Châu Âu đang thúc đẩy các hệ thống thanh toán “cây nhà lá vườn” như Wero và đồng euro kỹ thuật số để giảm phụ thuộc vào Visa và Mastercard, vốn xử lý gần hai phần ba thanh toán thẻ trong Eurozone.
Mối lo lớn là rủi ro chủ quyền tài chính: nếu căng thẳng chính trị leo thang, hạ tầng thanh toán do Mỹ chi phối có thể trở thành điểm nghẽn khiến người dân và doanh nghiệp châu Âu gặp khó khi tiếp cận tiền của chính mình.
- ECB cho biết Visa và Mastercard xử lý gần hai phần ba thanh toán thẻ tại châu Âu (năm 2022), tạo ra mức phụ thuộc cao.
- EPI ra mắt Wero năm 2024, đạt 48,5 triệu người dùng tại Bỉ, Pháp, Đức, nhưng mở rộng đầy đủ dự kiến đến 2027.
- ECB thúc đẩy đồng euro kỹ thuật số; nếu được thông qua, cửa hàng sẽ phải chấp nhận từ năm 2029.
Visa và Mastercard đang nắm phần lớn thanh toán thẻ tại Eurozone
Visa và Mastercard được ECB cho biết đã xử lý gần hai phần ba thanh toán thẻ ở châu Âu trong năm 2022, khiến Eurozone phụ thuộc đáng kể vào mạng lưới do doanh nghiệp Mỹ vận hành.
Mức tập trung này không chỉ là vấn đề thị phần, mà còn là vấn đề khả năng tự chủ của cơ sở hạ tầng thanh toán. Khi các giao dịch dân sinh, thương mại và dịch vụ công dựa vào một số ít “đường ray” thanh toán xuyên biên giới, rủi ro gián đoạn hoặc bị chi phối bởi các yếu tố ngoài châu Âu sẽ tăng lên.
ECB cũng nêu thực tế: có 13 quốc gia EU thậm chí không có mạng lưới thanh toán riêng. Ngay cả ở các nước có hệ thống nội địa, các mạng lưới này đang suy yếu dần, trong khi tiền mặt cũng giảm nhanh, làm cho phụ thuộc vào thẻ và thanh toán điện tử trở nên khó đảo ngược.
Quan chức châu Âu coi “phụ thuộc thanh toán” là rủi ro địa chính trị
Châu Âu lo ngại sự phụ thuộc sâu vào hạ tầng do đối tác bên ngoài kiểm soát có thể bị tận dụng như đòn bẩy trong bối cảnh quan hệ quốc tế biến động.
Cựu Chủ tịch ECB Mario Draghi cảnh báo rằng hội nhập sâu đã tạo ra các “phụ thuộc” có thể bị lạm dụng khi các đối tác không còn là đồng minh, và sự phụ thuộc lẫn nhau có thể biến thành nguồn “đòn bẩy và kiểm soát”.
Mối lo này còn mở rộng sang công nghệ và an ninh mạng. Lãnh đạo an ninh mạng của Bỉ cảnh báo châu Âu đã “mất internet” vì mức độ phụ thuộc vào công nghệ Mỹ, và thanh toán có thể đi vào vết xe tương tự nếu không có giải pháp thay thế đủ quy mô.
EPI triển khai Wero để xây “đường ray” thanh toán xuyên biên giới của châu Âu
EPI đã ra mắt ứng dụng thanh toán số Wero từ năm 2024 và đang mở rộng dần để tạo lựa chọn xuyên biên giới, giảm lệ thuộc vào các mạng thẻ quốc tế.
Martina Weimert, người điều hành European Payments Initiative (EPI), gọi tình hình là khẩn cấp và cho biết châu Âu “phụ thuộc nhiều vào các giải pháp quốc tế”. EPI quy tụ 16 ngân hàng và công ty tài chính, bao gồm BNP Paribas và Deutsche Bank, với mục tiêu xây một giải pháp mới có khả năng hoạt động rộng khắp.
“Đúng là chúng ta có những tài sản quốc gia tốt như các hệ thống thẻ nội địa… nhưng chúng ta không có thứ gì hoạt động xuyên biên giới. Nếu nói độc lập là quan trọng… chúng ta cần hành động khẩn cấp.”
– Martina Weimert, Giám đốc điều hành EPI
Wero được mô tả có cách vận hành tương tự trải nghiệm ví thanh toán phổ biến trên thị trường. Hiện nền tảng này có 48,5 triệu người dùng tại Bỉ, Pháp và Đức, nhưng chưa phủ toàn bộ khu vực. Lộ trình mở rộng đầy đủ cho thanh toán online và tại cửa hàng được kỳ vọng hoàn tất vào năm 2027.
Weimert cho biết nhiều ngân hàng và nhà bán lẻ đã nhìn thấy nhu cầu cấp thiết về một giải pháp xuyên biên giới thật sự. Khi địa chính trị nóng lên, chủ đề này không còn là thảo luận nội bộ ngành mà đang trở thành vấn đề “dòng chính” trên bàn chính sách.
ECB đặt cược vào đồng euro kỹ thuật số để đảm bảo hệ thống do châu Âu vận hành
ECB đang thúc đẩy đồng euro kỹ thuật số như một dự án “tiền công”, nhằm giúp người dân châu Âu chuyển và nhận tiền qua một hệ thống do châu Âu kiểm soát.
Đại diện dự án Piero Cipollone nhấn mạnh mục tiêu tránh phụ thuộc quá mức vào hệ thống thanh toán “không nằm trong tay” châu Âu, trong phát biểu được đăng tại European Business Magazine.
Tuy nhiên, đồng euro kỹ thuật số vấp phải tranh luận. Một số ngân hàng lo ngại nó có thể làm suy yếu các sáng kiến tư nhân, trong khi một số chính trị gia phản đối. Nghị viện châu Âu dự kiến bỏ phiếu trong năm nay và kết quả được đánh giá là sít sao.
Nếu được thông qua, các cửa hàng sẽ có nghĩa vụ pháp lý phải chấp nhận đồng euro kỹ thuật số vào năm 2029. Hạ tầng cũng được thiết kế “mở” để doanh nghiệp tư nhân xây dịch vụ trên nền tảng đó. Aurore Lalucq, người đứng đầu ủy ban kinh tế của Nghị viện châu Âu, ủng hộ kế hoạch và cho rằng nó có thể giúp châu Âu xây đối trọng thực sự với Visa và Mastercard.
Tranh luận lớn nhất: tốc độ triển khai có kịp trước rủi ro chính trị hay không
Dù ủng hộ mục tiêu tự chủ, một số bên cho rằng đồng euro kỹ thuật số có thể đến quá muộn so với nhịp rủi ro địa chính trị và nhu cầu thị trường tăng nhanh.
Martina Weimert lập luận rằng vấn đề của đồng euro kỹ thuật số là “sẽ đến trong vài năm nữa”, và bà lo ngại châu Âu có thể “hơi trễ” về thời điểm. Quan điểm này làm nổi bật bài toán thực thi: năng lực mở rộng, mức độ chấp nhận của người dùng, và khả năng phối hợp với các sáng kiến tư nhân như Wero.
Trong ngắn hạn, châu Âu dường như đang đi theo chiến lược hai mũi nhọn: thúc đẩy hạ tầng tư nhân châu Âu có thể vận hành xuyên biên giới, đồng thời chuẩn bị một lớp “tiền công” để đảm bảo mọi công dân luôn có phương án thanh toán dựa trên nền tảng do châu Âu quản trị.
Những câu hỏi thường gặp
Vì sao châu Âu muốn giảm phụ thuộc vào Visa và Mastercard?
Vì ECB cho biết Visa và Mastercard xử lý gần hai phần ba thanh toán thẻ tại châu Âu (năm 2022), tạo rủi ro chủ quyền tài chính và khả năng bị gián đoạn khi quan hệ quốc tế căng thẳng.
Wero là gì và hiện đã hoạt động đến đâu?
Wero là ứng dụng thanh toán số do EPI triển khai từ năm 2024. Nền tảng này có 48,5 triệu người dùng tại Bỉ, Pháp và Đức, và dự kiến mở rộng đầy đủ cho thanh toán online và tại cửa hàng vào năm 2027.
Đồng euro kỹ thuật số có bắt buộc cửa hàng phải chấp nhận không?
Nếu kế hoạch được thông qua, các cửa hàng sẽ được yêu cầu theo luật phải chấp nhận đồng euro kỹ thuật số vào năm 2029, đồng thời hạ tầng mở để doanh nghiệp tư nhân có thể xây dịch vụ trên đó.
