Thủ tướng Canada Mark Carney gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh, phát tín hiệu Canada muốn giảm phụ thuộc thương mại vào Mỹ trong bối cảnh chính sách “America First” của Donald Trump làm gia tăng rạn nứt với các đồng minh.
Chuyến thăm là bước đi hiếm hoi từ Ottawa kể từ năm 2017, nhằm mở rộng đối tác xuất khẩu ngoài Mỹ trong thập kỷ tới. Song song cơ hội hợp tác, hai bên vẫn đối mặt các hồ sơ nhạy cảm như thuế quan, an ninh mạng, và cáo buộc can thiệp chính trị.
- Canada tìm cách đa dạng hóa thương mại ngoài Mỹ khi môi trường địa chính trị và thương mại biến động.
- Trung Quốc coi chuyến thăm là cơ hội cải thiện quan hệ với một đồng minh thân cận của Washington.
- Hợp tác tiềm năng đi kèm căng thẳng tồn tại về can thiệp, an ninh và các biện pháp thuế quan hai chiều.
Canada chuyển hướng đối ngoại để giảm phụ thuộc vào Mỹ
Carney đến Bắc Kinh nhằm thúc đẩy chiến lược tăng mạnh xuất khẩu sang các đối tác ngoài Mỹ trong 10 năm tới, qua đó nâng sức chống chịu trước cú sốc toàn cầu.
Ông Carney là thủ tướng Canada đầu tiên thăm Bắc Kinh kể từ năm 2017, nhấn mạnh ưu tiên tái định vị vai trò Canada trong thương mại quốc tế. Mục tiêu được nêu là “gấp đôi” xuất khẩu sang các đối tác ngoài Mỹ trong thập kỷ tới, qua đó giảm rủi ro khi phụ thuộc vào một thị trường chủ lực.
Trước chuyến đi, Carney nói Canada đang xây dựng các quan hệ đối tác mới để chuyển đổi nền kinh tế từ mô hình phụ thuộc vào một đối tác thương mại sang mô hình “mạnh hơn và bền bỉ hơn trước các cú sốc toàn cầu”. Tuyên bố này đặt nền cho thông điệp: đa dạng hóa thị trường là ưu tiên chiến lược, không chỉ là hoạt động ngoại giao biểu tượng.
Trung Quốc coi chuyến thăm là cơ hội kéo gần một đồng minh của Washington
Bắc Kinh xem đây là thời điểm thuận lợi để cải thiện quan hệ với Ottawa khi chính sách thương mại “America First” của Trump làm gia tăng khoảng cách giữa Mỹ và nhiều đối tác.
Trung Quốc đánh giá việc Canada cởi mở hơn với lựa chọn ngoài Mỹ có thể tạo dư địa cho hợp tác song phương. Bối cảnh được nêu là Trump tiếp tục khiến ngay cả các đối tác truyền thống cảm thấy bị đẩy xa, tạo cơ hội để Bắc Kinh “hâm nóng” quan hệ với các nước vốn gần Washington.
Giáo sư Zhao Minghao tại Thượng Hải nhận định nhiều đồng minh của Mỹ đang có xu hướng “giảm rủi ro” từ Mỹ, khiến đây là cơ hội quan trọng để Trung Quốc cải thiện quan hệ với Canada. Tham chiếu này giúp giải thích động lực của Bắc Kinh: không chỉ kinh tế, mà còn là tái cân bằng ảnh hưởng trong mạng lưới đối tác của Mỹ.
Zhao Minghao, một giáo sư ở Thượng Hải, nói: “Hầu hết đồng minh của Mỹ đều đang giảm rủi ro khỏi Mỹ, nên đây là cơ hội rất quan trọng để Trung Quốc hâm nóng quan hệ với Canada.”
Quan hệ Canada–Trung Quốc thử “lần hai” sau nhiều năm căng thẳng
Hai nước đang thử khôi phục kênh đối thoại thường kỳ sau giai đoạn đóng băng, với các cuộc gặp cấp cao nối lại từ tháng 6 và tiếp tục trong năm.
Căng thẳng leo thang năm 2018 khi Trung Quốc bắt giữ hai công dân Canada sau vụ Mạnh Vãn Châu, CFO Huawei, bị bắt tại Canada theo yêu cầu của Mỹ. Sự kiện này khiến quan hệ song phương xuống mức thấp và để lại dư chấn kéo dài nhiều năm.
Đến tháng 6 vừa qua, quan hệ bắt đầu “tan băng” khi Carney và Thủ tướng Lý Cường đồng ý tái lập các cuộc đối thoại thường xuyên. Carney cũng gặp Tập Cận Bình vào tháng 10 tại hội nghị thượng đỉnh ASEAN, cho thấy chuỗi tiếp xúc cấp cao được nối lại theo lộ trình.
Tại Bắc Kinh, dấu hiệu “làm thật” rõ hơn khi Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị nói với Ngoại trưởng Canada Anita Anand rằng chuyến thăm của Carney mang ý nghĩa “then chốt và biểu tượng” cho quan hệ song phương, đồng thời bày tỏ mong muốn tăng cường liên lạc, củng cố niềm tin, loại bỏ can nhiễu và làm sâu hợp tác.
Các lĩnh vực hợp tác tiềm năng gồm năng lượng sạch, nông nghiệp và tài chính
Carney cho biết Canada và Trung Quốc có điểm chung để hợp tác trong năng lượng sạch, nông nghiệp và tài chính, những mảng có thể nâng quy mô thương mại song phương.
Trong lịch trình, Carney gặp lại Thủ tướng Lý Cường và gặp Triệu Lạc Tế, người đứng đầu cơ quan lập pháp Trung Quốc. Sau các cuộc gặp, Carney đăng trên X cảm ơn sự đón tiếp và nói hai bên trao đổi về hợp tác nhằm xây dựng các nền kinh tế “mạnh hơn, bền vững hơn”.
Việc nêu rõ ba trụ cột—năng lượng sạch, nông nghiệp, tài chính—phản ánh cách Ottawa tìm “mẫu số chung” với Bắc Kinh mà vẫn phù hợp ưu tiên trong nước. Tuy nhiên, khả năng chuyển hóa thành thỏa thuận cụ thể còn phụ thuộc vào môi trường chính sách, các rào cản thuế quan, và mức độ tin cậy lẫn nhau.
Căng thẳng an ninh và chính trị khiến “tái thiết” quan hệ khó trọn vẹn
Dù có tín hiệu xích lại, Canada vẫn nêu lo ngại về can thiệp bầu cử, quấy rối cộng đồng và an ninh mạng, khiến quan hệ khó “reset” hoàn toàn.
Cơ quan tình báo Canada cáo buộc Trung Quốc can thiệp vào các cuộc bầu cử Canada, quấy rối công dân gốc Hoa tại Canada—đặc biệt những người hoạt động liên quan Hồng Kông—và coi Trung Quốc là mối đe dọa an ninh mạng hàng đầu. Những điểm này tạo rào cản cấu trúc cho việc bình thường hóa quan hệ.
Ở trong nước, Carney chịu sức ép từ nông dân và ngư dân yêu cầu xử lý thiệt hại do thuế quan Trung Quốc áp lên cải dầu, tôm hùm và các mặt hàng xuất khẩu khác trong năm trước. Điều này khiến đàm phán thương mại không chỉ là câu chuyện đối ngoại, mà còn là bài toán chính trị nội bộ.
Canada cũng đang áp biện pháp cứng rắn với Trung Quốc từ tháng 10/2024
Ottawa vừa tìm đối thoại vừa triển khai các động thái cứng rắn như áp thuế, hạn chế doanh nghiệp và thiết bị, làm quan hệ song phương thêm phức tạp.
Kể từ tháng 10/2024, Canada áp thuế lên xe điện và thép Trung Quốc, yêu cầu TikTok đóng văn phòng tại Canada, và cấm camera do Hikvision sản xuất. Các quyết định này cho thấy Canada không chuyển sang “nới lỏng toàn diện”, mà theo hướng vừa hợp tác có điều kiện vừa phòng vệ theo đánh giá rủi ro.
Sự song hành giữa mở kênh ngoại giao và duy trì biện pháp hạn chế khiến triển vọng hợp tác phụ thuộc vào việc hai bên có thể tách bạch các chủ đề kinh tế khỏi các hồ sơ an ninh hay không. Đây cũng là yếu tố then chốt quyết định tốc độ khôi phục thương mại, đặc biệt với các ngành chịu ảnh hưởng trực tiếp từ thuế quan và kiểm soát công nghệ.
Những câu hỏi thường gặp
Vì sao Mark Carney thăm Bắc Kinh vào thời điểm này?
Ông muốn mở rộng đối tác để giảm phụ thuộc thương mại vào Mỹ và tăng xuất khẩu sang các thị trường ngoài Mỹ trong 10 năm tới, trong bối cảnh chính sách “America First” làm môi trường thương mại biến động.
Canada và Trung Quốc có thể hợp tác ở những lĩnh vực nào?
Carney nói hai nước có điểm chung trong năng lượng sạch, nông nghiệp và tài chính. Đây là các lĩnh vực có thể tạo dự án và dòng thương mại mới nếu rào cản chính sách được xử lý.
Những rào cản lớn nhất trong quan hệ song phương hiện nay là gì?
Các cáo buộc về can thiệp bầu cử, quấy rối cộng đồng, rủi ro an ninh mạng, cùng các biện pháp thuế quan và hạn chế công nghệ từ cả hai phía khiến việc “reset” toàn diện khó xảy ra.
Canada đã làm gì với hàng hóa và doanh nghiệp Trung Quốc từ tháng 10/2024?
Canada áp thuế lên xe điện và thép Trung Quốc, yêu cầu TikTok đóng văn phòng tại Canada và cấm camera của Hikvision, cho thấy cách tiếp cận vừa đối thoại vừa phòng vệ.