EU dự kiến siết thực thi các luật số lớn như Digital Markets Act và Digital Services Act trong năm 2026, bất chấp sức ép từ Mỹ và nguy cơ căng thẳng thương mại với chính quyền Tổng thống Donald Trump.
Sau nhiều năm xây khung pháp lý nhằm kiềm chế “người gác cổng” công nghệ, Brussels bước vào giai đoạn thực thi quyết liệt hơn. Tuy nhiên, mỗi động thái điều tra hay xử phạt các Big Tech Mỹ có thể kéo theo phản ứng chính trị từ Washington, từ đe dọa thuế quan đến cáo buộc “kiểm duyệt”.
- EU ưu tiên tăng cường thực thi DMA và DSA trong năm 2026 thay vì tiếp tục tập trung viết luật mới.
- Các cuộc điều tra nhắm vào AI, WhatsApp, Google, cloud và nền tảng X làm gia tăng rủi ro xung đột chính trị EU–Mỹ.
- Brussels đứng trước lựa chọn khó: bảo vệ chủ quyền số và cạnh tranh, nhưng tránh leo thang thành tranh chấp thương mại xuyên Đại Tây Dương.
Brussels chuyển trọng tâm sang thực thi luật số trong năm 2026
Ủy ban châu Âu dự kiến nhấn mạnh việc buộc các Big Tech tuân thủ quy định số vào năm 2026, sau giai đoạn ban hành các luật khung quy mô lớn để kiểm soát những nền tảng quyền lực.
Các quan chức và nghị sĩ tại Brussels cho biết ưu tiên mới là đảm bảo thực thi hiệu quả, thay vì chỉ dừng ở thiết kế luật. Rủi ro chính trị tăng lên khi phía Mỹ kêu gọi sửa đổi luật công nghệ của EU và cảnh báo khả năng áp thuế quan nếu châu Âu tiếp tục nhắm vào các công ty Thung lũng Silicon.
Các nhà quản lý EU bị đặt vào thế “đi trên dây”: vừa bảo vệ luật số, vừa tránh thổi bùng tranh chấp thương mại xuyên Đại Tây Dương hoặc tạo thêm hệ lụy địa chính trị liên quan đến lập trường của Mỹ về Ukraine. Trong bối cảnh đó, cách tiếp cận thiên về “làm việc hậu trường” để đạt tuân thủ có thể được ưu tiên hơn các tuyên bố gây chú ý.
DMA và DSA là hai trụ cột chi phối chiến lược kiểm soát Big Tech
EU tập trung vào hai đạo luật chính: DMA nhằm vào các “gatekeeper” và DSA nhằm tăng trách nhiệm nền tảng với nội dung bất hợp pháp, tạo khung thực thi trực tiếp lên các công ty công nghệ lớn.
Digital Markets Act (DMA) nhắm tới các nền tảng bị xem là “người gác cổng”, yêu cầu mở hệ sinh thái để đối thủ có thể cạnh tranh công bằng hơn. Digital Services Act (DSA) buộc các công ty internet làm nhiều hơn để hạn chế nội dung bất hợp pháp trên nền tảng.
Những người tham gia triển khai cho biết phần lớn công việc thực thi diễn ra ngoài ánh đèn công chúng, tập trung vào việc buộc doanh nghiệp điều chỉnh hành vi theo quy định thay vì liên tục công bố án phạt lớn. Cách làm này giúp giảm kích động chính trị nhưng vẫn tạo tác động thực tế lên thiết kế sản phẩm, chính sách vận hành và cơ chế minh bạch.
Apple và Meta đã điều chỉnh hoạt động sau các khoản phạt mùa xuân
Apple và Meta đã thay đổi một số vận hành sau khi bị phạt vào mùa xuân, nhằm giải quyết các quan ngại cụ thể mà cơ quan EU nêu ra.
Dù chi tiết các thay đổi không được nêu đầy đủ trong thông tin công bố, điểm đáng chú ý là EU không chỉ dựa vào phạt tiền mà còn thúc đẩy “khắc phục hành vi” (remedies). Mô hình này thường gây ảnh hưởng dài hạn hơn so với một khoản phạt đơn lẻ vì buộc doanh nghiệp cập nhật quy trình, sản phẩm hoặc cách mở quyền truy cập cho bên thứ ba.
EU mở rộng điều tra liên quan AI, WhatsApp, Google và cạnh tranh cloud
Brussels đã khởi động các cuộc điều tra mới, gồm nghi vấn Meta hạn chế đối thủ AI trên WhatsApp, Google dùng dữ liệu online để huấn luyện AI, và mức độ cạnh tranh giữa các nhà cung cấp điện toán đám mây.
Tháng trước, điều tra viên bắt đầu xem xét liệu Meta có chặn các nhà phát triển AI cạnh tranh tiếp cận WhatsApp hay không. Song song, EU mở cuộc xem xét về cách Google sử dụng nội dung thu thập từ internet để đào tạo hệ thống AI. Ngoài ra, các cuộc điều tra riêng rẽ cũng được mở để đánh giá liệu thị trường nhà cung cấp dịch vụ cloud có đủ cạnh tranh.
Ở góc nhìn thực thi, đây là nhóm chủ đề nhạy cảm vì giao cắt giữa cạnh tranh, dữ liệu, hạ tầng số và AI. Với các doanh nghiệp, kết quả điều tra có thể kéo theo yêu cầu thay đổi điều khoản API, cách chia sẻ dữ liệu, hoặc chống thiên vị trong phân phối dịch vụ, những yếu tố tác động trực tiếp đến chi phí vận hành và chiến lược sản phẩm tại EU.
Vụ việc với Google trong tìm kiếm có thể trở thành điểm nóng về án phạt
EU phải quyết định mức độ mạnh tay trong vụ việc cáo buộc Google ưu tiên dịch vụ của chính mình trên kết quả tìm kiếm, bao gồm khả năng áp các khoản phạt đáng kể với Alphabet.
Một số hồ sơ chắc chắn sẽ thu hút chú ý rộng rãi, và vụ liên quan đến tìm kiếm của Google là ứng viên rõ ràng. Trọng tâm nằm ở cáo buộc ưu tiên sản phẩm/dịch vụ “cây nhà lá vườn” trong hệ sinh thái tìm kiếm. Nếu cơ quan EU đi đến kết luận vi phạm, lựa chọn biện pháp khắc phục và/hoặc phạt tiền sẽ trở thành phép thử về quyết tâm thực thi trong bối cảnh sức ép từ Mỹ gia tăng.
DSA được ưu tiên theo hướng bảo vệ trẻ em, an toàn marketplace và chống lừa đảo tài chính
Việc thực thi DSA hiện tập trung vào bảo vệ trẻ em online, an toàn của các marketplace như Temu và Shein, và chống lừa đảo tài chính, các chủ đề có mức đồng thuận chính trị cao hơn.
Cho đến nay, các ưu tiên gồm: bảo vệ trẻ em trên môi trường số, đảm bảo các marketplace như Temu và Shein vận hành an toàn, và ngăn chặn các vụ lừa đảo tài chính. Những chủ đề này nhìn chung nhận được hậu thuẫn từ quan chức hai bờ Đại Tây Dương, và phía EU thừa nhận đây cũng là lựa chọn có chủ đích nhằm giảm nhạy cảm chính trị quanh DSA.
Tham khảo thông tin chính thức về một số động thái thực thi DSA tại đây: Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (DSA) – thông tin xử phạt liên quan.
Án phạt X 120 triệu euro làm bùng phản ứng gay gắt từ Washington
Ủy ban châu Âu phạt X 120 triệu euro vì vi phạm yêu cầu minh bạch, kéo theo phản ứng chỉ trích từ quan chức Mỹ và phát ngôn đối đầu từ Elon Musk.
Tháng trước được xem là bước ngoặt khi Ủy ban châu Âu phạt X, nền tảng thuộc sở hữu của Elon Musk, 120 triệu euro do vi phạm yêu cầu minh bạch. Án phạt này lập tức vấp chỉ trích mạnh từ các quan chức Mỹ, trong khi Musk kêu gọi xóa bỏ toàn bộ EU.
Cùng tháng, Mỹ áp lệnh cấm thị thực đối với Thierry Breton, cựu ủy viên EU, và bốn cá nhân khác, với cáo buộc liên quan đến kiểm duyệt và gây sức ép lên các nền tảng mạng xã hội Mỹ. Washington cũng nhắm Breton vì vai trò trong việc xây dựng DSA và việc cảnh báo Musk rằng X phải tuân thủ quy định về nội dung bất hợp pháp.
Phía Mỹ cảnh báo mở rộng danh sách trừng phạt visa vì “kiểm duyệt”
Ngoại trưởng Marco Rubio nói Mỹ hành động để ngăn các nhân vật bị cáo buộc thuộc “tổ hợp công nghiệp kiểm duyệt” nhập cảnh và cảnh báo danh sách có thể tiếp tục mở rộng.
Marco Rubio, Ngoại trưởng Mỹ, cho biết Washington muốn ngăn các nhân vật mà ông gọi là thuộc “tổ hợp công nghiệp kiểm duyệt toàn cầu” vào Mỹ, đồng thời cảnh báo danh sách có thể tăng nếu các bên khác không thay đổi cách tiếp cận. Lập trường này làm tăng chi phí chính trị cho EU trong các hồ sơ có tính biểu tượng cao, đặc biệt là khi liên quan đến tự do ngôn luận và kiểm soát nội dung trên nền tảng mạng xã hội.
EU chịu áp lực đẩy nhanh điều tra X và TikTok về nội dung bất hợp pháp và bầu cử
Nghị sĩ và nhóm vận động tại châu Âu thúc giục Brussels tăng tốc các cuộc điều tra nhạy cảm, gồm khả năng X ngăn nội dung bất hợp pháp chưa đủ và nghi vấn TikTok ảnh hưởng bầu cử.
Bên trong EU, một số nghị sĩ và tổ chức vận động kêu gọi đẩy nhanh các cuộc điều tra “khó” hơn. Các hướng điều tra được nêu gồm: X có đang làm đủ để ngăn nội dung bất hợp pháp lan truyền hay không, và TikTok có ảnh hưởng đến bầu cử hay không. Đây là các chủ đề dễ tạo hiệu ứng truyền thông, đồng thời đan xen các vấn đề pháp lý về minh bạch thuật toán, quản trị rủi ro hệ thống và trách nhiệm nền tảng.
Big Tech tăng vận động hành lang khi lập trường Mỹ trở nên cứng rắn
Các chuyên gia pháp lý cho rằng lập trường cứng rắn của chính quyền Mỹ khiến EU khó thực thi hơn, đồng thời tạo động lực để Big Tech phản kháng bằng vận động hành lang ở cả châu Âu và Mỹ.
Một số chuyên gia và quan chức nhận định EU có thể hành động mạnh hơn về cạnh tranh trong AI, nhưng việc thực thi luật số đã khó hơn do cách tiếp cận quyết liệt của chính quyền Mỹ hiện tại. Yếu tố chính trị cũng khiến các công ty công nghệ lớn tự tin hơn trong việc phản bác, thông qua hoạt động vận động hành lang cường độ cao ở cả Brussels và Washington.
Google cho rằng cuộc điều tra của EU nhắm vào mô hình AI có thể kìm hãm đổi mới trong một thị trường cạnh tranh khốc liệt. Apple yêu cầu Brussels loại bỏ hoàn toàn DMA. Meta chỉ trích Ủy ban châu Âu vì bị cho là gây bất lợi cho doanh nghiệp Mỹ thành công trong khi các công ty Trung Quốc và châu Âu chịu tiêu chuẩn khác.
Tranh luận nội bộ EU: nhượng bộ sẽ hại sức cạnh tranh, nhưng thực thi hiện vẫn bị xem là chậm
Một số ý kiến cảnh báo EU không nên nhượng bộ áp lực, trong khi các nghị sĩ khác cho rằng thực thi hiện tại còn chậm và chưa đủ trước ảnh hưởng chính trị của các nền tảng.
Mario Marinello, thuộc viện nghiên cứu Bruegel ở Brussels, cảnh báo rằng nhượng bộ trước áp lực nội bộ hay bên ngoài về thực thi sẽ gây hại cho kinh tế châu Âu, đồng thời nhấn mạnh thực thi cạnh tranh mạnh là điều kiện cần để nâng năng lực cạnh tranh. Ở chiều ngược lại, nghị sĩ Nghị viện châu Âu Alexandra Geese (đảng Greens) cho rằng nỗ lực hiện tại vẫn chưa đủ và bị trì hoãn, mô tả đây là một “cuộc tấn công vào dân chủ” do các “đầu sỏ công nghệ” dẫn dắt thông qua mạng xã hội, còn châu Âu chưa có phản ứng tương xứng.
Những câu hỏi thường gặp
Vì sao EU tập trung mạnh vào thực thi luật số trong năm 2026?
Sau nhiều năm xây dựng khung pháp lý mới, Brussels muốn chuyển trọng tâm sang buộc các nền tảng lớn tuân thủ quy định trong thực tế. Mục tiêu là tạo tác động trực tiếp lên hành vi thị trường, dù điều này làm tăng rủi ro xung đột chính trị với Mỹ.
Digital Markets Act (DMA) khác gì Digital Services Act (DSA)?
DMA tập trung vào cạnh tranh, nhắm các “gatekeeper” và yêu cầu mở nền tảng cho đối thủ. DSA tập trung vào an toàn và trách nhiệm nền tảng, yêu cầu xử lý rủi ro hệ thống và hạn chế nội dung bất hợp pháp.
Những mảng nào đang bị EU điều tra liên quan AI và dữ liệu?
Các hướng điều tra được nêu gồm nghi vấn Meta hạn chế nhà phát triển AI cạnh tranh tiếp cận WhatsApp, cách Google sử dụng nội dung online để huấn luyện AI, và đánh giá mức độ cạnh tranh của thị trường dịch vụ điện toán đám mây.
Án phạt 120 triệu euro với X gây tác động gì về mặt chính trị?
Án phạt khiến quan chức Mỹ chỉ trích EU gay gắt và làm căng thẳng quản trị nội dung xuyên Đại Tây Dương. Cùng thời điểm, Mỹ áp lệnh cấm thị thực với Thierry Breton và một số cá nhân khác, làm môi trường thực thi DSA trở nên nhạy cảm hơn.