Khoảng cách giữa doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp nhỏ tại Mỹ đang nới rộng rõ rệt: nhóm nhỏ liên tục cắt giảm nhân sự và co hẹp hoạt động, trong khi các tập đoàn lớn vẫn tăng trưởng lợi nhuận và tuyển dụng.
Sự phân hóa này phản ánh hai “thực tại kinh tế” song song, khi chi tiêu của nhóm khách hàng phổ thông suy yếu, chi phí tăng và bất ổn như thuế quan khiến nhiều doanh nghiệp nhỏ phải ưu tiên sống sót thay vì mở rộng.
- Doanh nghiệp nhỏ dưới 50 lao động giảm việc làm liên tiếp nhiều tháng, trong khi doanh nghiệp vừa và lớn vẫn tuyển dụng.
- Lợi nhuận của doanh nghiệp nhỏ suy yếu, trái ngược với mức tăng thu nhập ròng của các công ty lớn trong S&P 500.
- Thuế quan, thiếu lao động và chi phí leo thang làm biên lợi nhuận mỏng hơn, buộc nhiều chủ doanh nghiệp nhỏ phải cắt giờ làm và nhân sự.
Doanh nghiệp nhỏ giảm việc làm trong khi doanh nghiệp lớn vẫn tuyển dụng
Dữ liệu tuyển dụng cho thấy doanh nghiệp nhỏ cắt giảm việc làm liên tục, còn doanh nghiệp vừa và lớn vẫn duy trì xu hướng tuyển người, làm nổi bật sự phân hóa về sức chịu đựng tài chính và nhu cầu thị trường.
Các công ty tư nhân dưới 50 lao động đã giảm việc làm mỗi tháng trong nửa năm. Riêng tháng 11, nhóm này mất 120.000 việc làm theo ADP. Trong khi đó, doanh nghiệp quy mô vừa và lớn vẫn đang tuyển dụng, cho thấy khả năng hấp thụ chi phí và tiếp cận vốn của họ tốt hơn trong môi trường nhu cầu không đồng đều.
Lợi nhuận của doanh nghiệp nhỏ suy yếu, còn các tập đoàn lớn tăng mạnh
Cùng một nền kinh tế nhưng lợi nhuận đang đi theo hai hướng: doanh nghiệp nhỏ ghi nhận thu nhập giảm nhẹ so với năm trước, trong khi nhóm công ty lớn báo cáo tăng trưởng thu nhập ròng đáng kể.
Bank of America Institute cho biết thu nhập của doanh nghiệp nhỏ giảm nhẹ so với cùng kỳ năm trước. Trái lại, theo LSEG, thu nhập ròng của các công ty lớn trong chỉ số S&P 500 tăng 12,9% trong quý 3. Chênh lệch lợi nhuận thường kéo theo chênh lệch về đầu tư, tiền lương và khả năng chống chịu biến động chi phí đầu vào.
Doanh nghiệp nhỏ buộc phải sa thải và cắt giờ làm để tồn tại
Nhiều doanh nghiệp nhỏ vốn trông chờ mùa mua sắm cuối năm đã phải giảm mạnh tuyển thời vụ, phản ánh khách hàng thắt chặt chi tiêu và đơn hàng doanh nghiệp thu hẹp.
Tại Cedar Rapids (Iowa), CEO Sydney Rieckhoff của Almost Famous Popcorn thường thuê 10–15 lao động thời vụ, nhưng năm nay chỉ thuê khoảng 4–5 người. Bà nói người mua “chi tiêu cân nhắc hơn”, các công ty đặt đơn nhỏ hơn cho quà tặng nhân viên và khách hàng, khiến nhu cầu nhân sự mùa vụ không còn bùng lên như trước.
Xu hướng này phù hợp với ghi nhận trong Beige Book của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ: tổng chi tiêu tiêu dùng giảm, trong khi phân khúc bán lẻ cao cấp vẫn hoạt động tốt. Nói cách khác, nhóm có thu nhập thấp mua ít hơn, còn nhóm có thu nhập cao vẫn chi tiêu, tạo ra sự phân hóa nhu cầu mà doanh nghiệp nhỏ cảm nhận rất rõ.
Chênh lệch cũng xuất hiện ở phía người lao động. Nhân sự tại doanh nghiệp nhỏ thường có thu nhập thấp hơn, trong khi người làm ở doanh nghiệp lớn có thể được hưởng lợi gián tiếp từ danh mục cổ phiếu tăng nhờ nhóm công nghệ. Điều này khiến dòng tiền tiêu dùng và “sức mua” quay lại củng cố các doanh nghiệp lớn nhiều hơn.
“Chúng ta đang thấy hai thực tại kinh tế khác nhau ở cả phía người tiêu dùng lẫn bức tranh doanh nghiệp.”
– Taylor Bowley, nhà kinh tế học, Bank of America Institute
Thuế quan và chi phí nhập khẩu tạo thêm bất định cho doanh nghiệp nhỏ
Thuế quan không chỉ làm tăng giá đầu vào mà còn gây tranh chấp về người chịu phí, khiến doanh nghiệp nhỏ dễ rơi vào trạng thái làm nhiều nhưng lãi ít, thậm chí lỗ.
Randy Vines, đồng sở hữu STL-Style (St. Louis), cho biết cửa hàng may mặc theo yêu cầu bị ảnh hưởng sau mùa lễ năm trước không đạt kỳ vọng. Ông nói thuế quan là “cú đánh kép” và là “giọt nước tràn ly”, theo chia sẻ trên WSJ. Mùa hè năm nay, doanh nghiệp cắt 25% giờ làm của nhân viên và không tuyển thêm, dù doanh số có cải thiện nhẹ.
Tại Las Vegas, Total Promotion Co. cung cấp hàng khuyến mại như bút và túi xách gặp lúng túng về việc ai trả phí nhập khẩu. CEO Brandon Mills cho biết có lúc doanh nghiệp nhận hóa đơn thuế từ đơn vị vận chuyển, khiến một số hợp đồng bị lỗ thay vì có lãi. Ông đã cho nghỉ một nhân sự toàn thời gian; đội ngũ hiện còn 6 người, giảm từ 10 người so với năm trước.
Nhà hàng và dịch vụ chịu áp lực kép từ lạm phát và nhu cầu suy yếu
Không chỉ bán lẻ hàng hóa, nhiều nhà hàng và dịch vụ địa phương cũng phải cắt ca vì khách giảm ăn ngoài, trong khi các chi phí như thuê mặt bằng và nguyên liệu tiếp tục tăng.
Theo Chad Moutray từ National Restaurant Association, hơn 90% nhà hàng là doanh nghiệp nhỏ. Tuy nhiên, khách hàng đang hạn chế ăn ngoài, còn lạm phát đẩy giá nhiều khoản, từ tiền thuê đến thực phẩm như phô mai. Điều này bào mòn biên lợi nhuận vốn đã mỏng và buộc nhiều cơ sở phải điều chỉnh nhân sự.
Tại Los Angeles, Zach Negin, người điều hành Tabula Rasa Bar, cho biết bối cảnh gồm cháy rừng, ngành giải trí yếu và tiệc công ty giảm đã tác động trực tiếp đến doanh thu: thay vì thuê trọn gói, khách chuyển sang các buổi “happy hour”. Thuế quan làm tăng giá rượu vang và linh kiện thiết bị, còn chi phí lao động và bảo hiểm không giảm.
Dữ liệu lao động cho thấy giờ làm và mức tham gia ở doanh nghiệp nhỏ giảm mạnh
Nhiều chỉ báo thị trường lao động ở nhóm doanh nghiệp nhỏ cho thấy sự suy yếu tập trung ở bán lẻ, dịch vụ chuyên môn và các ngành nhạy cảm nhu cầu như giải trí, khách sạn.
Andrew Chamberlain, kinh tế trưởng của Gusto, cho biết bán lẻ và dịch vụ chuyên môn là những lĩnh vực cắt giảm việc làm nhiều nhất trong tháng 10 và 11, theo dữ liệu việc làm của công ty. Đồng thời, Homebase (nền tảng hỗ trợ xếp lịch cho doanh nghiệp nhỏ) ghi nhận mức giảm mạnh nhất trong ba năm về cả tỷ lệ tham gia và tổng giờ làm, đặc biệt ở nhóm giải trí và dịch vụ lưu trú.
Doanh nghiệp nhỏ gánh vai trò lớn trong nền kinh tế Mỹ nhưng thiếu “đệm an toàn”
Doanh nghiệp nhỏ đóng góp lớn cho lao động và GDP, nhưng thường không có bộ công cụ tài chính và vận hành như doanh nghiệp lớn để hấp thụ cú sốc chi phí và rủi ro chính sách.
U.S. Chamber of Commerce cho biết các doanh nghiệp đến 500 nhân viên chiếm gần một nửa lực lượng lao động Mỹ và hơn 40% GDP. Dù vậy, nhiều doanh nghiệp nhỏ đang chật vật vì biên lợi nhuận mỏng, dòng tiền hạn chế và thiếu khả năng tối ưu chuỗi cung ứng hay phòng hộ rủi ro như các tập đoàn lớn. Khi gặp biến động thuế quan hoặc thiếu lao động, ưu tiên của họ thường chỉ là duy trì bảng lương qua từng kỳ.
Những câu hỏi thường gặp
Vì sao doanh nghiệp nhỏ ở Mỹ đang cắt giảm việc làm?
Vì nhu cầu tiêu dùng phổ thông suy yếu, đơn hàng doanh nghiệp thu hẹp và chi phí đầu vào tăng, khiến doanh nghiệp nhỏ phải cắt giờ làm hoặc giảm nhân sự để giữ dòng tiền.
Số liệu nào cho thấy sự phân hóa giữa doanh nghiệp nhỏ và lớn?
ADP ghi nhận doanh nghiệp tư nhân dưới 50 lao động giảm việc làm liên tục nửa năm và mất 120.000 việc làm riêng tháng 11, trong khi doanh nghiệp vừa và lớn vẫn tuyển dụng.
Thuế quan tác động thế nào đến doanh nghiệp nhỏ?
Thuế quan có thể làm tăng chi phí nhập khẩu và tạo bất định về bên chịu phí, khiến một số đơn hàng bị lỗ và buộc doanh nghiệp nhỏ phải cắt giảm nhân sự hoặc thu hẹp hoạt động.
Những ngành nào ở nhóm doanh nghiệp nhỏ đang chịu áp lực rõ nhất?
Bán lẻ, dịch vụ chuyên môn, giải trí và dịch vụ lưu trú được nhắc đến là các nhóm có mức cắt giảm việc làm hoặc sụt giảm giờ làm đáng chú ý trong dữ liệu của Gusto và Homebase.