IMF dự báo Nhật Bản sẽ tụt xuống vị trí nền kinh tế lớn thứ 5 thế giới vào năm 2026 do suy yếu tương đối, trong đó đồng yên yếu và năng suất trì trệ là các yếu tố then chốt.
Triển vọng này đặt thêm áp lực lên chính phủ khi cần một kế hoạch tăng trưởng mới để củng cố năng suất, mở rộng lĩnh vực mũi nhọn và giảm rủi ro vĩ mô từ biến động tỷ giá cùng căng thẳng địa chính trị trong khu vực.
- IMF dự báo Nhật Bản sẽ bị Ấn Độ vượt qua theo GDP danh nghĩa (USD) và rơi xuống hạng 5 vào năm 2026.
- Đồng yên suy yếu và quan hệ căng thẳng với Trung Quốc là hai rủi ro lớn, có thể làm tăng nguy cơ “lạm phát đình trệ”.
- Các chuyên gia kêu gọi tập trung mạnh hơn vào tăng năng suất, mở rộng các ngành tăng trưởng và xử lý bài toán giảm sinh.
IMF dự báo Nhật Bản xuống hạng 5 kinh tế thế giới vào năm 2026
Dựa trên triển vọng của IMF, Nhật Bản được dự báo sẽ rơi xuống nền kinh tế lớn thứ 5 thế giới vào năm 2026, xếp sau Ấn Độ theo GDP danh nghĩa tính bằng USD.
Diễn biến này phản ánh sự suy giảm tương đối về vị thế kinh tế của Nhật Bản trong bối cảnh nhiều áp lực cấu trúc, đặc biệt là dân số thu hẹp. Theo nội dung dự báo, việc tụt hạng cho thấy mức độ cạnh tranh về quy mô danh nghĩa đang giảm khi so sánh trực tiếp bằng USD.
Trong ngắn hạn, số liệu chính phủ gần đây cho thấy kinh tế Nhật Bản đã suy giảm trong giai đoạn từ tháng 7 đến tháng 9, lần giảm đầu tiên sau sáu quý. Đà suy yếu một phần đến từ xuất khẩu giảm, trong bối cảnh Mỹ tăng thuế quan lên hàng hóa Nhật Bản.
Nhìn về năm 2026, các nhà kinh tế kỳ vọng tăng trưởng sẽ trở lại ở mức vừa phải nếu bất định về chính sách thương mại của Mỹ giảm bớt sau một thỏa thuận song phương.
OECD dự báo tăng trưởng 0,9% năm nay nhờ chính sách tiền tệ nới lỏng và tiêu dùng
OECD cho rằng kinh tế Nhật Bản có thể tăng 0,9% trong năm nay, nhờ định hướng chính sách tiền tệ nới lỏng và tiêu dùng tăng khi thu nhập thực của hộ gia đình cải thiện.
Dự báo tăng trưởng này gắn với bối cảnh chính phủ theo đuổi các biện pháp hỗ trợ và chính sách vĩ mô mang tính mở rộng. Khi sức mua hộ gia đình tăng, tiêu dùng nội địa có thể đóng vai trò nâng đỡ trong lúc môi trường thương mại bên ngoài còn nhiều biến động.
Đồng yên yếu và căng thẳng với Trung Quốc làm gia tăng rủi ro vĩ mô
Đồng yên suy yếu và quan hệ Nhật Bản–Trung Quốc căng thẳng được xem là hai rủi ro lớn có thể làm xấu triển vọng tăng trưởng và khiến lạm phát khó kiểm soát hơn.
Một chuyên gia kinh tế cấp cao tại Mizuho Research & Technologies cho rằng đồng yên chịu áp lực giảm khi nhà đầu tư lo ngại về ổn định tài khóa, đặc biệt trong bối cảnh kế hoạch tăng chi tiêu chính phủ và hỗ trợ tài chính cho các hộ gia đình trước giá cả tăng.
Ông cảnh báo đồng yên yếu làm tăng chi phí nhập khẩu và đẩy lạm phát lên, qua đó làm nổi bật nguy cơ “lạm phát đình trệ”, tức lạm phát cao đi kèm tăng trưởng thấp, nếu áp lực lạm phát do mất giá tiền tệ triệt tiêu tác dụng của các biện pháp chống tăng giá.
Căng thẳng với Trung Quốc cũng có thể tác động trực tiếp đến du lịch. Trong bối cảnh lập trường an ninh khu vực cứng rắn hơn, tham khảo phát biểu được nêu tại thông tin công bố tháng 11, Bắc Kinh được cho là đã khuyến khích công dân Trung Quốc hạn chế du lịch đến Nhật Bản, làm tăng rủi ro suy giảm doanh thu du lịch.
“Không thể phủ nhận rủi ro giai đoạn lạm phát đình trệ trở nên gay gắt hơn – tức lạm phát cao trong khi tăng trưởng thấp – nếu áp lực lạm phát từ việc đồng yên mất giá bù trừ tác động của các biện pháp chống tăng giá.”
– Yusuke Koshiyama, Kinh tế gia cấp cao, Mizuho Research & Technologies
Việc tụt hạng GDP danh nghĩa cho thấy vấn đề năng suất và tác động đến ảnh hưởng toàn cầu
IMF cho thấy Nhật Bản bị Ấn Độ vượt qua khi so sánh GDP danh nghĩa theo USD, nhấn mạnh tác động của đồng yên yếu và các vấn đề năng suất kéo dài.
Theo Triển vọng Kinh tế Thế giới tháng 10 của IMF, Nhật Bản tụt sau Ấn Độ khi đo GDP danh nghĩa bằng USD. Điều này diễn ra chỉ hai năm sau khi Đức vượt Nhật Bản trong bảng xếp hạng.
Một kinh tế gia chủ chốt tại Mitsubishi UFJ Research and Consulting nhìn nhận việc tụt hạng chủ yếu phản ánh đồng yên yếu, nhưng cảnh báo thứ hạng thấp hơn có thể kéo theo suy giảm ảnh hưởng của Nhật Bản trong thương mại toàn cầu, kinh tế toàn cầu và chính trị thế giới.
Về gốc rễ, ông nhấn mạnh năng suất chưa tăng lên tương xứng dù các chính phủ trước đây đã theo đuổi nhiều chiến lược tăng trưởng khác nhau. Điều này khiến câu chuyện “tăng năng suất” trở thành trọng tâm nếu Nhật Bản muốn cải thiện vị thế bằng các động lực nội sinh, thay vì chỉ phụ thuộc biến động tỷ giá.
“Vấn đề cốt lõi là năng suất không tăng lên, dù các chính phủ trước đây đã tìm cách nâng năng suất thông qua nhiều chiến lược tăng trưởng.”
– Shinichiro Kobayashi, Kinh tế gia chủ chốt, Mitsubishi UFJ Research and Consulting
Kế hoạch tăng trưởng mới tập trung 17 lĩnh vực, gồm AI và bán dẫn
Chính phủ dự kiến công bố kế hoạch tăng trưởng mới vào mùa hè, ưu tiên đầu tư công–tư và hỗ trợ 17 lĩnh vực, trong đó có trí tuệ nhân tạo và chất bán dẫn.
Trọng tâm hiện chuyển sang kế hoạch tăng trưởng mà chính quyền sẽ công bố nhằm củng cố sức mạnh kinh tế thông qua đầu tư công và tư. Dưới khẩu hiệu về tài khóa “có trách nhiệm và chủ động”, danh mục lĩnh vực được hỗ trợ bao gồm đóng tàu, trí tuệ nhân tạo và chất bán dẫn.
Các nhà kinh tế kêu gọi mở rộng trọng tâm sang du lịch, robot và giảm phát thải
Một số chuyên gia cho rằng kế hoạch hiện tại cần linh hoạt hơn và bổ sung các mảng tăng trưởng như du lịch, giảm phát thải carbon, robot và xe tự hành.
Một kinh tế gia trưởng tại Daiichi Life Research Institute nhận định kế hoạch có thể bỏ lỡ nhiều lĩnh vực giàu tiềm năng tăng trưởng, đặc biệt là du lịch, nỗ lực giảm phát thải carbon, robot và công nghệ xe tự lái. Ông cho rằng chính phủ nên điều chỉnh nội dung theo hướng “dần dần và linh hoạt”.
Một kinh tế gia điều hành tại Nomura Research Institute nhấn mạnh cần xử lý xu hướng giảm sinh trong gói tăng trưởng. Ông cảnh báo doanh nghiệp có thể bi quan về tăng trưởng tiềm năng của thị trường Nhật Bản khi dân số giảm nhanh, từ đó cắt giảm đầu tư trong nước và kéo năng suất lao động đi xuống.
Ông cũng cảnh báo chi tiêu chính phủ mạnh tay thông qua phát hành thêm trái phiếu, như gói kích thích sắp tới, có thể làm giảm nguồn lực cho các thế hệ tương lai và cuối cùng làm chậm hoạt động kinh tế, kéo giảm tiềm năng tăng trưởng. Theo ông, cam kết củng cố tài khóa trung và dài hạn có thể giúp kìm đà suy giảm kỳ vọng tăng trưởng và hạn chế xói mòn hiện diện kinh tế của Nhật Bản.
Những câu hỏi thường gặp
Vì sao IMF dự báo Nhật Bản tụt xuống nền kinh tế lớn thứ 5 vào năm 2026?
IMF dự báo Nhật Bản bị Ấn Độ vượt qua theo GDP danh nghĩa tính bằng USD. Bối cảnh gồm đồng yên yếu, dân số thu hẹp và các vấn đề kéo dài về năng suất, khiến vị thế danh nghĩa của Nhật Bản suy giảm trong bảng xếp hạng.
Đồng yên yếu tác động thế nào đến kinh tế Nhật Bản?
Đồng yên yếu làm tăng giá hàng nhập khẩu và có thể đẩy lạm phát lên. Nếu lạm phát tăng trong khi tăng trưởng thấp, nền kinh tế có nguy cơ rơi vào “lạm phát đình trệ”, làm suy giảm hiệu quả các biện pháp hỗ trợ chống tăng giá.
Những lĩnh vực nào được ưu tiên trong kế hoạch tăng trưởng sắp công bố?
Chính phủ xác định 17 lĩnh vực ưu tiên hỗ trợ, trong đó có đóng tàu, trí tuệ nhân tạo và chất bán dẫn, với mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng thông qua đầu tư công và tư.
Các chuyên gia đề xuất bổ sung ngành nào ngoài danh mục hiện tại?
Một số chuyên gia đề xuất chú trọng thêm du lịch, giảm phát thải carbon, robot và công nghệ xe tự hành vì đây là các lĩnh vực có triển vọng tăng trưởng. Ngoài ra, việc xử lý giảm sinh được xem là điều kiện quan trọng để duy trì đầu tư và năng suất dài hạn.