các lực lượng đối lập và liên minh tự do thân châu Âu PP-DB.

EU khẳng định euro sẽ giúp Bulgaria tăng liên kết và thu hút đầu tư

Brussels nhấn mạnh việc gia nhập Eurozone đã được quy định trong cam kết EU của Bulgaria và cho rằng đồng euro sẽ mang lại lợi ích kinh tế như thu hút đầu tư, tăng việc làm và nâng thu nhập thực.

Tư cách thành viên Eurozone được xem là nghĩa vụ theo Hiệp ước gia nhập EU của Bulgaria. Bất chấp biến động chính trị gần đây, Bulgaria dự kiến trở thành quốc gia thứ 21 trong EU sử dụng đồng tiền chung vào ngày 1/1.

Nhiều chính phủ Bulgaria liên tiếp đã thúc đẩy mục tiêu này, coi đây là bước hoàn tất các cam kết hội nhập. Lập luận phổ biến của phe ủng hộ là euro sẽ củng cố liên kết với phương Tây và giảm tác động từ Nga thông qua việc gắn Bulgaria chặt hơn vào cấu trúc kinh tế, tài chính châu Âu.

“Đồng euro là biểu tượng hữu hình của sức mạnh và sự đoàn kết châu Âu.”
– Ursula von der Leyen, Chủ tịch Ủy ban châu Âu

Ủy ban châu Âu cũng lập luận rằng tham gia khu vực đồng euro sẽ giúp Bulgaria tăng cường quan hệ với các đối tác Eurozone, hấp dẫn vốn đầu tư nước ngoài, mở rộng khả năng tiếp cận tài chính, tạo việc làm và hỗ trợ thu nhập thực tế.

Về mặt truyền thông và nhận diện, Bulgaria cũng đã chuẩn bị các thiết kế cho mặt quốc gia của đồng xu euro. Thông tin thiết kế được công bố trên Evroto.bg.

Người Bulgaria chia rẽ về euro vì chi phí sinh hoạt và niềm tin vào Eurozone

Khảo sát Eurobarometer cho thấy 49% người Bulgaria phản đối việc áp dụng đồng euro, trong khi phe ủng hộ coi đây là bước đi hợp lý do đồng lev đã neo theo euro.

Một số người ủng hộ cho rằng chuyển sang euro là “bước tiếp theo hợp lý” vì tỷ giá đồng lev vốn đã được neo vào euro. Họ kỳ vọng việc dùng chung tiền tệ sẽ giảm ma sát trong đi lại, chi tiêu xuyên biên giới, thúc đẩy hoạt động kinh doanh và hội nhập chính trị, văn hóa sâu hơn với châu Âu.

“Tôi xem đây là một bước tiến… Gia nhập Eurozone sẽ giúp kinh tế tăng trưởng và đặt Bulgaria vững vàng hơn trong lòng châu Âu. Với người dân bình thường, mọi thứ sẽ dễ hơn, nhất là khi đi lại, vì chúng tôi dùng cùng một đồng tiền.”
– Natali Ilieva, sinh viên khoa học chính trị

Ngược lại, phe phản đối lo ngại giai đoạn biến động phía trước, đặc biệt là chi phí sinh hoạt tăng do lạm phát cao và tình trạng đầu cơ. Họ thường nhắc tới trải nghiệm của các quốc gia Đông Âu gia nhập Eurozone trước đó, nơi giá cả tăng đáng kể sau chuyển đổi.

Một số ý kiến còn lo rằng nền kinh tế Bulgaria có thể chịu tác động gián tiếp từ mức nợ rất lớn trong Eurozone. Tâm lý này gắn với nghi ngờ về sức khỏe dài hạn của khu vực đồng euro và mức độ “gắn rủi ro” khi gia nhập.

“Tôi nhớ nhiều năm trước tôi từng hy vọng Bulgaria vào Eurozone. Nhưng đó là một châu Âu khác. Bây giờ mọi thứ đang xấu đi. Tinh thần châu Âu thống nhất đã biến mất. Tôi không muốn là một phần của châu Âu như vậy.”
– Petya Spasova, bác sĩ

Lo ngại giá cả tăng là điểm nóng, dù ECB dự báo tác động “khiêm tốn”

ECB cho rằng việc đổi sang euro chỉ làm giá tăng nhẹ 0,2–0,4 điểm phần trăm, nhưng người dân Bulgaria vẫn lo chi phí thực tế tăng mạnh, đặc biệt khi lạm phát chính thức tháng 11 là 5,2%.

Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) Christine Lagarde từng dự báo tác động của euro lên giá cả là “khiêm tốn”, với mức tăng khoảng 0,2 đến 0,4 điểm phần trăm, dựa trên các lần chuyển đổi trước đó.

Tuy nhiên, trong giai đoạn chuẩn bị gia nhập, người Bulgaria ghi nhận giá bất động sản tăng gấp đôi trong vài năm. Theo Viện Thống kê Quốc gia, lạm phát theo năm ở mức 5,2% vào tháng 11, nhưng nhiều người tiêu dùng cho rằng cảm nhận thực tế cao hơn nhiều.

Báo cáo cũng nêu rằng tốc độ tăng giá thực phẩm chính thức tại Bulgaria gấp đôi mức trung bình của Eurozone. Nhà chức trách đã cố gắng kiểm soát nhưng chưa đạt kỳ vọng, khiến câu chuyện “giá cả sau khi đổi tiền” trở thành tâm điểm tranh luận xã hội.

Giới tinh hoa cầm quyền và truyền thông chính thống cố gắng thuyết phục công chúng rằng một phần áp lực đến từ “lạm phát cảm nhận”, phụ thuộc vào giỏ hàng tiêu dùng của từng người. Lập luận này nhấn mạnh trải nghiệm chi phí sinh hoạt không đồng đều giữa các nhóm hộ gia đình.

“Bạn có con, tôi thì không. Nếu bỉm tã tăng 30%, đó sẽ là khoản chi lớn đối với bạn, nhưng tôi sẽ không cảm nhận như vậy.”
– Phóng viên một kênh truyền hình quốc gia Bulgaria

Nhân khẩu học già hóa khiến “lạm phát cảm nhận” khác nhau giữa các hộ gia đình

Tỷ lệ sinh thấp và dân số già khiến các nhóm chi tiêu ở Bulgaria rất khác nhau, làm tranh luận về “lạm phát cảm nhận” trở nên dễ bùng nổ trong bối cảnh chuyển sang euro.

Khi chi phí các mặt hàng thiết yếu tăng, tác động sẽ khác nhau tùy cấu trúc hộ gia đình. Ví dụ, nhóm có con nhỏ nhạy cảm hơn với giá bỉm tã, trong khi nhóm không có con có thể không bị ảnh hưởng bởi cùng một mặt hàng.

Bulgaria được mô tả là có tỷ lệ sinh thuộc nhóm thấp nhất sau hơn 30 năm hội nhập EU, và dân số nằm trong nhóm già nhất thế giới. Quốc gia này đã mất gần 3 triệu người do tỷ lệ sinh thấp, di cư và tuổi thọ thấp hơn. Một bộ phận kỳ vọng các chỉ số có thể cải thiện, và tin rằng euro có thể góp phần tạo ổn định, cơ hội kinh tế tốt hơn.

Những câu hỏi thường gặp

Bulgaria dự kiến dùng đồng euro từ khi nào?

Bulgaria dự kiến áp dụng đồng euro từ ngày 1/1 và trở thành quốc gia thứ 21 trong EU sử dụng đồng tiền chung.

Vì sao Bulgaria xảy ra biểu tình trước thềm chuyển sang euro?

Biểu tình bùng phát do bức xúc với tham nhũng, lạm phát, kế hoạch tăng đóng góp an sinh xã hội và thuế, dẫn tới khủng hoảng chính trị và việc chính phủ từ chức.

Người dân Bulgaria ủng hộ hay phản đối euro nhiều hơn?

Theo khảo sát Eurobarometer được nêu trong bài, 49% người Bulgaria phản đối việc áp dụng đồng euro, cho thấy xã hội đang chia rẽ đáng kể.

ECB dự báo việc đổi sang euro tác động tới giá cả ra sao?

Chủ tịch ECB Christine Lagarde dự báo tác động lên giá là “khiêm tốn”, khoảng 0,2–0,4 điểm phần trăm, dựa trên các lần chuyển đổi trước đó.