AI đang làm thay đổi cơ cấu việc làm tại các doanh nghiệp lớn ở Mỹ, với số lượng nhân sự trong S&P 500 giảm khoảng 400.000 xuống còn 28,1 triệu, ghi nhận mức giảm theo năm đầu tiên kể từ 2016.
Diễn biến này xuất hiện sau 8 năm liên tiếp tăng việc làm, khi các tập đoàn đồng thời cắt giảm chi phí và chuyển ngân sách sang hạ tầng, nhân sự và dự án liên quan đến AI. Cùng lúc, làn sóng cắt giảm ở nhiều công ty lớn cho thấy tác động của AI không chỉ nằm ở tự động hóa quy trình mà còn lan sang các vị trí văn phòng vốn từng được xem là ổn định hơn.
- Việc làm trong S&P 500 giảm khoảng 400.000, còn 28,1 triệu, là mức giảm theo năm đầu tiên kể từ 2016.
- Nhiều doanh nghiệp lớn đang cắt giảm nhân sự để dồn nguồn lực cho AI, trong đó có Amazon, Meta, Microsoft, UPS, Citigroup và Dell.
- AI đang tác động mạnh đến các công việc văn phòng, đặc biệt là lập trình cơ bản, hỗ trợ khách hàng, kế toán, pháp lý và marketing.
Những đợt cắt giảm việc làm gắn với AI và tái cơ cấu chi phí
Nhiều doanh nghiệp lớn được nhắc tới đã công bố hoặc triển khai cắt giảm nhân sự trong bối cảnh chuyển hướng sang AI. Amazon cắt khoảng 16.000 việc làm văn phòng, Meta giảm gần 8.000 việc làm, còn Microsoft đưa ra gói nghỉ việc tự nguyện cho khoảng 8.750 nhân viên.
Bên cạnh đó, UPS giảm 48.000 việc làm, Citigroup giảm 20.000 và Dell giảm 12.500. Điểm chung của những động thái này là doanh nghiệp tìm cách tiết giảm chi phí vận hành và dành thêm ngân sách cho các khoản đầu tư liên quan đến AI.
Xu hướng này cho thấy AI đang được đưa vào như một phần của quá trình tái cấu trúc doanh nghiệp, thay vì chỉ là một công cụ hỗ trợ thử nghiệm. Tuy vậy, mức độ thay thế lao động vẫn khác nhau giữa từng lĩnh vực, từng nhóm công việc và từng mô hình vận hành của doanh nghiệp.
AI đang tác động mạnh nhất lên các việc làm văn phòng
Khác với các làn sóng tự động hóa trong nhà máy trước đây, AI hiện tác động rõ hơn tới nhóm lao động trí óc như phát triển phần mềm, tài chính, chăm sóc khách hàng, kế toán và nghiên cứu pháp lý. Đây đều là các mảng có nhiều tác vụ lặp lại, có thể chuẩn hóa hoặc được hỗ trợ bằng công cụ tự động.
Trong lĩnh vực marketing và phân tích dữ liệu, số lượng vị trí tuyển dụng đầu năm 2026 đã giảm 25-31% khi doanh nghiệp chờ xem AI có tạo ra mức tăng năng suất đủ lớn hay không. Cách tiếp cận này khiến nhu cầu nhân sự mới chậm lại, đặc biệt ở các vai trò mà kết quả công việc có thể được tạo nhanh hơn bằng công cụ AI.
Các công việc sơ cấp như viết mã mẫu, dựng khung ứng dụng, kiểm thử cơ bản, nhập liệu giao dịch, đối soát ngân hàng, quản lý chi phí hay xử lý yêu cầu khách hàng cấp 1 là những phần dễ bị thay thế hoặc thu hẹp nhất. Những nhiệm vụ đòi hỏi phán đoán con người, sửa lỗi phức tạp hoặc đàm phán với các bên liên quan vẫn còn cần nhiều giá trị từ con người.
Những nghề mới vào thị trường lao động chịu áp lực lớn hơn
Dữ liệu việc làm tại Mỹ cho thấy tuyển dụng ở nhóm lập trình viên mới vào nghề đã giảm 55% trong 7 năm. Điều này phản ánh việc các doanh nghiệp ngày càng ít dùng nhân sự junior cho những phần việc mang tính “lao động đệm” như viết mã chuẩn, dựng cấu trúc ban đầu hoặc kiểm thử đơn giản.
Salesforce từng cắt gần 4.000 vị trí hỗ trợ, với lý do AI hiện xử lý hơn 50% tương tác khách hàng của công ty. Trong môi trường như vậy, các bộ phận hỗ trợ cơ bản, điều phối hành chính và lên lịch công việc là những mảng dễ bị thu hẹp trước.
Ở khối ngân hàng, các nhiệm vụ như mã hóa giao dịch, đối chiếu và quản lý chi tiêu đang dần chuyển sang mô hình “gần như không nhập tay”, trong đó con người chủ yếu xử lý các trường hợp ngoại lệ. Một số ngân hàng dự kiến cắt khoảng 200.000 vị trí trong 3-5 năm tới khi AI đảm nhiệm nhiều việc ở back-office và phân tích cấp đầu vào.
Dự báo dài hạn: tái đào tạo sẽ quan trọng hơn thay thế hoàn toàn
Nhóm nghiên cứu của Boston Consulting Group ước tính 50-55% việc làm tại Mỹ sẽ bị AI làm thay đổi vào năm 2029. Nhận định này nhấn mạnh rằng nhiều công việc có thể không biến mất hoàn toàn, nhưng cách làm việc bên trong chúng sẽ khác đi, kéo theo nhu cầu tái đào tạo và thay đổi kỹ năng.
BCG cũng cho rằng việc ứng dụng AI đầy đủ trong toàn bộ S&P 500 có thể mang lại 920 tỷ USD lợi ích ròng hằng năm. Tuy nhiên, lợi ích đó đi kèm với chiến lược “chọn lọc và tập trung”, tức doanh nghiệp giảm lao động phổ thông hơn để dồn nguồn lực vào hạ tầng AI và nhân sự chuyên sâu.
Goldman Sachs đã cảnh báo rằng các đợt cắt giảm nhân sự do AI thúc đẩy có thể ảnh hưởng đáng kể tới tỷ lệ thất nghiệp năm 2026 nếu số việc làm mất đi nhanh hơn khả năng nền kinh tế tạo việc làm mới. Ở chiều ngược lại, những người có thể giám sát quy trình AI hoặc vận hành AI hiệu quả lại đang được trả lương cao hơn.
What people do in these jobs will be different, even if the job is still there…but in many jobs you’ll be re-skilling, getting people to work in a different way, and you have to expend effort to do that.
– Matthew Kropp, Managing Director and Senior Partner tại BCG
Thị trường chứng khoán và việc làm đang đi theo hai hướng khác nhau
Một điểm đáng chú ý là giá cổ phiếu và nhu cầu tuyển dụng không còn chuyển động cùng chiều. Trong một số trường hợp, thị trường phản ứng tích cực với việc công ty công bố cắt giảm nhân sự liên quan đến AI, cho thấy nhà đầu tư đang ưu tiên kỳ vọng về biên lợi nhuận và hiệu quả vận hành.
Meta là ví dụ điển hình khi giá cổ phiếu tăng gần 4% sau thông báo cắt giảm gắn với AI. Điều này cho thấy các kế hoạch tái cấu trúc nhân sự không chỉ là câu chuyện nội bộ, mà còn đang được thị trường đánh giá như một tín hiệu về khả năng tối ưu chi phí trong dài hạn.
Cùng lúc, nhiều tập đoàn vẫn tiếp tục tuyển ở các vị trí AI engineering và quản trị dữ liệu, trong khi cắt bớt các vai trò hành chính hoặc hỗ trợ. Sự phân hóa này cho thấy thị trường việc làm đang dịch chuyển từ tăng trưởng số lượng sang ưu tiên kỹ năng chuyên sâu và khả năng làm việc với hệ thống AI.
Tổng kết
Làn sóng AI hiện không chỉ là câu chuyện công nghệ mà đã bắt đầu định hình lại cơ cấu việc làm của các doanh nghiệp lớn ở Mỹ. Sự sụt giảm nhân sự trong S&P 500, các đợt cắt giảm ở nhiều tập đoàn và mức thu hẹp mạnh của các vị trí sơ cấp đều cho thấy áp lực đang tập trung vào nhóm công việc văn phòng lặp lại.
Trong ngắn hạn, doanh nghiệp còn nhiều động lực để cắt giảm chi phí và chuyển ngân sách sang AI. Về dài hạn, điểm quyết định sẽ là tốc độ tái đào tạo lao động, mức độ AI thực sự cải thiện năng suất và khả năng nền kinh tế tạo ra các công việc mới đủ nhanh để bù phần việc làm bị thay thế.
