Chi phí sở hữu ô tô tại châu Âu đang tăng mạnh, trong khi xe điện chưa chắc giúp các gia đình tiết kiệm như kỳ vọng.
Áp lực nằm ở bảo hiểm, sửa chữa, bảo dưỡng và cả hạ tầng sạc còn thiếu đồng đều. Cùng lúc, giá dầu cao và nhu cầu điện tăng từ AI, trung tâm dữ liệu khiến bài toán chuyển dịch sang xe điện phức tạp hơn.
- Chi phí xe ở châu Âu tăng nhanh hơn thu nhập, đặc biệt ở bảo hiểm và bảo dưỡng.
- Hạ tầng sạc vẫn chưa đạt mục tiêu của EU, trong khi phần lớn trạm còn là loại sạc chậm.
- Xe điện hưởng lợi từ pin rẻ hơn và giá dầu cao, nhưng lưới điện có thể trở thành nút thắt lớn.
Gánh nặng chi phí xe hơi đang đè lên ngân sách hộ gia đình
Chi phí liên quan đến ô tô tại châu Âu đã tăng đáng kể sau đại dịch, khiến nhiều gia đình phải dành phần ngân sách lớn hơn cho việc đi lại. Bảo hiểm đã tăng 37% kể từ năm 2021, còn chi phí sửa chữa và bảo dưỡng tăng thêm 20% đến 30% do xe phức tạp hơn và linh kiện như pin đắt hơn.
Tại Pháp và Đức, xe hơi chiếm khoảng 7% đến 8% chi tiêu hộ gia đình, và có thể lên tới 11% với nhóm nghèo nhất. Trong khi đó, chi phí sửa chữa đang tăng nhanh hơn thu nhập trên toàn EU, làm sức ép tài chính ngày càng rõ hơn.
Xe điện không phải lúc nào cũng rẻ hơn kỳ vọng
Việc chuyển sang xe điện chưa chắc giúp người dùng tiết kiệm nhiều như dự tính, vì khoản tiết kiệm nhiên liệu có thể bị bù lại bởi bảo hiểm và bảo dưỡng cao hơn ở một số thị trường mới nổi.
Điều này đặc biệt quan trọng với các hộ gia đình cân nhắc chuyển đổi phương tiện trong lúc giá xe và chi phí sở hữu đều biến động. Nếu tổng chi phí sử dụng không giảm đủ mạnh, động lực chuyển sang xe điện sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào hạ tầng và giá năng lượng.
Hạ tầng sạc vẫn là điểm nghẽn lớn
Thiếu trạm sạc là một trong những rào cản chính đối với xe điện. Dù hạ tầng ở châu Âu đã mở rộng, tốc độ tăng vẫn chưa đủ nhanh để theo kịp mục tiêu của EU.
Từ năm 2020, số trạm sạc ở châu Âu tăng khoảng 20% mỗi năm và đạt 1,1 triệu vào đầu năm 2026, nhưng mục tiêu của EU là 3,5 triệu vào năm 2030, tức cần tốc độ tăng 27% mỗi năm. Nếu giữ nguyên nhịp hiện tại, khu vực này có thể thiếu khoảng 0,8 triệu trạm.
Vấn đề không chỉ nằm ở số lượng. Chỉ 16% trạm là sạc nhanh DC công suất cao, trong khi mạng lưới lại phân bổ không đều. Hà Lan, Pháp, Đức và Bỉ nắm khoảng 65% tổng số trạm, còn nhiều khu vực nông thôn vẫn ít được phục vụ.
Nhu cầu điện từ EV và AI sẽ cùng gây áp lực lên lưới điện
Áp lực hạ tầng không dừng ở trạm sạc, mà còn đến từ nhu cầu điện tăng trên diện rộng. Nhu cầu điện của trung tâm dữ liệu cũng đang tăng mạnh, và điều đó khiến EV cùng các hệ thống AI phải cạnh tranh cho năng lực lưới điện hữu hạn.
Dự báo cho thấy EU sẽ dùng 70 TWh trong năm 2024, tăng lên 115 TWh vào năm 2030, tương đương mức tăng 65%. Trong khi đó, tổng nhu cầu điện của EU chỉ tăng khoảng 1,1% đến 1,5% mỗi năm.
Giá dầu cao vẫn là lực đẩy cho quá trình chuyển đổi
Giá dầu tăng đang khiến xe điện trở nên hấp dẫn hơn so với xe dùng nhiên liệu hóa thạch. Khi Brent tăng 30%, giá nhiên liệu tại Pháp, Đức và Hà Lan đã vượt 2,0 euro mỗi lít, mức chưa từng thấy kể từ khi chiến sự Nga – Ukraine bắt đầu.
Tại Đức, giá xăng dầu tăng thường kéo theo doanh số ô tô giảm. Về dài hạn, nếu chính sách EU đẩy giá dầu lên 100 USD đến 114 USD mỗi thùng vào đầu thập niên 2030, giá nhiên liệu có thể lên 2,10 đến 2,55 euro mỗi lít. Ở kịch bản Net Zero chặt chẽ hơn, giá dầu có thể vượt 190 USD mỗi thùng và giá bơm nhiên liệu lên tới 5,60 euro mỗi lít.
Pin rẻ hơn đang hỗ trợ thị trường xe điện
Giá pin giảm là động lực lớn nhất giúp xe điện mở rộng thị phần. Pin lithium-ion đã giảm 93%, từ 1.474 USD/kWh năm 2010 xuống 108 USD năm 2024, và có thể tiếp tục đi xuống khi sản lượng tăng.
Quy mô thị trường xe điện được ước tính đạt 575 tỷ USD vào năm 2026 và có thể lên khoảng 2,3 nghìn tỷ USD vào năm 2036. Trong cùng giai đoạn, mức tiêu thụ pin dự báo tăng từ hơn 1.000 GWh hiện nay lên hơn 5.000 GWh vào đầu thập niên 2030.
Chi phí pin có thể giảm xuống dưới 60 USD đến 70 USD/kWh vào năm 2030 và xuống dưới 55 USD sau đó, qua đó giúp xe điện cạnh tranh hơn với xe xăng ngay cả khi không có trợ cấp. Thị trường sạc hai chiều cũng được dự báo tăng từ 1,4 tỷ USD năm 2025 lên 6,2 tỷ USD vào năm 2032, cho phép xe trả điện ngược lên lưới và hỗ trợ cân bằng phụ tải.
Tổng kết
Xe điện tại châu Âu đang được hỗ trợ bởi pin rẻ hơn và giá dầu cao, nhưng hạ tầng sạc, lưới điện và chi phí sở hữu vẫn là những điểm nghẽn lớn cần theo dõi.
