Đồng rial Iran mất giá mạnh và lạm phát tăng vọt đang kích hoạt biểu tình tại Tehran, trong khi nhiều chuyên gia cho rằng Bitcoin có thể là công cụ giúp người dân tự bảo vệ trước rủi ro đồng tiền bị phá giá.
Khủng hoảng tiền tệ, trừng phạt và bất ổn thị trường nội địa khiến áp lực kinh tế lên người dân Iran gia tăng. Trong bối cảnh đó, tranh luận xoay quanh vai trò của tiền điện tử, từ nắm giữ Bitcoin đến hoạt động đào, đang nổi lên như một lựa chọn phòng vệ trước lạm phát.
- Rial suy yếu hơn 40% và lạm phát lên 42,2% so với cùng kỳ, làm gia tăng bất ổn và biểu tình tại Tehran.
- Quan điểm từ giới quản lý quỹ cho rằng Bitcoin có thể giúp người dân phòng vệ trước tiền pháp định mất giá.
- Iran vẫn cho phép giao dịch crypto nhưng chính sách tự lưu ký chưa rõ ràng và siết đào Bitcoin diễn ra đúng lúc nhu cầu phòng hộ tăng.
Rial Iran lao dốc làm bùng phát biểu tình và đẩy rủi ro kinh tế lên cao
Đồng rial mất giá mạnh so với USD, lạm phát tăng và giá tài sản phòng hộ như vàng leo thang đã kích hoạt biểu tình, đồng thời làm gia tăng bất định về điều hành kinh tế và chính sách tiền tệ.
Sau cuộc chiến tháng 6 với Israel, rial được mô tả đã giảm hơn 40%. Một bài đăng dẫn số liệu cho biết tỷ giá ước tính ở mức khoảng 1,4 triệu rial đổi 1 USD.
Áp lực lên chính quyền gia tăng khi nguồn thu dầu bị hạn chế bởi các lệnh trừng phạt của Mỹ. Lạm phát được nêu ở mức 42,2% so với cùng kỳ vào tháng 12, cho thấy giá cả vẫn leo thang và sức mua tiếp tục suy yếu.
Trong khi đó, vàng dạng “đồng xu” vốn là kênh phòng hộ phổ biến của các hộ gia đình Iran được ghi nhận lên đỉnh mới khoảng 1,7 tỷ rial. Diễn biến này thường phản ánh tâm lý mất niềm tin vào tiền pháp định và nhu cầu trú ẩn tăng.
Biểu tình bắt đầu từ chủ nhật tại trung tâm Tehran, nổi bật ở nhóm kinh doanh điện tử, sau đó lan sang các tiểu thương tại Grand Bazaar vào thứ hai. Truyền hình nhà nước đưa tin người biểu tình yêu cầu ổn định giá ngoại tệ, và Thống đốc Ngân hàng Trung ương Iran Mohammad Reza Farzin từ chức, làm không chắc chắn càng tăng.
Bitcoin được nhìn nhận như “tấm chắn” trước tiền tệ mất giá
Một số lãnh đạo trong ngành quản lý tài sản crypto cho rằng Bitcoin có thể giúp người dân tự bảo vệ trước vòng xoáy phá giá tiền tệ, dù nguyên nhân khủng hoảng kinh tế thường phức tạp.
CEO Bitwise Hunter Horsley nhận định câu chuyện “quản trị kinh tế yếu kém” lặp lại qua nhiều giai đoạn, và Bitcoin là một cách mới để người dân tự bảo vệ. Tuyên bố này đặt Bitcoin vào vai trò tài sản phòng vệ khi đồng nội tệ suy giảm nhanh.
So sánh dài hạn cũng được nhắc tới để làm nổi bật tốc độ mất giá: Alex Gladstein, Giám đốc Chiến lược của Human Rights Foundation tập trung vào Bitcoin, nói mức tỷ giá hiện tại vượt xa thời kỳ đầu thập niên 1980 khi tỷ giá chính thức khoảng 70 rial đổi 1 USD.
“Economic mismanagement — The story of the past, present, and future. Bitcoin is a new way for people to protect themselves.”
– Hunter Horsley, CEO Bitwise (bài đăng X)
Iran cho phép giao dịch crypto nhưng khung tự lưu ký còn mơ hồ
Crypto được phép giao dịch tại Iran, nhưng quy định về tự lưu ký chưa rõ ràng, khiến người dùng khó đánh giá rủi ro pháp lý khi tự quản lý ví và tài sản.
Matthew Sigel từ VanEck cho biết giao dịch crypto được cho phép, nhưng nhà nước có động thái khiến người dân nản lòng với việc tham gia đào Bitcoin. Điều này tạo ra sự lệch pha giữa nhu cầu phòng vệ tài sản và chính sách kiểm soát.
Siết đào Bitcoin diễn ra đúng lúc người dân tìm cách phòng hộ tài sản
Việc tăng cường xử lý các hoạt động đào Bitcoin không đăng ký được cho là diễn ra vào thời điểm nhạy cảm, khi người dân có xu hướng tìm kênh bảo vệ tài sản trước lạm phát và mất giá tiền tệ.
Sigel lập luận rằng Iran đẩy mạnh thực thi đối với hoạt động đào không đăng ký “vào thời điểm tệ nhất”, khi nhu cầu chuyển sang các phương án phòng hộ đang tăng.
Đồng thời, ông nêu rằng quy định nghiêm ngặt đã hạn chế khả năng tận dụng điện giá rẻ trong nước. Ước tính chi phí có thể cho phép “đào Bitcoin khoảng 1.300 USD mỗi coin” (tính đến tháng 10), thấp hơn nhiều so với mức giá 87.600 USD được nêu trong bài.
Rủi ro ngân hàng, sự cố bảo mật và chi phí sinh hoạt làm bức tranh thêm căng thẳng
Áp lực kinh tế tại Iran không chỉ đến từ tỷ giá và lạm phát, mà còn từ rủi ro hệ thống ngân hàng, sự cố sàn crypto và biến động dòng tiền trong bối cảnh xung đột.
Bài viết nêu tình trạng cô lập khỏi thị trường quốc tế do trừng phạt, cùng thông tin Bank Melli phá sản vào tháng 10 khiến hàng triệu tài khoản đối diện rủi ro. Tháng 2, ngân hàng trung ương Iran cũng cảnh báo 8 ngân hàng nội địa khác có thể bị giải thể nếu không cải cách.
Về hạ tầng crypto, sàn Nobitex bị hack 81 triệu USD vào tháng 6. Ngoài ra, “dòng crypto” của Iran được nói là giảm 11% trong tháng sau đó, khi xung đột với Israel bùng lại.
Chi phí sinh hoạt leo thang và thiếu hụt dầu ăn làm giá các mặt hàng thiết yếu như thịt gà, sữa và đậu tăng mạnh. Một người nghỉ hưu tên Sheyda cho biết tiền lương bằng rial “gần như thành tro bụi” khi mua hàng, và nhiều cửa hàng niêm yết theo USD, kể cả sữa, với giá tăng gần như mỗi ngày.
Nhà chức trách đã nới một số hạn chế xã hội và mở rộng hỗ trợ thực phẩm cho hộ thu nhập thấp. Chính phủ cũng dự kiến đưa ra trợ cấp mới vào năm sau để hỗ trợ người lao động sống với khoảng 100 USD mỗi tháng.
Tranh cãi về quản trị và tham nhũng tiếp tục gia tăng
Khủng hoảng kinh tế cũng kéo theo tranh luận chính trị, trong đó có cáo buộc về tham nhũng và chất lượng quản trị, làm gia tăng chia rẽ trong cách lý giải nguyên nhân suy thoái.
Cựu Ngoại trưởng Mỹ đã cáo buộc chính phủ Iran tham nhũng và cho rằng điều này góp phần làm kinh tế xấu đi. Ông nói người dân Iran xứng đáng có một chính phủ đại diện phục vụ lợi ích của họ, thay vì “các giáo sĩ và nhóm thân hữu”.
Những câu hỏi thường gặp
Vì sao người dân Iran biểu tình liên quan đến tỷ giá?
Biểu tình nổ ra khi rial mất giá mạnh và người dân yêu cầu ổn định giá ngoại tệ, do tỷ giá tăng thường kéo theo giá hàng hóa và chi phí sinh hoạt leo thang nhanh.
Lạm phát tại Iran được đề cập ở mức bao nhiêu?
Bài viết nêu lạm phát tại Iran tăng lên 42,2% so với cùng kỳ vào tháng 12, phản ánh áp lực giá cả lớn đối với người tiêu dùng.
Bitcoin được xem là công cụ phòng vệ như thế nào trong bối cảnh này?
Một số ý kiến cho rằng Bitcoin có thể giúp người nắm giữ tránh rủi ro đồng nội tệ bị phá giá, vì nó là tài sản số có nguồn cung cố định theo thiết kế và không phụ thuộc chính sách tiền tệ trong nước.
Giao dịch crypto ở Iran có hợp pháp không?
Bài viết cho biết giao dịch crypto được phép ở Iran, nhưng quy định về tự lưu ký còn mơ hồ, khiến người dùng vẫn đối diện bất định về khung pháp lý.
Vì sao việc siết đào Bitcoin bị cho là diễn ra “đúng lúc tệ nhất”?
Theo nhận định được trích, việc tăng cường xử lý đào không đăng ký diễn ra khi người dân đang tìm cách bảo vệ tài sản trước lạm phát và mất giá, nên có thể làm giảm một kênh tiếp cận Bitcoin trong nước.