Thủ tướng Canada Mark Carney khẳng định Canada sẽ không ký bất kỳ hiệp định thương mại tự do nào với Trung Quốc, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa áp thuế 100% lên mọi hàng hóa nhập khẩu từ Canada nếu Ottawa tiến gần hơn tới một thỏa thuận với Bắc Kinh.
Tuyên bố của Carney nhằm trấn an rằng Canada chỉ đang điều chỉnh một số vấn đề thuế quan phát sinh vài năm gần đây, trong khi Washington cáo buộc Ottawa có thể trở thành “cửa ngõ” để hàng Trung Quốc đi vào Mỹ.
- Canada phủ nhận đang đàm phán hiệp định thương mại tự do với Trung Quốc và nói chỉ “sửa lỗi” thuế quan.
- Canada áp trần xe điện Trung Quốc được nhập khẩu với thuế suất thấp, đổi lại kỳ vọng Trung Quốc đầu tư vào ngành ô tô Canada.
- Trump và Bộ Tài chính Mỹ cáo buộc Canada có nguy cơ giúp Trung Quốc né thuế khi tiếp cận thị trường Mỹ.
Canada khẳng định không ký FTA với Trung Quốc theo khuôn khổ USMCA
Mark Carney nói Canada không có ý định ký hiệp định thương mại tự do với Trung Quốc hay bất kỳ “nền kinh tế phi thị trường” nào, nhấn mạnh các điều chỉnh hiện tại chỉ nhằm xử lý vấn đề thuế quan tồn đọng.
Carney viện dẫn quy tắc trong USMCA: các bên không được thực hiện thỏa thuận thương mại tự do với “nonmarket economies” như Trung Quốc mà không thông báo cho các đối tác còn lại. Ông khẳng định Ottawa “không có ý định” đi theo hướng đó.
Carney mô tả động thái mới là dọn dẹp “mớ rắc rối” từ vài năm qua, thay vì mở ra một hiệp định thương mại tự do. Ông cũng phản bác cách diễn giải của Trump rằng Canada đang tiến tới một “thỏa thuận với Bắc Kinh”.
Nội dung chi tiết hơn được Carney trình bày trong bài phỏng vấn/giải thích với truyền thông Canada, nhấn mạnh sự khác biệt giữa “sửa lỗi thuế quan” và “FTA”. Xem bài giải thích của Carney (CBC).
Canada điều chỉnh thuế xe điện Trung Quốc nhưng không coi là “thỏa thuận thương mại”
Canada đặt trần xe điện Trung Quốc được xuất khẩu vào Canada với thuế suất 6,1% ở mức 49.000 xe/năm, dự kiến tăng lên khoảng 70.000 xe trong 5 năm, và nhấn mạnh đây không phải một “deal” thương mại tự do.
Năm 2024, Canada đi theo Mỹ khi áp thuế 100% lên xe điện (EV) từ Trung Quốc, đồng thời áp 25% lên thép và nhôm. Trung Quốc đáp trả bằng thuế nhập khẩu 100% đối với dầu và khô dầu hạt cải Canada, cùng 25% với thịt heo và hải sản.
Điều chỉnh mới của Carney giảm thuế trên một số nhóm hàng bị Trung Quốc trả đũa, nhưng ông nhấn mạnh đây không phải một gói thỏa thuận toàn diện. Trọng tâm là thiết kế lại cơ chế để hạ nhiệt căng thẳng thuế quan, thay vì mở cửa thương mại tự do.
Canada cũng bổ sung cơ chế “trần số lượng” EV Trung Quốc: 49.000 xe mỗi năm chịu mức thuế 6,1%, và mức trần này sẽ tăng dần lên khoảng 70.000 trong 5 năm. Trước năm 2024, Canada không áp giới hạn số lượng.
Quy mô EV Trung Quốc theo trần mới được Carney mô tả là nhỏ so với thị trường Canada
Carney cho biết 49.000 xe chỉ tương đương khoảng 3% trong tổng 1,8 triệu xe bán ra mỗi năm tại Canada, và đổi lại Trung Quốc được kỳ vọng sẽ đầu tư vào ngành công nghiệp ô tô Canada trong vòng 3 năm.
Lập luận của Carney tập trung vào tỷ trọng: trần 49.000 xe/năm so với tổng thị trường 1,8 triệu xe/năm nhằm cho thấy mức độ tác động là có kiểm soát. Ông dùng tỷ lệ 3% để phản biện lo ngại rằng Canada “mở toang cửa” cho EV Trung Quốc.
Một điểm đi kèm là kỳ vọng dòng vốn đầu tư: Carney nói Trung Quốc được dự kiến sẽ đầu tư vào ngành ô tô Canada trong vòng 3 năm. Nội dung này được ông đặt như phần “đổi lại” khi Canada nới một phần rào cản thuế quan và thiết kế cơ chế trần.
Trump đe dọa thuế 100% và công kích Canada vì cho rằng “Trung Quốc đang tiếp quản”
Trump tuyên bố sẽ áp thuế 100% lên toàn bộ hàng hóa nhập khẩu từ Canada nếu Carney xúc tiến bất kỳ thỏa thuận nào liên quan tới Trung Quốc, đồng thời đăng nhiều thông điệp công kích rằng Canada đang tự làm hại mình.
Sau phát biểu của Carney, Trump phản ứng mạnh trên mạng xã hội, cho rằng Trung Quốc đang “thành công” trong việc “tiếp quản” Canada và mỉa mai về khúc côn cầu trên băng. Trump không đồng ý với cách Carney mô tả đây chỉ là sửa lỗi thuế quan.
Trump cũng đăng một video có nội dung cảnh báo từ lãnh đạo Hiệp hội các nhà sản xuất xe Canada rằng ngành ô tô Canada khó tồn tại nếu không tiếp cận được thị trường Mỹ, đồng thời lập luận thị trường Canada không đủ lớn để hỗ trợ sản xuất quy mô lớn dựa vào Trung Quốc.
“Trung Quốc đang thành công và hoàn toàn tiếp quản đất nước Canada từng vĩ đại. Thật buồn khi thấy điều đó xảy ra.”
– Donald Trump, Tổng thống Mỹ, phát biểu đăng tải trực tuyến
Washington cáo buộc Canada có thể trở thành cửa ngõ giúp hàng Trung Quốc né thuế vào Mỹ
Chính quyền Mỹ cho rằng Canada có thể trở thành “điểm trung chuyển” để hàng hóa Trung Quốc đi vào Mỹ, và nhấn mạnh USMCA không cho phép hành vi làm suy yếu hàng rào thuế quan của Washington.
Trump viết rằng nếu Carney nghĩ có thể biến Canada thành “Drop Off Port” cho hàng Trung Quốc vào Mỹ thì “đã nhầm”. Dưới góc nhìn của Washington, nguy cơ là chuỗi cung ứng hoặc tái xuất có thể làm giảm hiệu quả các hàng rào thuế nhằm vào Trung Quốc.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cũng công kích Carney, nói Mỹ không thể để Canada trở thành “lỗ hổng” để hàng giá rẻ từ Trung Quốc tràn vào. Ông nhắc tới USMCA và cho biết thỏa thuận sẽ được tái đàm phán vào mùa hè.
“Chúng ta không thể để Canada trở thành một lỗ hổng để người Trung Quốc đổ hàng giá rẻ vào Mỹ.”
– Scott Bessent, Bộ trưởng Tài chính Mỹ
Căng thẳng Mỹ–Canada gia tăng trong bối cảnh tranh cãi địa chính trị và thương mại
Tranh cãi về Trung Quốc chỉ là phần mới nhất trong chuỗi xung đột Mỹ–Canada, khi Trump liên tục có các động thái gây sức ép và phát ngôn nhạy cảm về chủ quyền, khiến quan hệ song phương và đồng minh NATO thêm căng thẳng.
Bài viết mô tả đây là một trong nhiều lần Trump đụng độ Canada. Các phát ngôn công khai về chủ quyền Canada và các ý tưởng như biến Canada thành “bang thứ 51” tiếp tục gây tranh cãi, làm bối cảnh thương mại trở nên nhạy cảm hơn.
Trong khi đó, Carney được mô tả như một tiếng nói kêu gọi các “cường quốc tầm trung” phối hợp để giảm áp lực từ Mỹ. Tại Davos, ông nói các nước phải hành động cùng nhau vì “nếu không ở trên bàn đàm phán, bạn sẽ nằm trong thực đơn”.
Bất chấp phản ứng từ Washington, Carney tiếp tục nhắc lại lập trường: Canada không làm FTA với Trung Quốc, và các điều chỉnh hiện tại chỉ nhằm xử lý các vấn đề thuế quan phát sinh.
Những câu hỏi thường gặp
Canada có đang ký hiệp định thương mại tự do với Trung Quốc không?
Không. Thủ tướng Mark Carney nói Canada sẽ không ký hiệp định thương mại tự do với Trung Quốc, và các động thái gần đây chỉ là điều chỉnh một số vấn đề thuế quan.
Canada đã áp trần xe điện Trung Quốc như thế nào?
Canada cho phép Trung Quốc xuất khẩu tối đa 49.000 xe điện/năm vào Canada với mức thuế 6,1%. Con số này dự kiến tăng lên khoảng 70.000 trong 5 năm.
Vì sao Trump đe dọa áp thuế 100% lên hàng Canada?
Trump nói sẽ áp thuế 100% lên mọi hàng hóa nhập khẩu từ Canada nếu Ottawa tiến hành bất kỳ thỏa thuận nào liên quan tới Trung Quốc, vì lo ngại Canada trở thành điểm trung chuyển để hàng Trung Quốc vào Mỹ.
USMCA liên quan gì đến tranh cãi Canada–Trung Quốc?
Carney nói theo USMCA, các nước không được ký hiệp định thương mại tự do với “nền kinh tế phi thị trường” như Trung Quốc mà không thông báo cho các bên còn lại, và Canada không có ý định làm vậy.
