Thủ tướng Canada Mark Carney đang triển khai chiến lược ô tô mới nhằm giữ chân sản xuất trong nước trước sức ép thuế quan của Donald Trump, bằng cách ưu tiên tiếp cận thị trường Canada cho các hãng có nhà máy lắp ráp tại Canada.
Kế hoạch dự kiến công bố vào tháng 2, trong bối cảnh một số nhà máy đã đóng cửa và việc làm bị cắt giảm sau khi Mỹ áp thuế lên xe nhập khẩu. Ottawa muốn đảo chiều xu hướng các hãng chuyển sản xuất sang Mỹ hoặc các nước khác, đồng thời mở rộng lựa chọn xe điện cho người mua.
- Canada ưu tiên thị trường nội địa cho doanh nghiệp sản xuất xe trong nước để giảm tác động thuế quan của Mỹ.
- Lần đầu Canada mở cửa cho hãng xe Trung Quốc lắp ráp nội địa, nhưng kèm điều kiện hợp tác và yêu cầu công nghệ.
- Thỏa thuận Carney–Tập giảm thuế xe điện Trung Quốc theo hạn ngạch, kèm điều kiện giá và cam kết đầu tư.
Canada tái thiết chính sách ô tô để giữ nhà máy và việc làm
Chiến lược mới của Canada ưu đãi các công ty có nhà máy tại Canada khi tiếp cận thị trường nội địa, nhằm giảm động lực rời đi do thuế quan từ Mỹ.
Bộ trưởng Công nghiệp Melanie Joly được kỳ vọng công bố gói chính sách vào tháng 2, trong khi một số chi tiết đã được quan chức tiết lộ sớm. Trọng tâm là “cầm máu” năng lực sản xuất sau giai đoạn biến động thương mại, khi thuế quan khiến các hãng cân nhắc tái bố trí chuỗi cung ứng và địa điểm lắp ráp.
Canada nêu các ví dụ về tác động trong ngành: General Motors đã đóng một nhà máy ở Ontario; Stellantis hủy kế hoạch gần Toronto và chuyển hướng sản xuất Jeep sang Illinois. Chính phủ muốn đảo chiều các quyết định như vậy bằng việc làm cho sản xuất tại Canada trở nên “có lợi về thị trường” hơn.
Hãng xe Trung Quốc có thể vào Canada nếu tuân thủ điều kiện nội địa hóa
Canada lần đầu cho phép hãng xe Trung Quốc lắp ráp ô tô trong nước, nhưng yêu cầu liên kết với doanh nghiệp địa phương và dùng phần mềm do Canada phát triển.
Một nguồn tin chính phủ cho biết các hãng Trung Quốc sẽ không được “đi đường tắt”, mà phải hợp tác với công ty Canada và sử dụng phần mềm do Canada xây dựng. Cách tiếp cận này nhằm kéo đầu tư, năng lực lắp ráp và một phần giá trị công nghệ về nội địa, thay vì chỉ nhập khẩu thành phẩm.
Yếu tố an ninh quốc gia được đặt song song với mở cửa thương mại. Nguồn tin nhấn mạnh mục tiêu là tạo “nền tảng an toàn” để hạn chế rủi ro công nghệ, trong đó vai trò của các doanh nghiệp Canada như BlackBerry được nhắc đến như một mắt xích tiềm năng.
Canada đẩy mạnh xe điện bằng chỉ tiêu bán hàng và ưu đãi người mua
Chiến lược mới không chỉ thu hút nhà máy mà còn bao gồm các quy định thúc đẩy doanh số xe điện và bổ sung ưu đãi cho người tiêu dùng.
Chính sách hướng tới việc tăng tỷ trọng xe điện trên thị trường, thông qua các “mệnh lệnh” (mandates) về bán hàng và gói khuyến khích cho người mua. Mục tiêu rộng hơn là giảm mức phụ thuộc vào thị trường Mỹ, bằng cách khai thác các hành lang thương mại sẵn có với châu Âu và châu Á.
Hiện có 5 hãng sở hữu nhà máy lắp ráp tại Canada gồm GM, Stellantis, Ford, Toyota và Honda, nhưng phần lớn sản lượng được xuất sang Mỹ. Ottawa muốn điều chỉnh cấu trúc này để thị trường nội địa trở thành điểm tựa quan trọng hơn, giúp doanh nghiệp “ở lại” ngay cả khi căng thẳng thương mại leo thang.
Thị trường 1,9 triệu xe/năm khiến Canada muốn đa dạng nguồn cung ngoài Mỹ
Canada bán 1,9 triệu xe mới trong năm ngoái, nhưng nhiều thương hiệu nước ngoài không sản xuất tại Canada, khiến quốc gia này dễ bị ảnh hưởng bởi biến động thương mại.
Với quy mô 1,9 triệu xe mới/năm, Canada là thị trường đủ lớn để thiết kế chính sách “kéo” sản xuất. Tuy vậy, nhiều hãng không xây dựng nhà máy tại Canada. Tesla, Nissan và Kia chủ yếu phục vụ thị trường Canada từ các nhà máy ở Mỹ hoặc nước ngoài, làm cho chuỗi cung bị tác động khi thuế quan và quy tắc xuất xứ thay đổi.
Dữ liệu từ Statistics Canada cho thấy kể từ khi chiến tranh thương mại do Trump khởi phát, các hãng xe Mỹ đang mất thị phần tại Canada, trong khi sản xuất từ Mexico và Hàn Quốc gia tăng. Đây là một phần động lực khiến Ottawa thúc đẩy chính sách mới để tái cân bằng nguồn cung và điểm đặt sản xuất.
Thỏa thuận Carney–Tập: giảm thuế và áp hạn ngạch xe điện Trung Quốc
Canada và Trung Quốc thống nhất cho khoảng 49.000 xe điện Trung Quốc vào Canada mỗi năm với mức thuế thấp 6%, thay vì phụ thu 100% trước đó.
Trong chuyến thăm Bắc Kinh tuần trước, ông Carney gặp Chủ tịch Tập Cận Bình và đạt đồng thuận “đình chiến thương mại”. Theo đó, khoảng 49.000 xe điện Trung Quốc mỗi năm được nhập vào Canada với thuế 6%, giảm mạnh so với phụ thu 100% áp từ năm 2024.
Đổi lại, Trung Quốc sẽ nới thuế với hàng nông sản xuất khẩu của Canada và mở cửa cơ chế miễn thị thực cho công dân Canada. Trên cùng chuyến đi, bà Joly gặp BYD, Chery và tập đoàn linh kiện Magna của Canada để thúc đẩy khả năng đầu tư, lắp ráp và mở rộng hiện diện công nghiệp.
Thỏa thuận đi kèm điều kiện thực thi theo thời hạn: các hãng cần nghiêm túc xem xét đầu tư tại Canada, và chính phủ sẽ rà soát lại sau 3 năm; nếu không đáp ứng, thỏa thuận có thể bị hủy. Ngoài ra có điều khoản trần giá: một phần hạn ngạch phải là xe điện giá 35.000 CAD trở xuống, phù hợp lợi thế các mẫu xe giá thấp của Trung Quốc.
Canada cũng muốn mở rộng danh mục xe đủ điều kiện chứng nhận theo thời gian, nhằm giảm phụ thuộc vào một số ít thương hiệu trong việc đáp ứng nhu cầu xe điện. Khi được hỏi về thỏa thuận Carney–Tập, ông Trump nói với phóng viên: “Điều đó ổn, đó là điều ông ấy nên làm… Nếu bạn có thể đạt thỏa thuận với Trung Quốc thì nên làm vậy.”
Dù vậy, Canada thừa nhận rủi ro căng thẳng có thể tăng khi Canada, Mỹ và Mexico chuẩn bị rà soát thỏa thuận thương mại ba bên. Chính phủ cho biết đã thông báo trước cho Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer để tránh bất ngờ, đồng thời nhấn mạnh tham vọng dài hạn là giảm phụ thuộc vào Washington.
Những câu hỏi thường gặp
Chiến lược ô tô mới của Canada nhằm mục tiêu gì?
Mục tiêu là giữ nhà máy và việc làm ở Canada bằng cách ưu tiên tiếp cận thị trường nội địa cho các hãng sản xuất tại Canada, qua đó giảm tác động “đe dọa” từ thuế quan của Mỹ.
Canada có cho phép hãng xe Trung Quốc lắp ráp trong nước không?
Có. Đây là lần đầu Canada cho phép, nhưng theo các điều kiện như hợp tác với doanh nghiệp địa phương và sử dụng phần mềm do Canada xây dựng, đồng thời tính đến yêu cầu an ninh công nghệ.
Thỏa thuận Carney–Tập thay đổi thuế xe điện Trung Quốc như thế nào?
Thỏa thuận cho khoảng 49.000 xe điện Trung Quốc mỗi năm vào Canada với thuế 6%, giảm so với phụ thu 100% áp trước đó, và kèm các điều kiện về hạn ngạch, giá và cam kết đầu tư.
Điều khoản giá 35.000 CAD trong hạn ngạch xe điện có ý nghĩa gì?
Một phần hạn ngạch phải gồm xe điện có giá 35.000 CAD trở xuống, nhằm đảm bảo người tiêu dùng có lựa chọn giá thấp và tạo áp lực cạnh tranh trên thị trường xe điện.