Trung Quốc công bố kế hoạch công nghệ 5 năm nhằm mở rộng AI trên toàn nền kinh tế, trong bối cảnh xung đột Trung Đông đồng thời đe dọa các tuyến cáp internet và trung tâm dữ liệu mà các “ông lớn” công nghệ Mỹ dựa vào cho tham vọng AI.
Tài liệu 141 trang được công bố tại kỳ họp Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc nêu AI hơn 50 lần, nhấn mạnh đột phá công nghệ lõi. Cùng lúc, rủi ro địa chính trị tại eo biển Hormuz và Biển Đỏ làm gia tăng lo ngại về hạ tầng dữ liệu, chuỗi cung ứng và năng lượng phục vụ tính toán AI.
- Trung Quốc đặt trọng tâm AI trong kế hoạch 5 năm, hướng tới đột phá công nghệ lõi như máy tính lượng tử và robot hình người.
- Xung đột Trung Đông khiến hai “nút thắt” Biển Đỏ và eo Hormuz rủi ro cao, đe dọa cáp ngầm và trung tâm dữ liệu phục vụ AI.
- Mỹ đối mặt tranh cãi về điện năng cho trung tâm dữ liệu, trong khi giá điện hộ gia đình đã tăng 6% năm 2025 theo EIA.
Kế hoạch 5 năm của Trung Quốc đặt AI vào trung tâm chiến lược
Kế hoạch mới của Trung Quốc ưu tiên phổ cập AI trên các ngành, đồng thời theo đuổi “đột phá quyết định” ở công nghệ lõi như máy tính lượng tử và robot hình người.
Tài liệu dài 141 trang được công bố vào thứ Năm tại phiên khai mạc kỳ họp Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc. Văn bản nhắc tới AI hơn 50 lần và kêu gọi “nắm giữ các vị trí chỉ huy của phát triển khoa học công nghệ”, tập trung vào các lĩnh vực được xem là nền tảng cho năng lực cạnh tranh dài hạn.
Một báo cáo riêng từ cơ quan hoạch định nhà nước của Trung Quốc cho rằng nước này dẫn đầu thế giới về nghiên cứu trong AI, y sinh, robot và công nghệ lượng tử, đồng thời nêu “tiến bộ độc lập” trong phát triển chip. Các tuyên bố này cho thấy Bắc Kinh muốn định vị năng lực tự chủ công nghệ trước cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt.
Kế hoạch cũng nhấn mạnh ứng dụng: thử nghiệm robot trong các ngành thiếu lao động và triển khai “tác nhân AI” có thể vận hành với ít giám sát của con người. Song song, chính phủ cam kết xây dựng các cụm tính toán quy mô lớn đặt tại khu vực có điện rẻ và hậu thuẫn cộng đồng mã nguồn mở AI.
Động lực chính sách diễn ra khi Trung Quốc đối mặt già hóa dân số, cạnh tranh công nghệ với Washington và sự nổi lên nhanh chóng của các nhà phát triển AI nội địa như DeepSeek. Trong bối cảnh đó, tự động hóa và hạ tầng tính toán trở thành ưu tiên để duy trì năng suất và vị thế công nghệ.
Chiến sự Trung Đông làm tăng rủi ro với tuyến cáp internet và trung tâm dữ liệu phục vụ AI
Việc Biển Đỏ và eo biển Hormuz cùng lúc trở nên nguy hiểm có thể gây gián đoạn dữ liệu xuyên lục địa, khiến các trung tâm dữ liệu và cáp ngầm mà Big Tech dùng cho AI đối mặt rủi ro lớn.
Xung đột khiến rủi ro không chỉ dừng ở dầu mỏ. Amazon, Microsoft và Google đã xây dựng trung tâm dữ liệu ở vùng Vịnh và kéo cáp ngầm đi qua hai hành lang hẹp là Biển Đỏ và eo biển Hormuz để kết nối tới châu Phi, Nam Á và Đông Nam Á. Khi các tuyến này bị đe dọa hoặc hạn chế lưu thông, khả năng định tuyến dữ liệu và độ ổn định dịch vụ có thể chịu tác động.
Khoảng 17 tuyến cáp ngầm băng qua Biển Đỏ, gánh phần lớn lưu lượng dữ liệu giữa châu Âu, châu Á và châu Phi. Eo biển Hormuz cũng có thêm nhiều tuyến cáp phục vụ Iran, Iraq, Kuwait, Bahrain và Qatar. Nếu cáp bị cắt, tàu sửa chữa có thể không thể tiếp cận an toàn để khắc phục.
“Đóng đồng thời cả hai nút thắt sẽ là một sự kiện gây gián đoạn toàn cầu. Tôi không biết điều đó từng xảy ra.”
– Doug Madory, Giám đốc phân tích internet, Kentik
Cuối tuần, máy bay không người lái đã tấn công ba trung tâm dữ liệu AWS, gồm hai cơ sở tại UAE và một tại Bahrain. AWS khuyến nghị khách hàng cân nhắc chuyển khối lượng công việc ra khỏi Trung Đông, cho rằng môi trường khu vực “vẫn khó lường”. Điều này cho thấy rủi ro vận hành (operational risk) có thể lan sang kế hoạch mở rộng hạ tầng AI.
Trung Quốc tìm cách giảm thiểu rủi ro thương mại và năng lượng quanh eo Hormuz
Bắc Kinh được cho là đã hành động nhanh để bảo vệ lợi ích, nhằm duy trì dòng vận tải và an toàn cho tàu chở dầu khí trong bối cảnh rủi ro tại eo biển Hormuz tăng mạnh.
Một quản lý quỹ tại Trinity Synergy Investment, ông Yuan Yuwei, nói các mục tiêu năm 2025 của Trung Quốc được xây dựng trước các cuộc tấn công Mỹ-Israel nhằm vào Iran. Ông nhận định điều này “rất tiêu cực” với Trung Quốc vì eo biển Hormuz là tuyến thương mại then chốt.
Iran’s Revolutionary Guard tuyên bố đóng eo Hormuz vào ngày 3/3, đe dọa “thiêu rụi” mọi tàu cố vượt qua. Ít nhất năm tàu chở dầu bị hư hại và khoảng 150 tàu bị mắc kẹt. Tại Biển Đỏ, lực lượng Houthi nói sẽ nối lại tấn công tàu thuyền để ủng hộ Iran, chấm dứt lệnh ngừng bắn có hiệu lực từ cuối năm 2025.
Vì vậy, Trung Quốc được cho là đã đạt thỏa thuận tiếp cận ưu tiên qua Hormuz cho tàu của mình và đàm phán với quan chức Iran để bảo vệ tàu chở dầu khí. Theo các lãnh đạo cấp cao tại doanh nghiệp khí nhà nước Trung Quốc được quan chức chính phủ trao đổi, Bắc Kinh đề nghị Iran không nhắm vào tàu chở dầu trong thủy lộ và tránh động đến các trung tâm xuất khẩu như Qatar.
Mỹ bị phân tán khi tập trung vào kiểm soát chip, trong khi rủi ro hạ tầng vật lý tăng
Một số đánh giá cho rằng hoạch định an ninh của Mỹ tại vùng Vịnh chú trọng ngăn chip tiên tiến tới Trung Quốc hơn là bảo vệ hạ tầng vật lý như cáp và trung tâm dữ liệu trước tấn công.
Nhận định trong bài viết chỉ ra kế hoạch an ninh của Mỹ ở vùng Vịnh tập trung vào việc giữ chip tiên tiến ngoài tầm Trung Quốc, thay vì ưu tiên bảo vệ các mục tiêu như trung tâm dữ liệu hoặc tuyến cáp. Điều này tạo ra khoảng trống khi AI ngày càng phụ thuộc vào hạ tầng vật lý phân tán toàn cầu.
“Lãnh đạo chính phủ và ngành công nghiệp Mỹ đã ưu tiên mở rộng hơn là giảm thiểu rủi ro tấn công động lực, phản ánh việc phát triển AI đang vượt nhanh hơn học thuyết an ninh quốc gia.”
– Sam Zabin, Center for Strategic and International Studies
Một chuyến thăm vùng Vịnh của Nhà Trắng vào tháng 5 năm ngoái mang về cam kết đầu tư 2,2 nghìn tỷ USD. Ngoài ra, OpenAI, G42, Oracle, Nvidia và SoftBank công bố Stargate UAE, khuôn viên AI dự kiến công suất 5 gigawatt tại Abu Dhabi. Amazon đầu tư 5 tỷ USD vào một trung tâm AI tại Riyadh cùng Humain của Saudi Arabia.
“Các lợi thế cấu trúc vẫn chưa thay đổi, dù câu chuyện vẫn đang được viết tiếp. Nếu xung đột kéo dài, xác suất tác động lớn sẽ tăng và có thể làm thay đổi nhận thức về an toàn và giá trị dài hạn.”
– Ryan Bohl, RANE Network
Mỹ đối mặt áp lực giá điện khi Big Tech mở rộng trung tâm dữ liệu AI
Song song rủi ro địa chính trị, Mỹ đang xử lý áp lực về chi phí điện do trung tâm dữ liệu AI, với cam kết mới nhằm hạn chế tác động tới hóa đơn điện của người dân.
Bảy công ty công nghệ gồm Google, Microsoft, Meta, Oracle, xAI, OpenAI và Amazon đã ký “cam kết bảo vệ người trả tiền điện” tại Nhà Trắng trong tuần này. Các bên đồng ý xây dựng hoặc mua nguồn điện mới cho trung tâm dữ liệu, chi trả nâng cấp lưới điện và tuyển dụng lao động địa phương nơi đặt cơ sở.
Ông Trump nói thỏa thuận “sẽ giúp giảm hóa đơn điện rất đáng kể”, dù thừa nhận cần “một chút thời gian”. Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright cho biết mục tiêu là dẫn đầu AI “mà không làm tăng giá điện cho người Mỹ”.
John Quigley của Kleinman Center for Energy Policy (Đại học Pennsylvania) bày tỏ hoài nghi, cho rằng “gánh nặng chứng minh thuộc về họ” để cho thấy đây không chỉ là chiêu trò. Ông Trump từng hứa giảm một nửa hóa đơn năng lượng hộ gia đình trong năm đầu, nhưng theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), giá điện dân dụng đã tăng 6% trong năm 2025. Các nhà phân tích cho rằng chiến sự với Iran có thể khiến mức này cao hơn do chuỗi cung ứng bị thắt chặt và giá dầu khí tăng.
Những câu hỏi thường gặp
Kế hoạch công nghệ 5 năm của Trung Quốc nhấn mạnh điều gì về AI?
Kế hoạch kêu gọi mở rộng AI trên toàn nền kinh tế, tăng tốc đột phá công nghệ lõi và thúc đẩy hạ tầng tính toán như các cụm máy tính lớn dùng nguồn điện giá rẻ, đồng thời khuyến khích cộng đồng AI mã nguồn mở.
Vì sao Biển Đỏ và eo biển Hormuz lại quan trọng với hạ tầng AI toàn cầu?
Hai tuyến này là “nút thắt” cho cáp ngầm và kết nối dữ liệu giữa châu Âu, châu Á và châu Phi, đồng thời liên quan đến các trung tâm dữ liệu ở vùng Vịnh. Nếu bị gián đoạn, lưu lượng dữ liệu và khả năng sửa chữa cáp có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
AWS đã phản ứng thế nào trước rủi ro tại Trung Đông?
Sau khi ba trung tâm dữ liệu AWS ở UAE và Bahrain bị tấn công bằng drone, AWS khuyến nghị khách hàng cân nhắc chuyển khối lượng công việc ra khỏi Trung Đông, với đánh giá môi trường khu vực “vẫn khó lường”.
“Cam kết bảo vệ người trả tiền điện” ở Mỹ gồm những gì?
Bảy công ty công nghệ cam kết xây hoặc mua thêm nguồn điện cho trung tâm dữ liệu, trả chi phí nâng cấp lưới điện và tuyển dụng tại địa phương nơi xây dựng, nhằm giảm áp lực lên hệ thống điện và hạn chế tác động tới hóa đơn người dân.
Số liệu nào về giá điện Mỹ được nêu trong bài?
Theo EIA, giá điện dân dụng tại Mỹ tăng 6% trong năm 2025, trái với mục tiêu giảm mạnh hóa đơn năng lượng hộ gia đình được đề cập trong các tuyên bố chính trị.
