Các nước EU đã ủng hộ hiệp định thương mại tự do với khối Mercosur, khép lại hơn 25 năm đàm phán và mở đường cho thỏa thuận cắt giảm thuế quan lớn nhất mà EU từng theo đuổi.
Phe ủng hộ coi đây là “tấm đệm” trước rủi ro thuế quan từ Mỹ và là cách đa dạng hóa nguồn cung khoáng sản quan trọng. Tuy nhiên, Pháp và nhiều nước phản đối vì lo nhập khẩu nông sản giá rẻ gây áp lực lên nông dân, còn các nhóm môi trường cảnh báo rủi ro phá rừng.
- EU đạt ngưỡng bỏ phiếu để hậu thuẫn hiệp định với Mercosur sau hơn 25 năm thương lượng.
- Pháp dẫn đầu phe phản đối vì lo thịt bò, gia cầm, đường giá rẻ ảnh hưởng nông dân; biểu tình lan rộng.
- Thỏa thuận dự kiến xóa 4 tỷ euro thuế xuất khẩu của EU, nhưng còn cần Nghị viện châu Âu phê chuẩn.
EU đạt đồng thuận chính trị để tiến tới ký hiệp định EU–Mercosur
Ít nhất 15 nước EU đại diện khoảng 65% dân số khối đã bỏ phiếu ủng hộ, đủ ngưỡng để hậu thuẫn hiệp định với Mercosur và cho phép Ủy ban châu Âu bước vào giai đoạn ký kết.
Mercosur gồm Argentina, Brazil, Paraguay và Uruguay. Thỏa thuận được mô tả là hiệp định thương mại tự do lớn nhất mà EU từng theo đuổi, xét theo quy mô tham vọng cắt giảm thuế quan và mở cửa thị trường song phương.
Các nước ủng hộ nhấn mạnh hiệp định có thể giảm phụ thuộc vào một số chuỗi cung ứng ngoài EU, đồng thời tạo dư địa cho doanh nghiệp EU khi bối cảnh thương mại toàn cầu biến động.
Pháp phản đối vì nông nghiệp, làn sóng biểu tình lan rộng
Pháp bỏ phiếu chống vì lo hiệp định làm tăng nhập khẩu thực phẩm giá rẻ như thịt bò, gia cầm và đường, gây thiệt hại cho nông dân trong nước và làm trầm trọng cạnh tranh về giá.
Áo, Hungary, Ireland và Ba Lan cũng bỏ phiếu “không”, trong khi Bỉ không nêu lập trường. Một số nguồn ngoại giao cho biết có tới 21 nước ủng hộ, nhưng khác biệt về cách đếm và tình trạng “không bỏ phiếu” vẫn tồn tại.
Biểu tình của nông dân bùng lên tại nhiều quốc gia EU: chặn đường cao tốc ở Pháp và Bỉ, đồng thời tuần hành tại Ba Lan. Sức ép chính trị dự kiến tiếp tục tăng khi hiệp định bước sang vòng phê chuẩn tiếp theo.
“Đây là một cột mốc… nhưng 25 năm đàm phán là quá dài. Điều quan trọng là các hiệp định thương mại tự do tiếp theo phải được kết thúc nhanh chóng.”
– Friedrich Merz, Thủ tướng Đức, tuyên bố sau cuộc bỏ phiếu
Lộ trình tiếp theo vẫn phụ thuộc chữ ký và lá phiếu của Nghị viện châu Âu
Các nước thành viên có hạn chót gửi xác nhận bằng văn bản trước 23:00 giờ Việt Nam (GMT+7) để mở đường cho Chủ tịch Ủy ban châu Âu ký thỏa thuận với đối tác Mercosur, có thể ngay tuần tới.
Ủy ban châu Âu đã hoàn tất đàm phán về nội dung hiệp định khoảng một năm trước. Tuy nhiên, thỏa thuận chỉ có hiệu lực sau khi Nghị viện châu Âu phê chuẩn, nên rủi ro “kẹt” ở bước cuối vẫn hiện hữu.
Ở Pháp, các đảng cực hữu và cực tả phát tín hiệu thúc đẩy kiến nghị bất tín nhiệm chính phủ do dự báo thỏa thuận sẽ được thông qua. Bộ trưởng Nông nghiệp Pháp cũng tuyên bố cuộc chiến chưa kết thúc và sẽ vận động Nghị viện EU bác bỏ.
Hiệp định hướng tới xóa 4 tỷ euro thuế quan và mở rộng thương mại hàng hóa
Thỏa thuận được kỳ vọng xóa khoảng 4 tỷ euro thuế đánh lên xuất khẩu của EU, là gói cắt giảm thuế quan lớn nhất của EU theo tiêu chí giá trị nghĩa vụ thuế được loại bỏ.
Các nước Mercosur hiện áp thuế cao với nhiều mặt hàng: 35% cho phụ tùng ô tô, 28% cho sản phẩm sữa và 27% cho rượu vang. Điều này khiến doanh nghiệp EU chịu chi phí lớn khi tiếp cận thị trường Nam Mỹ.
EU và Mercosur muốn mở rộng thương mại hàng hóa đạt 111 tỷ euro trong năm 2024. EU chủ yếu xuất máy móc, hóa chất và thiết bị vận tải; trong khi Mercosur tập trung nông sản, khoáng sản, bột giấy và giấy.
Các “van an toàn” của EU nhằm xoa dịu lo ngại về nông nghiệp
Để thuyết phục các nước hoài nghi, Ủy ban châu Âu đưa ra cơ chế bảo vệ cho nông sản nhạy cảm, tăng kiểm soát nhập khẩu và lập công cụ ứng phó khủng hoảng nhằm hạn chế cú sốc cho nông dân EU.
Các biện pháp được nêu gồm: siết kiểm tra dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, lập quỹ khủng hoảng, đẩy nhanh hỗ trợ cho nông dân và cam kết giảm thuế nhập khẩu phân bón. Dù vậy, Pháp và Ba Lan vẫn cho rằng như thế là chưa đủ.
Một điểm đáng chú ý là Italy đổi từ “không” (tháng 12) sang “có” trong cuộc bỏ phiếu lần này, cho thấy các nhượng bộ có thể tác động đến cán cân chính trị ở phút chót.
“Theo tôi, sự cân bằng vừa tìm được là bền vững.”
– Giorgia Meloni, Thủ tướng Italy, phát biểu tại họp báo
Tranh cãi môi trường xoay quanh nguy cơ phá rừng và chuỗi cung ứng
Các tổ chức môi trường phản đối vì lo ngại hàng hóa vào châu Âu có thể đến từ đất bị phá rừng, đặc biệt liên quan hệ sinh thái Amazon, làm gia tăng phát thải và suy giảm đa dạng sinh học.
Tranh luận này có thể trở thành “điểm nóng” tại Nghị viện châu Âu, nơi các nhóm chính trị thường đặt điều kiện về tiêu chuẩn bền vững, truy xuất nguồn gốc và thực thi cam kết môi trường trong thương mại.
“Sự thật đơn giản là thỏa thuận không được lòng dân này là một thảm họa cho rừng Amazon, và không nghị sĩ châu Âu tiến bộ nào cam kết bảo vệ rừng nên ủng hộ.”
– Lis Cunha, phụ trách chiến dịch Greenpeace EU, phát biểu về hiệp định
Những câu hỏi thường gặp
Mercosur là gì và gồm những nước nào?
Mercosur là một khối kinh tế ở Nam Mỹ, trong bối cảnh hiệp định này được nhắc tới với 4 thành viên: Argentina, Brazil, Paraguay và Uruguay.
Vì sao EU muốn thúc đẩy hiệp định vào thời điểm này?
Phe ủng hộ cho rằng hiệp định giúp bù đắp rủi ro doanh thu nếu Mỹ tăng thuế nhập khẩu, đồng thời đa dạng hóa chuỗi cung ứng và tiếp cận các nguồn khoáng sản quan trọng, qua đó giảm phụ thuộc vào một số thị trường lớn.
Những nhóm nào phản đối mạnh nhất trong EU?
Pháp dẫn đầu phản đối do lo nông sản nhập khẩu giá rẻ (thịt bò, gia cầm, đường) gây thiệt hại cho nông dân. Một số nước khác như Áo, Hungary, Ireland và Ba Lan cũng bỏ phiếu chống, trong khi biểu tình nông dân diễn ra tại nhiều nơi.
Hiệp định còn phải vượt qua bước nào để có hiệu lực?
Sau khi các nước hoàn tất xác nhận bỏ phiếu và lãnh đạo EU ký, thỏa thuận vẫn cần Nghị viện châu Âu phê chuẩn. Chủ tịch Ủy ban thương mại của Nghị viện cho rằng khả năng thông qua cao, với thời điểm bỏ phiếu cuối có thể vào tháng 4 hoặc tháng 5.
EU dùng biện pháp gì để bảo vệ nông dân trước nhập khẩu tăng?
Ủy ban châu Âu đề xuất cơ chế “van an toàn” cho nông sản nhạy cảm, tăng kiểm soát nhập khẩu (đặc biệt dư lượng thuốc bảo vệ thực vật), lập quỹ khủng hoảng, đẩy nhanh hỗ trợ nông dân và hứa giảm thuế nhập khẩu phân bón.