Kế hoạch áp thuế tài sản một lần 5% với các tỷ phú California đang khiến nhiều lãnh đạo công nghệ hiếm khi đồng quan điểm chính trị, cùng liên kết để phản đối vì lo ngại biện pháp này thúc đẩy làn sóng rời khỏi bang.
Đề xuất nhắm vào người có tổng tài sản trên 1 tỷ USD, dự kiến tác động khoảng 200 cá nhân và được cho là có thể mang về khoảng 100 tỷ USD cho ngân sách bang nếu được thông qua, đồng thời mở ra tranh luận gay gắt về tăng trưởng, công bằng và tính khả thi.
- California đang xem xét thuế tài sản một lần 5% với người có tài sản trên 1 tỷ USD, áp dụng theo phạm vi tài sản toàn cầu và hiệu lực hồi tố từ 01/01/2026 với cư dân California.
- Một nhóm lãnh đạo công nghệ thảo luận riêng để phản đối, lo ngại “chảy máu” nhà sáng lập và tác động tiêu cực đến hệ sinh thái Silicon Valley.
- Các bên bàn giải pháp thỏa hiệp như điều chỉnh cách tính với cổ phiếu khó thanh khoản, cơ chế hoãn/giãn nộp, hoặc phương án thế chấp tài sản.
Đề xuất thuế tỷ phú 5% đang làm giới công nghệ California chia rẽ và liên kết phản đối
Đề xuất thuế gây chú ý vì gom nhiều lãnh đạo công nghệ vào cùng một “mặt trận” phản đối, cho rằng thuế có thể khiến tỷ phú và nhà sáng lập rời California, kéo theo rủi ro với tăng trưởng và việc làm.
Một biện pháp thuế do Service Employees International Union-United Healthcare Workers West đưa ra từ tháng 10, nhắm tới người có tài sản trên 1 tỷ USD. Văn bản đề xuất có thể xem tại đề xuất thuế.
Theo thông tin được nêu, nếu được thông qua, đây là khoản thu “một lần” với khoảng 200 người và ước tính mang lại khoảng 100 tỷ USD cho bang. Ở góc độ chính sách, đây là thiết kế khác với thuế thu nhập hằng năm, vì can thiệp trực tiếp vào “tồn kho tài sản” (wealth stock) thay vì “dòng tiền” (income flow).
Một nhóm trò chuyện riêng trên Signal mang tên “Save California” được cho là nơi các lãnh đạo công nghệ trao đổi về chiến lược đối phó. Nhóm này được nhắc đến với các tên như Palmer Luckey (Anduril), David Sacks (làm về chính sách crypto dưới chính quyền Trump) và Chris Larsen (Ripple).
Nội dung thảo luận có người gọi đề xuất là “Communism”, người khác cho rằng thiếu chi tiết rõ ràng. Mối lo lớn nhất là các nhà sáng lập rời bang sẽ làm suy yếu kinh tế khu vực, trong khi phía phản đối muốn tập trung vào môi trường khuyến khích tăng trưởng và tạo việc làm.
Một số tỷ phú và doanh nhân đã tính chuyện dịch chuyển khỏi California
Một số dấu hiệu chuyển dịch đã xuất hiện, khi vài nhân vật giàu có và tổ chức liên quan cân nhắc hoặc triển khai kế hoạch hiện diện tại những bang khác như Florida hoặc Texas.
Peter Thiel được nêu là có động thái dịch chuyển, khi công ty đầu tư Thiel Capital vốn chủ yếu ở Los Angeles đã ký giấy tờ cho văn phòng tại Miami.
Các nhà đồng sáng lập Google là Larry Page và Sergey Brin được đề cập là tìm nhà tại Florida. Larry Page được tường thuật đã chi 173,4 triệu USD cho hai bất động sản ven biển ở Miami, và Sergey Brin cũng đang trao đổi về việc mua nơi ở tại Miami.
Cuối tháng 12, Garry Tan (điều hành chương trình startup Y Combinator) viết trên X rằng tổ chức của ông có thể cần cân nhắc mở các chương trình ở Austin hoặc Cambridge nếu thuế được thông qua.
Cơ chế hoạt động của thuế: áp trên tài sản toàn cầu và có hiệu lực hồi tố
Thuế đề xuất áp lên toàn bộ tài sản toàn cầu của cá nhân, gồm cổ phần công ty niêm yết và chưa niêm yết, cùng các tài sản như nghệ thuật; một số tài khoản hưu trí và bất động sản được loại trừ.
Đề xuất nêu phạm vi tài sản tính thuế bao gồm cổ phiếu công ty đại chúng, cổ phần công ty tư nhân và các loại tài sản như tác phẩm nghệ thuật. Đồng thời, một số hạng mục như một số tài khoản hưu trí và bất động sản sẽ không bị tính vào cơ sở thuế.
Về lộ trình đưa lên lá phiếu, bên ủng hộ cần khoảng 875.000 chữ ký để đủ điều kiện lên lá phiếu tháng 11. Nếu đưa ra bầu cử, biện pháp cần đa số đơn giản cử tri chấp thuận.
Điểm nhạy cảm là điều khoản hồi tố: thuế áp dụng với bất kỳ ai sống ở California vào ngày 01/01/2026. Trong thực tế, cách thiết kế hồi tố thường làm gia tăng động cơ điều chỉnh nơi cư trú và cấu trúc sở hữu trước mốc hiệu lực.
Quan điểm ủng hộ và phản đối xoay quanh ngân sách y tế, chi tiêu lãng phí và tính công bằng
Bên ủng hộ cho rằng nguồn thu có thể bù đắp cắt giảm tài trợ y tế và nhấn mạnh tỷ phú vẫn rất giàu sau khi nộp thuế; bên phản đối yêu cầu xử lý lãng phí và gian lận chi tiêu trước khi tăng thu.
CEO Nvidia Jensen Huang, sống tại Bay Area và được nêu có khoảng 150 tỷ USD tài sản, nói rằng ông sẽ chấp nhận khoản thuế.
Phía công đoàn ước tính số tiền thu được có thể giúp bù đắp các cắt giảm ngân sách y tế liên quan một dự luật thuế của đảng Cộng hòa mà Tổng thống Trump đã ký năm ngoái. Lập luận trung tâm là ưu tiên giữ phòng cấp cứu hoạt động và tránh rủi ro cho bệnh nhân.
“Chúng tôi đơn giản là đang cố gắng giữ các phòng cấp cứu mở cửa và cứu sống bệnh nhân… số ít người rời đi đã cho thế giới thấy họ thực sự tham lam đến mức nào.”
– Debru Carthan, Ủy ban điều hành công đoàn (tuyên bố)
Ở chiều ngược lại, một số người tham gia thảo luận cho rằng bang nên loại bỏ chi tiêu lãng phí và gian lận trước khi tìm nguồn thu mới. Cũng có đề xuất thay thế như đóng một “kẽ hở thuế” (tax break) mà người cực giàu có thể sử dụng để tăng thu ngân sách.
Nỗ lực thỏa hiệp tập trung vào bài toán cổ phiếu khó thanh khoản và quyền biểu quyết
Các phương án thỏa hiệp đang nhắm tới việc tránh buộc bán cổ phiếu, điều chỉnh cách tính với cổ phiếu khó thanh khoản hoặc cổ phiếu có quyền biểu quyết, và cho phép hoãn/giãn nghĩa vụ thuế.
Dân biểu Ro Khanna, người đại diện khu vực bao phủ Silicon Valley, công khai ủng hộ thuế nhưng cũng nói cần điều chỉnh để không tác động bất hợp lý tới cổ phiếu khó bán hoặc cổ phiếu quyền biểu quyết. Ông cho biết đang thúc đẩy đối thoại giữa lãnh đạo công nghệ và đại diện công đoàn.
David Gamage, giáo sư luật tại Đại học Missouri và là người góp phần soạn đề xuất, cho rằng người nộp thuế sẽ không bị ép bán cổ phiếu. Họ có thể vay dựa trên tài sản hoặc trì hoãn thanh toán, tùy cơ chế triển khai.
Một số gợi ý khác được nêu gồm: nộp cổ phiếu cho chính phủ trong khoảng 10 năm như một khoản vay lãi suất 0% hoặc thấp, đánh thuế các khoản vay thế chấp bằng tài sản, hoặc chỉ đánh vào cổ phiếu niêm yết. Các cuộc thảo luận qua điện thoại được lên kế hoạch vào tuần tới.
Trong nhóm Signal cũng xuất hiện lo ngại rằng tăng trưởng kinh tế chậm lại ở các nước áp thuế tài sản, và rằng lợi thế “cụm” của Silicon Valley đến từ việc tập trung nhà sáng lập, công ty, nhà đầu tư và đại học. Nỗi sợ lớn nhất là một làn sóng rời đi sẽ làm suy yếu lợi thế này.
Người ủng hộ phản biện rằng nhiều công ty California đang tăng trưởng, bao gồm làn sóng gần đây quanh trí tuệ nhân tạo, và giới tỷ phú vẫn thuộc nhóm giàu nhất thế giới sau khi nộp thuế. Cố vấn làm việc với công đoàn còn lập luận mức 5% là “khiêm tốn” nếu so với tốc độ tăng tài sản trung bình 7,5% mỗi năm (đã tính lạm phát) mà họ đưa ra.
Những câu hỏi thường gặp
Đề xuất “thuế tỷ phú 5%” ở California đang nhắm vào ai?
Đề xuất nhắm vào người có tổng tài sản ròng trên 1 tỷ USD. Theo mô tả đi kèm, khoản thu sẽ là thuế “một lần” áp lên nhóm rất nhỏ, ước khoảng 200 cá nhân.
Thuế đề xuất sẽ tính trên những loại tài sản nào?
Biện pháp được mô tả sẽ áp lên toàn bộ tài sản trên toàn cầu của cá nhân, gồm cổ phần công ty niêm yết, cổ phần công ty tư nhân và tài sản như nghệ thuật. Một số tài khoản hưu trí và bất động sản được loại trừ.
Thuế có áp dụng hồi tố không?
Có. Thuế được nêu sẽ áp dụng hồi tố đối với bất kỳ ai sống ở California vào ngày 01/01/2026.
Cần điều kiện gì để đề xuất được đưa lên lá phiếu và thông qua?
Những người ủng hộ cần khoảng 875.000 chữ ký để đủ điều kiện lên lá phiếu tháng 11. Khi bỏ phiếu, đề xuất cần đa số đơn giản cử tri chấp thuận.
Có phương án nào để tránh việc phải bán cổ phiếu để nộp thuế không?
Theo các thảo luận được nêu, người nộp thuế có thể vay dựa trên tài sản hoặc hoãn trả. Một số gợi ý khác gồm nộp cổ phiếu cho chính phủ trong khoảng 10 năm như một khoản vay lãi suất 0% hoặc thấp, hoặc chỉ đánh vào cổ phiếu niêm yết.