Một nghị sĩ bang Oklahoma đã nộp ba dự luật nhằm siết chặt việc sử dụng AI, trong đó House Bill 3545 cấm hệ thống AI được công nhận “tư cách pháp nhân” theo luật bang hoặc liên bang.
Động thái này diễn ra khi các vụ lạm dụng chatbot để tạo deepfake nhạy cảm không có sự đồng ý gây tranh cãi toàn cầu, thúc đẩy các chính quyền tăng tốc đặt “hàng rào” pháp lý cho AI, đặc biệt với nội dung liên quan trẻ vị thành niên và giám sát sinh trắc học.
- Oklahoma đề xuất hạn chế AI trong phân loại mang tính phân biệt đối xử, giám sát sinh trắc học và tạo deepfake.
- Khuyến nghị do AI tạo ra phải qua rà soát của con người và cơ quan nhà nước phải báo cáo AI hằng năm.
- Dự luật nhắm tới bảo vệ trẻ vị thành niên khỏi “bạn đồng hành AI xã hội”, đồng thời có ngoại lệ cho công cụ trị liệu có giám sát chuyên môn.
Oklahoma đề xuất 3 dự luật để đặt rào chắn cho AI
Oklahoma đang thúc đẩy ba dự luật quản lý AI, nổi bật là House Bill 3545 nhằm hạn chế các ứng dụng AI rủi ro cao trong khu vực công và giảm lạm dụng deepfake, đồng thời nêu rõ AI không được coi như một “chủ thể pháp lý”.
Việc xây dựng khuôn khổ mới được thúc đẩy bởi các sự cố liên quan đến tạo hình ảnh nhạy cảm không có sự đồng ý, trong đó một số người dùng đã lợi dụng chatbot để tạo nội dung thân mật của phụ nữ và trẻ em. Các tranh cãi này khiến nhiều lãnh đạo ở nhiều quốc gia lên tiếng chỉ trích nền tảng và cả chủ sở hữu.
Trong bối cảnh đó, Oklahoma hướng tới cách tiếp cận “đặt điều kiện sử dụng” thay vì cấm toàn diện, tập trung vào deepfake, giám sát sinh trắc học và các hệ thống phân loại có thể dẫn đến phân biệt đối xử trong hoạt động của chính quyền.
House Bill 3545 cấm AI được công nhận tư cách pháp nhân và siết deepfake
House Bill 3545 nêu AI không được cấp “tư cách pháp nhân” theo luật bang hoặc liên bang, đồng thời đặt giới hạn với việc dùng AI để tạo deepfake và các ứng dụng có thể tác động đến quyền con người, quyền riêng tư.
Dự luật hướng đến các kịch bản tương tự những vụ lạm dụng đang gây tranh cãi, trong đó deepfake bị xem là công cụ có thể khuếch đại hành vi quấy rối, xâm hại danh dự và tạo nội dung bất hợp pháp. Theo nội dung đề cập, dự luật sẽ cấm việc dùng AI cho deepfake “ở bất kỳ dạng nào” trong phạm vi điều chỉnh của bang.
Chính quyền bang bị hạn chế dùng AI cho phân loại phân biệt đối xử và giám sát sinh trắc học
House Bill 3545 sẽ hạn chế cơ quan công quyền sử dụng AI trong hệ thống phân loại có tính phân biệt đối xử, giám sát sinh trắc học và tạo deepfake, nhằm giảm rủi ro xâm phạm quyền riêng tư và thiên kiến thuật toán.
Dự luật được mô tả là có nhiều ứng dụng ở cấp bang hơn cấp liên bang. Nó nhắm trực tiếp vào các trường hợp AI có thể ảnh hưởng đến cách cơ quan nhà nước ra quyết định, thu thập dữ liệu nhạy cảm hoặc theo dõi công dân bằng sinh trắc học.
Với các hệ thống phân loại, trọng tâm là hạn chế việc dùng AI để “gắn nhãn” hoặc nhóm người theo cách có thể dẫn đến đối xử không công bằng. Với giám sát sinh trắc học, dự luật đặt ngưỡng kiểm soát nhằm tránh mở rộng theo hướng theo dõi đại trà.
Khuyến nghị do AI tạo ra phải được con người rà soát trước khi triển khai
Dự luật yêu cầu mọi khuyến nghị do AI đưa ra phải được con người rà soát kỹ lưỡng trước khi biến thành hành động hoặc chính sách, nhằm giảm nguy cơ quyết định tự động hóa thiếu trách nhiệm giải trình.
Cơ chế “human review” được nêu như một điều kiện trước triển khai, giúp cơ quan nhà nước tránh phụ thuộc vào mô hình AI khi mô hình có thể sai lệch, thiếu bối cảnh hoặc không phù hợp quy định. Điều này đặc biệt quan trọng với các quyết định ảnh hưởng quyền lợi người dân.
Ngoài rà soát, các cơ quan ở Oklahoma cũng sẽ phải tham gia báo cáo AI hằng năm trên toàn bang. Mục tiêu là tạo bức tranh quản trị về nơi AI đang được dùng, rủi ro đi kèm và cách giảm thiểu.
Dự luật nhắm tới bảo vệ trẻ vị thành niên trước “bạn đồng hành AI xã hội”
Nếu được thông qua, House Bill 3545 sẽ cấm triển khai “social AI companion” cho trẻ vị thành niên tại Oklahoma và yêu cầu biện pháp chứng nhận độ tuổi với việc dùng chatbot AI.
Dự luật coi nhóm người dùng trẻ là đối tượng dễ bị tổn thương trước thao túng, nội dung không phù hợp và phụ thuộc tâm lý. Vì vậy, việc hạn chế “bạn đồng hành AI xã hội” hướng tới ngăn tình huống AI đóng vai trò tương tác thân mật hoặc thay thế quan hệ xã hội với trẻ.
Bên cạnh đó, yêu cầu chứng nhận độ tuổi nhằm tăng rào cản tiếp cận đối với nội dung và tính năng có thể rủi ro, đặc biệt trong bối cảnh chatbot có thể bị khai thác để tạo hoặc lan truyền hình ảnh nhạy cảm.
Ngoại lệ cho công cụ AI trị liệu nếu có giám sát chuyên môn
Dự luật có ngoại lệ cho công cụ AI dùng cho trị liệu, cho phép sử dụng nếu nằm dưới sự giám sát của chuyên gia, nhằm cân bằng giữa an toàn và lợi ích y tế.
Điểm ngoại lệ này nhấn mạnh rằng không phải mọi ứng dụng chatbot đều bị coi là nguy hiểm như nhau. Các công cụ trị liệu có thể hỗ trợ sàng lọc, theo dõi và hướng dẫn, nhưng vẫn cần người có chuyên môn chịu trách nhiệm cuối cùng về đánh giá và can thiệp.
Xung đột tiềm tàng giữa luật bang và định hướng kiểm soát AI ở cấp liên bang
Đề xuất của Oklahoma xuất hiện sau một sắc lệnh hành pháp liên bang tháng 12/2025, trong đó Tổng thống Mỹ Donald Trump muốn ngăn các bang tự thực thi luật AI và tăng kiểm soát ở cấp liên bang.
Theo thông tin được nêu, sắc lệnh hành pháp hướng tới việc chặn các bang thực thi luật AI riêng, giữ quyền kiểm soát trong khuôn khổ liên bang. Đồng thời, một Litigation Task Force cũng được lập để thách thức các luật AI cấp bang nếu bị coi là xung đột với quy định liên bang.
Bối cảnh này cho thấy bài toán khó: bang muốn xử lý nhanh rủi ro phát sinh tại địa phương, trong khi liên bang có xu hướng chuẩn hóa và tập trung quyền giám sát để tránh “chắp vá” quy định giữa các bang.
Nhiều quốc gia và bang tăng áp lực với xAI vì lạm dụng Grok liên quan deepfake
Loạt hành động pháp lý và chế tài nhắm vào xAI và chatbot Grok đang tăng lên, vì công cụ này bị lạm dụng để tạo deepfake nhạy cảm và nội dung bị cho là bất hợp pháp, đặc biệt liên quan ảnh người lớn không có sự đồng ý.
Tại California, Tổng chưởng lý Rob Bonta đã gửi lệnh cease-and-desist tới xAI, yêu cầu dừng tạo hình ảnh deepfake mang tính xúc phạm thông qua Grok. Lệnh được đưa ra sau khi Grok bị dùng để tạo nội dung trái pháp luật và phản cảm, chủ yếu xoay quanh ảnh người lớn không có sự đồng ý.
Ông cũng lập luận rằng việc tạo, phân phối và trưng bày CSAM là bất hợp pháp. Vụ việc phản ánh xu hướng cơ quan thực thi pháp luật tập trung vào khâu “tạo sinh” nội dung, không chỉ khâu phát tán.
Ấn Độ cũng kêu gọi công ty và lãnh đạo xAI kiểm tra hoạt động của chatbot, nêu tác hại với phụ nữ và xã hội, đồng thời đưa ra tối hậu thư yêu cầu phát triển biện pháp bảo vệ để đối phó. Indonesia thông báo chế tài, đình chỉ việc sử dụng chatbot, coi việc tạo khiêu dâm giả là một dạng bạo lực số.
“Chính phủ xem các deepfake tình dục không có sự đồng ý là hành vi vi phạm nghiêm trọng nhân quyền, phẩm giá và an ninh của công dân trong không gian số.”
– Tuyên bố của Indonesia, 2026
Nền tảng X hạn chế tạo ảnh chỉ cho người dùng đã xác minh
X cho biết đã giới hạn tính năng tạo ảnh chỉ cho người dùng đã xác minh, đồng thời triển khai biện pháp kỹ thuật để ngăn tài khoản Grok chỉnh sửa ảnh người thật theo hướng gợi dục.
Tuyên bố từ tài khoản X Safety cho biết nền tảng đã áp dụng biện pháp kỹ thuật nhằm ngăn việc chỉnh sửa ảnh người thật trong trang phục “hở hang” như bikini. Hạn chế này áp dụng cho mọi người dùng, bao gồm cả người đăng ký trả phí.
Các động thái như vậy thường nhằm giảm rủi ro lạm dụng, nhưng cũng đặt ra câu hỏi về tiêu chuẩn thực thi, khả năng vượt rào và mức độ minh bạch trong kiểm duyệt nội dung do AI tạo sinh.
Những câu hỏi thường gặp
House Bill 3545 của Oklahoma nhắm tới điều gì?
Dự luật tập trung hạn chế rủi ro từ AI trong khu vực công, cấm AI được công nhận tư cách pháp nhân, hạn chế deepfake, phân loại mang tính phân biệt đối xử và giám sát sinh trắc học, đồng thời yêu cầu rà soát của con người với khuyến nghị do AI tạo ra.
Dự luật có điều gì liên quan đến trẻ vị thành niên?
Nếu được thông qua, dự luật sẽ cấm triển khai “social AI companion” cho trẻ vị thành niên tại Oklahoma và yêu cầu biện pháp chứng nhận độ tuổi khi sử dụng chatbot AI.
Vì sao Oklahoma nhấn mạnh cấm deepfake và đặt rào chắn cho chatbot?
Bối cảnh là các vụ lạm dụng chatbot để tạo hình ảnh nhạy cảm không có sự đồng ý, gây tranh cãi và thúc đẩy chính quyền tăng bảo vệ trước nội dung giả mạo, đặc biệt các nội dung liên quan phụ nữ và trẻ em.
California đã làm gì với xAI và Grok?
Tổng chưởng lý California Rob Bonta đã gửi lệnh cease-and-desist tới xAI, yêu cầu dừng tạo hình ảnh deepfake xúc phạm qua Grok, sau khi chatbot bị dùng để tạo nội dung bất hợp pháp và phản cảm, chủ yếu xoay quanh ảnh người lớn không có sự đồng ý.
X đã thay đổi gì đối với tính năng tạo ảnh?
X cho biết đã giới hạn tạo ảnh chỉ cho người dùng đã xác minh và triển khai biện pháp kỹ thuật để ngăn tài khoản Grok chỉnh sửa ảnh người thật theo hướng gợi dục; hạn chế áp dụng cho mọi người dùng, gồm cả thuê bao trả phí.
Dự luật Oklahoma có ngoại lệ nào không?
Có. Dự luật nêu ngoại lệ cho công cụ AI phục vụ trị liệu, cho phép sử dụng nếu có giám sát chuyên môn.