Wikipedia đang chuyển sang mô hình thu phí các tập đoàn công nghệ lớn vì khai thác khối dữ liệu khổng lồ của bách khoa toàn thư này để huấn luyện AI và xây sản phẩm.
Sau nhiều năm để các “ông lớn” dùng miễn phí bài viết, Wikimedia Foundation bắt đầu biến mức độ phụ thuộc đó thành doanh thu thông qua các thỏa thuận thương mại và dịch vụ Wikipedia Enterprise, trong khi vẫn giữ Wikipedia công khai cho người dùng phổ thông.
- Wikimedia ký các thỏa thuận với nhiều công ty công nghệ như Microsoft, Meta, Amazon và các doanh nghiệp AI mới.
- Nhu cầu “scrape” dữ liệu để huấn luyện AI làm tăng tải máy chủ và chi phí vận hành Wikipedia.
- Dịch vụ Wikipedia Enterprise cung cấp dữ liệu theo định dạng phù hợp hệ thống doanh nghiệp và tạo nguồn thu bền vững.
Wikipedia thu phí Big Tech để khai thác dữ liệu cho AI
Wikimedia Foundation công bố các thỏa thuận thương mại, yêu cầu các công ty công nghệ trả phí khi sử dụng khối dữ liệu Wikipedia ở quy mô lớn.
Wikipedia là nguồn dữ liệu quan trọng cho chatbot và trợ lý ảo nhờ kho nội dung đồ sộ từ cộng đồng biên tập. Trong thông báo mới, Wikimedia cho biết đã có các thỏa thuận với những tên tuổi như Microsoft, Meta và Amazon, bên cạnh các đối tác AI thế hệ mới. Trước đó, danh sách các bên đã tham gia còn có Google với một thỏa thuận ký từ năm 2022.
Trong năm qua, Wikimedia cũng ghi nhận sự tham gia của các công ty như startup AI Perplexity và Mistral AI (Pháp). Các thỏa thuận này phản ánh xu hướng doanh nghiệp AI cần nguồn dữ liệu đáng tin cậy, có cấu trúc, trong khi Wikipedia cần cơ chế chia sẻ chi phí khi nhu cầu truy xuất dữ liệu tăng mạnh.
Chi phí huấn luyện AI làm tăng gánh nặng hạ tầng Wikipedia
Việc các công ty “scrape” lượng lớn dữ liệu khiến máy chủ Wikipedia chịu tải cao, kéo theo chi phí vận hành tăng lên.
Dữ liệu Wikipedia thường được dùng để huấn luyện hệ thống hội thoại vì kho bài viết lớn và đa ngôn ngữ. Nội dung gồm khoảng 65 triệu bài viết, được biên soạn bằng hơn 300 ngôn ngữ, giúp mô hình AI học cách trả lời câu hỏi và tạo phản hồi tự nhiên.
Tuy nhiên, ngoài giá trị dữ liệu, Wikimedia còn phải gánh thêm chi phí kỹ thuật khi các doanh nghiệp trích xuất dữ liệu quy mô lớn từ website. Trước đây, các chi phí này chủ yếu được bù đắp bằng các khoản đóng góp nhỏ từ cộng đồng. Khi nhu cầu từ các công ty AI tăng, phần chi phí liên quan đến lưu lượng và hạ tầng cũng tăng theo.
Wikipedia Enterprise là kênh thương mại hóa dữ liệu theo định dạng doanh nghiệp
Wikimedia thúc đẩy dịch vụ Wikipedia Enterprise để bán quyền truy cập dữ liệu theo định dạng tối ưu cho hệ thống của doanh nghiệp.
Wikipedia Enterprise được thiết kế để các công ty trả phí cho nội dung họ cần, thay vì lấy trực tiếp từ phiên bản miễn phí dành cho người đọc. Trọng tâm của dịch vụ là cung cấp dữ liệu theo cách “thân thiện với máy”, giúp doanh nghiệp tích hợp và cập nhật thuận tiện, đồng thời giảm áp lực truy cập dồn dập lên hạ tầng website.
Lane Becker, người phụ trách mảng Enterprise, cho biết các công ty hiểu rằng họ cần đóng góp tài chính để Wikipedia có thể tồn tại lâu dài. Ông cũng cho biết việc xác định bộ tính năng phù hợp để doanh nghiệp chuyển từ truy cập miễn phí sang gói trả phí cần thời gian thử nghiệm và tinh chỉnh.
Cộng đồng tình nguyện vẫn là nền tảng vận hành Wikipedia
Wikipedia vẫn dựa vào lực lượng tình nguyện viên đông đảo để viết bài và kiểm chứng thông tin, dù mô hình doanh thu đang thay đổi.
Website tiếp tục được duy trì nhờ khoảng 250.000 tình nguyện viên đóng góp nội dung và rà soát tính chính xác. Đây là yếu tố cốt lõi giúp Wikipedia có độ phủ rộng và khả năng cập nhật theo thời gian thực, đồng thời tạo ra bộ dữ liệu mà các công ty công nghệ muốn sử dụng cho sản phẩm AI.
Tim Frank từ Microsoft nhấn mạnh việc tiếp cận thông tin trung thực, chất lượng cao là một phần quan trọng trong cách họ nhìn về tương lai AI. Ông cho biết hợp tác với Wikimedia giúp duy trì một hệ sinh thái nơi những người tạo nội dung vẫn được “hệ thống” hỗ trợ để tiếp tục vận hành bền vững.
Wikimedia chuẩn bị thay đổi lãnh đạo điều hành
Wikimedia Foundation sẽ có CEO mới, với Bernadette Meehan dự kiến nhậm chức vào ngày 20/01.
Bên cạnh các chuyển động thương mại, quỹ cũng bước vào giai đoạn chuyển giao lãnh đạo. Bernadette Meehan, cựu Đại sứ Hoa Kỳ, được công bố sẽ đảm nhiệm vai trò giám đốc điều hành. Thay đổi này diễn ra trong bối cảnh Wikimedia tìm cách cân bằng giữa sứ mệnh tri thức mở và nhu cầu tài chính khi các hệ thống AI tăng tốc khai thác dữ liệu ở quy mô lớn.
Những câu hỏi thường gặp
Wikipedia có còn miễn phí cho người dùng phổ thông không?
Có. Wikipedia vẫn được truy cập miễn phí cho người đọc, trong khi Wikimedia tập trung thu phí các doanh nghiệp cần sử dụng dữ liệu ở quy mô lớn hoặc theo định dạng phù hợp hệ thống.
Vì sao việc “scrape” dữ liệu gây tốn kém cho Wikipedia?
Khi doanh nghiệp trích xuất lượng dữ liệu rất lớn, máy chủ phải xử lý lưu lượng cao và tiêu tốn tài nguyên hạ tầng. Chi phí vận hành vì vậy tăng, vượt lên mức vốn thường được bù bởi đóng góp nhỏ từ cộng đồng.
Wikipedia Enterprise khác gì so với việc lấy dữ liệu từ website?
Wikipedia Enterprise cung cấp nội dung theo định dạng tối ưu cho doanh nghiệp và là kênh trả phí, giúp giảm tải truy cập trực tiếp lên website miễn phí, đồng thời tạo nguồn thu hỗ trợ hoạt động của Wikimedia.
Ai tạo và kiểm chứng nội dung Wikipedia?
Wikipedia vận hành dựa trên cộng đồng khoảng 250.000 tình nguyện viên, những người viết bài và kiểm tra tính chính xác của thông tin.
Wikimedia có thay CEO không?
Có. Bernadette Meehan, cựu Đại sứ Hoa Kỳ, dự kiến tiếp quản vai trò giám đốc điều hành vào ngày 20/01.