NASA vừa bước vào giai đoạn then chốt của Artemis II khi đưa tên lửa SLS và tàu Orion ra bệ phóng, mở đường cho chuyến bay có người lái vòng quanh Mặt Trăng và đặt nền móng cho hạ tầng dài hạn, bao gồm cả ý tưởng trung tâm dữ liệu đặt trong không gian.
Việc “lăn” tên lửa ra bệ phóng không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà còn phản ánh áp lực tiến độ, chi phí và cuộc đua công nghệ. Song song, các kế hoạch trung tâm dữ liệu quỹ đạo Mặt Trăng đang được bàn tới như một hướng giảm gánh nặng điện và làm mát trên Trái Đất.
- NASA đã đưa SLS và Orion ra bệ phóng để chuẩn bị các bài kiểm tra tại bệ cho Artemis II.
- Mốc quan trọng nhất trước phóng là diễn tập đếm ngược có nạp nhiên liệu (wet dress rehearsal) vào cuối tháng 1.
- Ý tưởng trung tâm dữ liệu đặt trong không gian, quỹ đạo quanh Mặt Trăng được nhắc tới như một hướng tận dụng “lạnh của không gian” để làm mát.
NASA đã đưa tên lửa SLS và tàu Orion ra bệ phóng cho Artemis II
NASA đã triển khai tên lửa Space Launch System (SLS) cùng tàu Orion ra bệ phóng tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy để bắt đầu chuỗi kiểm tra tại bệ, phục vụ sứ mệnh Artemis II bay vòng quanh Mặt Trăng và trở về.
Đợt triển khai diễn ra vào thứ Bảy tại Florida, là bước chuẩn bị cho Artemis II, nhiệm vụ chở bốn phi hành gia bay quanh Mặt Trăng rồi quay lại Trái Đất. Quãng đường di chuyển chỉ khoảng 4 dặm nhưng mất 12 giờ, cho thấy quy mô và độ phức tạp của việc vận chuyển tổ hợp tên lửa siêu nặng.
Hệ thống sử dụng tên lửa SLS do Boeing chế tạo, phía trên là tàu Orion của Lockheed Martin. Đây không phải cấu hình mới, mà là nền tảng NASA đang dùng để tái lập năng lực bay xa quỹ đạo Trái Đất, phục vụ các sứ mệnh Mặt Trăng trong chương trình Artemis.
SLS được phát triển khoảng 15 năm và mới có một chuyến bay không người lái vào năm 2022, khi tàu thực hiện hành trình bay quanh Mặt Trăng. Theo nội dung được nêu, mỗi lần phóng có chi phí vượt 4 tỷ USD và chương trình đã chậm tiến độ nhiều năm so với kế hoạch.
Kiểm tra tại bệ phóng và “wet dress rehearsal” là rào cản kỹ thuật quan trọng nhất
Sau khi tới bệ phóng, NASA lần lượt kết nối thiết bị mặt đất, kiểm tra phần cứng và chuẩn bị cho buổi diễn tập đếm ngược có nạp nhiên liệu (wet dress rehearsal) vào cuối tháng 1, điều kiện bắt buộc trước khi cho phép tiến tới phóng.
Khi tổ hợp đã vào vị trí, các đội kỹ thuật bắt đầu dựng cấu hình vận hành tại bệ: nối thiết bị mặt đất, chạy thử phần cứng và rà soát theo từng hạng mục tại chỗ. Mục tiêu là khóa chặt các điều kiện an toàn và tính sẵn sàng vận hành trước các bước đếm ngược toàn trình.
Buổi “wet dress rehearsal” được mô tả là bài kiểm tra lớn nhất tại bệ, vì bao gồm nạp nhiên liệu và thực hiện các bước cuối cùng như khi phóng thật. Nếu bài kiểm tra này không đạt, tiến độ sẽ dừng cho tới khi xác định và khắc phục nguyên nhân.
“Diễn tập nạp nhiên liệu là bài kiểm tra lớn tại bệ. Đó là điều cần theo dõi.”
– Charlie, Giám đốc phóng, Bloomberg/2026
Thông tin chi tiết về phát biểu được trích dẫn xuất hiện trong bài trên Bloomberg tại liên kết: đọc bài trên Bloomberg.
Lịch phóng Artemis II dời sang tháng 4, Artemis III dự kiến năm 2027
Lịch phóng Artemis II hiện được đặt vào tháng 4 sau nhiều lần trì hoãn, với kế hoạch bay vòng quanh Mặt Trăng rồi trở về trong khoảng 10 ngày; nhiệm vụ Artemis III được kỳ vọng đưa phi hành gia trở lại bề mặt Mặt Trăng vào năm 2027.
Theo kế hoạch được nêu, Artemis II là chuyến bay có người lái đầu tiên của SLS. Nhiệm vụ sẽ đưa phi hành đoàn bay quanh Mặt Trăng và quay về Trái Đất trong khung thời gian khoảng 10 ngày, đóng vai trò “bước trung gian” trước các hoạt động hạ cánh trong tương lai.
Tháng phóng hiện tại là tháng 4, trong khi kế hoạch ban đầu là cuối năm 2024. Việc dời lịch phản ánh phụ thuộc lớn vào các bài kiểm tra tại bệ và khả năng vượt qua các mốc xác nhận kỹ thuật trước khi chốt “go” cho ngày phóng.
Chi phí SLS là điểm nóng chính sách khi ngân sách bị tranh luận
Chi phí lớn và chậm tiến độ khiến SLS trở thành mục tiêu tranh luận ngân sách, với đề xuất từng muốn loại bỏ dần sau chuyến bay thứ ba, nhưng sau đó một khoản 4,1 tỷ USD đã được bổ sung thông qua một đạo luật.
Về hướng ngân sách, nội dung cho biết Donald Trump từng đề xuất loại bỏ dần SLS sau chuyến bay thứ ba, mô tả chương trình là “đắt đỏ và bị trì hoãn”. Tuy nhiên, diễn biến chính trị sau đó đưa tới việc bổ sung lại nguồn lực cho chương trình.
Cụ thể, Ted Cruz đã thúc đẩy bổ sung 4,1 tỷ USD thông qua One Big Beautiful Bill Act, và đạo luật đã được Trump ký vào tháng 7. Đây là yếu tố có thể ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng duy trì nhịp độ các chuyến bay Artemis dùng SLS trong các năm tới.
Trung tâm dữ liệu trong không gian được nhắc tới như hướng tận dụng “lạnh của vũ trụ” để làm mát
Elon Musk và Jeff Bezos được cho là đang xem xét thiết kế trung tâm dữ liệu đặt trong không gian, có thể hoạt động ở quỹ đạo quanh Mặt Trăng để tận dụng môi trường lạnh, giảm áp lực tiêu thụ điện và chi phí làm mát so với đặt trên Trái Đất.
Ý tưởng trung tâm dữ liệu quỹ đạo dựa trên thực tế rằng trung tâm dữ liệu tiêu thụ điện lớn và bài toán làm mát rất tốn kém. Việc đặt hệ thống ngoài không gian được mô tả như cách “đưa nhiệt ra khỏi Trái Đất”, nhằm tránh gia tăng tải cho lưới điện và hạ tầng làm mát truyền thống.
Nội dung cũng cho biết NASA tiếp tục chuỗi đếm ngược trong suốt tháng 1 với các bước rà soát trước buổi diễn tập cuối. Nếu không phát sinh lỗi lớn, mục tiêu là phóng vào mùa xuân. Trong kịch bản thành công, quỹ đạo Mặt Trăng có thể trở thành một vùng hạ tầng công nghệ mới.
Những câu hỏi thường gặp
Artemis II là gì và nhiệm vụ sẽ làm gì?
Artemis II là sứ mệnh đưa bốn phi hành gia bay vòng quanh Mặt Trăng và quay về Trái Đất, dự kiến hoàn thành trong khoảng 10 ngày. Đây là chuyến bay có người lái đầu tiên của tên lửa SLS trong chương trình Artemis.
“Wet dress rehearsal” có vai trò gì trước khi phóng?
“Wet dress rehearsal” là buổi diễn tập đếm ngược có nạp nhiên liệu, chạy qua các bước cuối như một lần phóng thật. NASA coi đây là bài kiểm tra then chốt tại bệ; nếu không đạt, lịch phóng sẽ không thể tiến tiếp.
Vì sao SLS gây tranh luận về ngân sách?
Nội dung cho biết mỗi lần phóng SLS có chi phí vượt 4 tỷ USD và chương trình đã chậm tiến độ nhiều năm. Vì vậy đã có đề xuất loại bỏ dần sau chuyến bay thứ ba, dù sau đó vẫn có khoản 4,1 tỷ USD được bổ sung qua một đạo luật.
Trung tâm dữ liệu trong không gian liên quan gì tới Mặt Trăng?
Ý tưởng được nêu là đặt trung tâm dữ liệu ở quỹ đạo quanh Mặt Trăng để tận dụng môi trường lạnh của không gian cho làm mát, giảm chi phí và tránh làm tăng tải tiêu thụ điện trên Trái Đất.