ISO 20022 đang chuyển từ “triển khai” sang “thực thi”, và các bước siết dữ liệu thanh toán cùng xu hướng ứng dụng AI trong vận hành có thể trở thành chất xúc tác giúp thị trường tiền điện tử bước vào chu kỳ tăng mới.
Trong bối cảnh thanh toán toàn cầu được chuẩn hóa mạnh hơn, RedCompass Labs cho rằng các thay đổi về tiêu chuẩn dữ liệu, giám sát gián đoạn dịch vụ bằng AI và sự trỗi dậy của stablecoin đang nối liền tài chính truyền thống với crypto, tạo điều kiện cho dòng tiền vận hành hiệu quả và minh bạch hơn.
- ISO 20022 sẽ loại bỏ địa chỉ “tự do” trong thông điệp thanh toán, thúc đẩy dữ liệu có cấu trúc trước mốc 11/2026.
- AI tạo sinh đang được đưa vào quy trình đọc quy chuẩn, kiểm thử và vận hành, hướng tới giám sát sự cố và thay đổi hệ thống.
- Stablecoin ngày càng đóng vai trò cầu nối giữa thanh toán truyền thống và thị trường tiền điện tử, với các khung pháp lý đang hình thành.
ISO 20022 đang siết dữ liệu địa chỉ và sẽ loại bỏ địa chỉ không cấu trúc vào 11/2026
ISO 20022 đã bước vào giai đoạn thực thi, với hạn chót loại bỏ hoàn toàn địa chỉ không cấu trúc dự kiến vào tháng 11/2026, khiến các giao dịch chứa trường địa chỉ dạng “free-text” bị từ chối ở nhiều hệ thống thanh toán lớn.
ISO 20022 không còn là câu chuyện “lý thuyết” mà đã chuyển sang cưỡng chế tuân thủ từ cuối năm trước. Dù vậy, mốc loại bỏ địa chỉ hoàn toàn không cấu trúc được đặt vào tháng 11/2026, cho thấy các ngân hàng và tổ chức thanh toán vẫn còn một chu kỳ nâng cấp dữ liệu và hệ thống phía trước.
Một rào cản phổ biến là dữ liệu khách hàng cũ được lưu rải rác qua nhiều lớp: nền tảng onboarding, kênh nội bộ và các payment engine. Điều này khiến địa chỉ bị thiếu, không nhất quán, hoặc trùng lặp, làm tăng nguy cơ lỗi xử lý và giảm khả năng tự động hóa khi chuyển sang mô hình dữ liệu chuẩn hóa.
Khi bước vào quý IV, địa chỉ bưu chính không cấu trúc sẽ không còn được chấp nhận trong thông điệp CBPR+. Đồng thời, các mạng và hệ thống như SWIFT, SEPA và CHAPS (Vương quốc Anh) có thể từ chối giao dịch nếu chứa trường địa chỉ dạng nhập tự do, buộc tổ chức tham gia phải chuyển sang dữ liệu có cấu trúc.
Những bước tiếp theo gồm chuẩn hóa xử lý ngoại lệ thanh toán, điều tra giao dịch, và kiểm thử năng lực chống chịu vận hành. Các hệ thống RTGS và nền tảng thanh toán giá trị cao cũng đang cập nhật ISO rulebooks để triển khai mô hình địa chỉ “lai”, phù hợp với các chuẩn hài hòa dữ liệu tối thiểu của CPMI, hướng đến hạn chót cuối năm 2027.
AI đang được đưa vào vận hành để theo dõi gián đoạn dịch vụ và tăng tốc tuân thủ
Các sự cố gián đoạn lớn trong dịch vụ tài chính đang thúc đẩy việc đưa AI vào vận hành, từ đọc quy chuẩn, ánh xạ schema kỹ thuật, hỗ trợ kiểm thử đến xử lý sự cố mạng, nhằm giảm downtime và cải thiện khả năng phục hồi hệ thống.
Năm 2025 ghi nhận nhiều sự cố đáng chú ý trong ngành dịch vụ tài chính, bao gồm sự cố gián đoạn 7 giờ của Ngân hàng Trung ương châu Âu và gián đoạn trên toàn quốc của Citibank. Tại Anh, Bộ Tài chính đã chất vấn 9 ngân hàng sau khi ghi nhận hơn 800 giờ downtime không kế hoạch trong hai năm.
Các công cụ AI tạo sinh đang được dùng để đọc rulebooks quy định, ánh xạ lược đồ kỹ thuật, tạo tài liệu, hỗ trợ kiểm thử và thậm chí viết mã. Theo thông tin được đề cập trong hệ sinh thái XRPL, các kỹ sư của Amazon Web Services được cho là đã bắt đầu kiểm tra khả năng của Gen AI trong việc hỗ trợ giải quyết sự cố mạng.
Theo RedCompass, dự án Built-By-AI (BBai) được thiết kế để theo dõi mức độ thay đổi hệ thống do AI tạo ra nhưng được con người phê duyệt. Đa số ngân hàng hiện ở mức 0% áp dụng, trong khi một số chương trình thí điểm sớm đã đạt 5% đến 10%.
Ở mảng thanh toán tức thời, các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán và doanh nghiệp đang chịu áp lực phải đồng bộ quy trình, chuẩn hóa hồ sơ và nâng chất lượng metadata. Các ngân hàng EU ngoài khu vực đồng euro, như tại Ba Lan và Thụy Điển, phải triển khai SEPA Instant theo các mốc tháng 1/2027 và tháng 7/2027.
Stablecoin đang kết nối crypto với thanh toán truyền thống thông qua các đường ray settlement mới
Stablecoin ngày càng được dùng như lớp settlement bổ sung cho tài chính truyền thống, thể hiện qua hoạt động thanh toán USDC và các khuôn khổ pháp lý mới, qua đó tăng mức “liên thông” giữa thị trường tiền điện tử và hệ thống thanh toán toàn cầu.
Khi Visa hợp tác với Circle để hỗ trợ settlement bằng USDC cho các ngân hàng tại Mỹ, Visa cho biết hoạt động settlement stablecoin của họ đạt tốc độ thường niên hóa trên 3,5 tỷ USD vào cuối tháng 11. Dù con số này nhỏ so với khoảng 17 nghìn tỷ USD thanh toán fiat hằng năm của Visa, RedCompass Labs cho rằng stablecoin có tiềm năng mở rộng và tác động đến cách thức settlement truyền thống vận hành, theo phân tích của RedCompass Labs.
Về khung pháp lý, GENIUS Act tại Mỹ được nêu như một ví dụ cho cách stablecoin có thể được phát hành và tích hợp. Tại châu Âu, MiCA tạo ra một bộ quy tắc chung cho các quốc gia trong EU, giúp thiết lập kỳ vọng thống nhất hơn về tuân thủ đối với tài sản crypto, bao gồm nhóm stablecoin.
Canada cũng tiến gần một bước ngoặt với hệ thống Real-Time Rail quốc gia, khi Payments Canada đã hoàn tất phần lớn kiểm thử ngành trước kế hoạch đưa vào vận hành trong năm nay. Hệ thống hướng tới settlement 24/7 với dữ liệu phong phú, phục vụ cả nhu cầu bán lẻ lẫn thương mại.
Một thay đổi dưới khuôn khổ Retail Payment Activities Act được kỳ vọng cho phép các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán được giám sát kết nối trực tiếp. Tuy nhiên, chi phí chuyển tiền ngang hàng bán lẻ vẫn trung bình 2,6% cho mỗi 1.000 USD, cao hơn mục tiêu 1%.
Dù settlement thời gian thực tăng tốc độ luân chuyển vốn, rủi ro gian lận cũng có thể tăng. Khi tiền đã chuyển đi gần như không còn “khoảng lùi” để thu hồi, và nhiều vụ lừa đảo xảy ra ngoài phạm vi ngân hàng, có thể mất thời gian trước khi giao dịch đi vào điểm chạm của một tổ chức tài chính đã được quản lý.
Những câu hỏi thường gặp
ISO 20022 thay đổi gì quan trọng nhất với dữ liệu thanh toán?
Thay đổi nổi bật là thúc đẩy dữ liệu có cấu trúc, đặc biệt với địa chỉ. Giao dịch chứa trường địa chỉ nhập tự do có thể bị các hệ thống như SWIFT, SEPA và CHAPS từ chối khi các mốc thực thi tiến gần, với hạn chót loại bỏ địa chỉ không cấu trúc được nêu là tháng 11/2026.
AI tạo sinh đang được dùng trong lĩnh vực thanh toán ở những việc nào?
AI tạo sinh được dùng để đọc rulebooks quy định, ánh xạ schema kỹ thuật, tạo tài liệu, hỗ trợ kiểm thử và có thể hỗ trợ viết mã. Mục tiêu là tăng tốc tuân thủ tiêu chuẩn và nâng năng lực vận hành, bao gồm giảm tác động từ các sự cố gián đoạn dịch vụ.
Vì sao stablecoin được xem là cầu nối giữa tài chính truyền thống và crypto?
Stablecoin có thể hoạt động như lớp settlement bổ sung, giúp chuyển giá trị nhanh và tiêu chuẩn hóa hơn giữa các hệ thống. Ví dụ được nêu là hoạt động settlement USDC, cùng với các khung như MiCA tại EU góp phần tạo “đường ray” pháp lý rõ hơn cho việc tích hợp stablecoin.
Thanh toán thời gian thực có rủi ro gì nổi bật?
Rủi ro lớn là gian lận và khó thu hồi tiền sau khi đã chuyển. Settlement gần như tức thời khiến việc đảo ngược giao dịch khó hơn, trong khi nhiều vụ lừa đảo diễn ra ngoài phạm vi ngân hàng, có thể làm chậm khả năng phát hiện và can thiệp của các tổ chức được quản lý.