Hơn 60 nhà kinh tế cảnh báo Nghị viện châu Âu rằng nếu dự án đồng euro kỹ thuật số thất bại, châu Âu có thể mất quyền kiểm soát tiền tệ khi hệ thống thanh toán ngày càng phụ thuộc vào các công ty ngoài châu Âu.
Bức thư ngỏ gửi trước một phiên điều trần sắp tới nhấn mạnh rủi ro địa chính trị, sự phụ thuộc vào mạng thẻ quốc tế và kêu gọi một đồng euro kỹ thuật số công mạnh, do ECB phát hành, làm nền tảng cho chủ quyền thanh toán của EU.
- Các nhà kinh tế cho rằng châu Âu đang phụ thuộc quá lớn vào hạ tầng thanh toán do doanh nghiệp ngoài EU kiểm soát.
- Họ kêu gọi ECB phát hành đồng euro kỹ thuật số công, dùng được online/offline, bảo vệ quyền riêng tư và bao phủ cả người không có tài khoản ngân hàng.
- Ngành ngân hàng phản đối vì lo ngại dòng tiền gửi dịch chuyển; mức trần nắm giữ 3.000 EUR cũng bị cho là quá thấp để dùng như nơi lưu trữ giá trị.
Đồng euro kỹ thuật số được xem là hàng rào bảo vệ chủ quyền tiền tệ của EU
Các nhà kinh tế lập luận rằng nếu không có đồng euro kỹ thuật số đủ mạnh, EU sẽ tăng phụ thuộc vào hệ thống thanh toán và tiền số tư nhân do bên ngoài hậu thuẫn, từ đó suy giảm khả năng tự chủ đối với “tiền” như nền tảng của nền kinh tế.
Trong thư ngỏ gửi các Thành viên Nghị viện châu Âu, nhóm hơn 60 nhà kinh tế từ các trường đại học và tổ chức chính sách trên khắp châu Âu cảnh báo rằng quyền tiếp cận thanh toán có thể nhanh chóng trở thành công cụ địa chính trị.
Họ cho rằng hệ thống thanh toán của châu Âu hiện bị chi phối bởi một nhóm nhỏ công ty ngoài châu Âu. Ở 13 quốc gia thuộc khu vực đồng euro, các khoản thanh toán bán lẻ hằng ngày được nói là phụ thuộc hoàn toàn vào các mạng thẻ quốc tế.
Nhóm tác giả nhấn mạnh nếu dự án thất bại, sự lệ thuộc này sẽ sâu hơn khi các đồng tiền kỹ thuật số tư nhân có hậu thuẫn từ Mỹ mở rộng trên thị trường châu Âu, làm suy yếu khả năng EU kiểm soát phần “cơ bản nhất” của nền kinh tế: tiền tệ.
Thiết kế đồng euro kỹ thuật số cần liên kết trực tiếp người dân với ECB
Đề xuất trung tâm là tạo kênh liên kết trực tiếp giữa công dân và ECB, giúp người dân tiếp cận “tiền công” dưới dạng kỹ thuật số song song với tiền ngân hàng thương mại, với yêu cầu vận hành linh hoạt và bảo vệ quyền riêng tư.
Các nhà kinh tế cho rằng một đồng euro kỹ thuật số công phải là phương tiện thanh toán số do Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) phát hành, tạo lựa chọn tiền công kỹ thuật số bên cạnh tiền gửi ngân hàng.
Họ nêu các yêu cầu vận hành: dùng được cả online lẫn offline, “bảo vệ quyền riêng tư theo thiết kế”, và phải sẵn sàng cho mọi cư dân châu Âu, bao gồm cả những người không có tài khoản tại ngân hàng thương mại.
Thư cảnh báo dự án có thể thất bại nếu doanh nghiệp được phép từ chối chấp nhận. Ngoài ra, nếu hạn mức nắm giữ bị đặt quá thấp, người dân sẽ không thể dùng đồng euro kỹ thuật số như một phương án lưu trữ giá trị nghiêm túc.
Nhóm tác giả kêu gọi Nghị viện châu Âu, Ủy ban châu Âu và Hội đồng EU phối hợp hành động để đưa đồng euro kỹ thuật số trở thành “xương sống” của một hệ thống thanh toán có chủ quyền dựa trên các nhà cung cấp châu Âu.
“Đồng euro kỹ thuật số phải доступ được với mọi người châu Âu, hỗ trợ hòa nhập tài chính và giảm ma sát xuyên biên giới.”
– Trích thư ngỏ của các nhà kinh tế gửi các nhà lập pháp EU
Ngành ngân hàng châu Âu phản đối vì lo ngại tiền gửi và chi phí triển khai
Các ngân hàng lớn phản biện dự án vì lo mất tiền gửi bán lẻ và cho rằng thiết kế hiện tại phức tạp, tốn kém, lợi ích cho người dùng chưa rõ; trọng tâm tranh luận nằm ở hạn mức nắm giữ và tác động tới nguồn vốn rẻ của ngân hàng.
Thư cho biết ngành ngân hàng châu Âu đã vận động phản đối. Tháng 11, 14 tổ chức cho vay lớn cảnh báo các nhà làm luật rằng kế hoạch có thể làm tổn hại nỗ lực tư nhân nhằm cạnh tranh với hệ thống thanh toán của Mỹ; nhóm này gồm Deutsche Bank, BNP Paribas và ING.
Ủy ban Ngành Ngân hàng Đức cũng chỉ trích dự án, cho rằng kế hoạch của ECB quá phức tạp và quá đắt đỏ, đồng thời “ít mang lại lợi ích rõ ràng cho người tiêu dùng”.
Hans Stegeman, kinh tế trưởng của Triodos Bank và là người ký thư ngỏ, nói nhiều ngân hàng lo ngại mất tiền gửi bán lẻ, vốn là nguồn tài trợ rẻ và ổn định. Theo kế hoạch hiện tại của ECB, mỗi cá nhân có thể nắm giữ tối đa 3.000 EUR trong ví euro kỹ thuật số; số tiền này nằm ngoài hệ thống ngân hàng và không còn là tiền gửi cho các ngân hàng.
Hans cho rằng mối lo không chỉ về lợi nhuận hay bảng cân đối kế toán. Ông nói mục tiêu là “một hệ thống tài chính phục vụ xã hội, chứ không phải ngược lại”, và một hệ thống thanh toán điện tử công là thành phần then chốt của mục tiêu đó.
Nhóm học giả kêu gọi EU không nhượng bộ vận động hành lang tài chính
Các bên ký thư thúc giục nhà lập pháp không làm “loãng” dự án vì vận động hành lang; họ cho rằng một đồng euro kỹ thuật số suy yếu sẽ chỉ là thỏa hiệp mang tính biểu tượng và EU có thể không còn cơ hội khác để sửa vấn đề phụ thuộc thanh toán.
Trong thư, nhóm tác giả cảnh báo các nhà làm luật không nên uốn theo sức ép vận động từ khu vực tài chính, vì điều đó có thể biến dự án thành một thỏa hiệp mang tính hình thức, không giải quyết được rủi ro cốt lõi.
Họ nhấn mạnh châu Âu có thể không có “cơ hội thứ hai” để xử lý sự lệ thuộc hạ tầng thanh toán. Bức thư kết thúc bằng câu hỏi trực diện: người châu Âu sẽ kiểm soát tiền của mình trong kỷ nguyên số, hay để người khác kiểm soát thay?
Bức thư ngỏ có thể đọc tại đây: xem bản PDF thư ngỏ về đồng euro kỹ thuật số.
Những câu hỏi thường gặp
Vì sao các nhà kinh tế nói EU có thể “mất quyền kiểm soát tiền” nếu đồng euro kỹ thuật số thất bại?
Vì họ cho rằng hạ tầng thanh toán ở nhiều nước khu vực đồng euro đang phụ thuộc vào mạng lưới và doanh nghiệp ngoài EU; nếu không có tiền công kỹ thuật số do ECB phát hành làm nền tảng, sự phụ thuộc có thể sâu hơn và bị khai thác như công cụ địa chính trị.
Nhóm nhà kinh tế muốn đồng euro kỹ thuật số có những đặc điểm nào?
Họ đề xuất đồng euro kỹ thuật số phải tạo liên kết trực tiếp giữa người dân và ECB, hoạt động được cả online/offline, bảo vệ quyền riêng tư theo thiết kế, và доступ cho mọi cư dân châu Âu, gồm cả người không có tài khoản ngân hàng thương mại.
Vì sao một số ngân hàng phản đối đồng euro kỹ thuật số?
Các ngân hàng lo ngại tiền gửi bán lẻ bị rút ra khỏi hệ thống ngân hàng khi người dân giữ euro kỹ thuật số. Họ cũng cho rằng kế hoạch có thể phức tạp, tốn kém và lợi ích cho người tiêu dùng chưa đủ rõ.
Hạn mức 3.000 EUR liên quan gì đến tranh luận?
Theo kế hoạch ECB được nêu trong bài, cá nhân có thể giữ tối đa 3.000 EUR trong ví euro kỹ thuật số. Các nhà kinh tế cảnh báo nếu hạn mức quá thấp thì khó dùng như nơi lưu trữ giá trị, còn ngân hàng lo đây là tiền nằm ngoài tiền gửi của họ.