Trung Quốc đang dồn lực cho tăng trưởng công nghệ cao, nhưng theo Rhodium Group, mức đóng góp của AI, robot và xe điện vẫn không đủ bù đắp thiệt hại từ cú sụp bất động sản và sự suy yếu của các ngành truyền thống.
Báo cáo cho thấy bài toán tăng trưởng trở nên khó hơn khi mục tiêu GDP khoảng 5% được giữ nguyên, trong khi nhu cầu nội địa yếu và rủi ro thương mại tăng do phụ thuộc xuất khẩu.
- Các ngành mới chỉ đóng góp 0,8 điểm phần trăm giai đoạn 2023–2025, trong khi bất động sản và ngành truyền thống giảm tổng cộng 6 điểm phần trăm.
- Để hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng, các ngành mới phải mở rộng quy mô gấp 7 lần và cần 2,8 nghìn tỷ nhân dân tệ đầu tư mới chỉ trong năm nay.
- Tự động hóa và phụ thuộc xuất khẩu làm tăng rủi ro mất việc và nguy cơ bị áp thêm rào cản thương mại.
Động lực công nghệ cao chưa thể bù cú sốc bất động sản
Các lĩnh vực mới như AI, robot và xe điện tăng nhanh nhưng chỉ bù được một phần nhỏ mức suy giảm từ bất động sản và các ngành truyền thống, khiến tổng thể tăng trưởng chịu áp lực.
Theo báo cáo, trong giai đoạn 2023–2025, các ngành mới cộng lại chỉ thêm 0,8 điểm phần trăm vào sản lượng kinh tế của Trung Quốc, trong khi bất động sản và các ngành truyền thống khác giảm tổng cộng 6 điểm phần trăm. Chênh lệch này cho thấy “chuyển trục sang công nghệ cao” khó tạo lực kéo đủ lớn trong ngắn hạn.
Bối cảnh của chiến lược này là Trung Quốc muốn giảm phụ thuộc vào nhà cung ứng nước ngoài sau các hạn chế từ Mỹ. Một kế hoạch phát triển 5 năm dự kiến triển khai đầy đủ vào tháng 3 tập trung vào công nghệ tiên tiến thông qua nguồn vốn nhà nước và hỗ trợ chính sách. Tuy vậy, việc duy trì mục tiêu tăng trưởng GDP hàng năm gần 5% bị đánh giá là ngày càng khó đạt.
Mục tiêu đầu tư công nghệ chưa khớp với “bài toán tăng trưởng”
Để đóng góp đủ cho mục tiêu GDP gần 5%, các ngành mới phải phình to rất mạnh, đòi hỏi lượng đầu tư mới ở quy mô nghìn tỷ nhân dân tệ chỉ trong một năm.
Rhodium ước tính các ngành mới cần tăng quy mô gấp 7 lần trong 5 năm tới để tạo ra khoảng 2 điểm phần trăm tăng trưởng đầu tư hàng năm cần thiết. Yêu cầu này tương đương 2,8 nghìn tỷ nhân dân tệ vốn đầu tư mới riêng trong năm nay, cao hơn khoảng 120% so với mức đầu tư năm 2025.
Báo cáo nhận định chi tiêu cho AI và robot có thể tăng trong 1–2 năm tới, nhưng phần lớn các ngành “mới nổi” khó duy trì được nhịp độ đó. Lý do chính là quy mô cần thiết quá lớn, khiến rủi ro lệch pha giữa kỳ vọng chính sách và năng lực hấp thụ vốn của nền kinh tế tăng lên.
Rhodium cũng so sánh sự mất cân đối này với Mỹ, nơi các công ty gắn với AI giúp thị trường chứng khoán tăng mạnh, trong khi nhiều bộ phận khác của nền kinh tế tăng trưởng chậm hơn. Điều này gợi ý tăng trưởng dựa vào một nhóm ngành hẹp có thể tạo chênh lệch giữa “tăng trưởng danh nghĩa” ở một số khu vực và sức khỏe nền kinh tế thực.
“Các chính sách hỗ trợ đổi mới trong nhiều năm.”
– Zhang Jianping, Phó giám đốc (đơn vị thuộc) Bộ Thương mại Trung Quốc
Công nghệ cao tạo việc làm ít hơn và làm nổi bật rủi ro xã hội
Các ngành công nghiệp mới thường trả lương cao hơn nhưng tạo ít việc làm hơn nhiều so với ngành truyền thống, khiến rủi ro thị trường lao động tăng khi tăng trưởng dịch chuyển.
Rhodium cảnh báo việc dựa quá nhiều vào công nghệ có “chi phí” rõ rệt: khu vực công nghiệp mới trả lương cao nhưng sử dụng ít lao động hơn. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh việc làm vẫn là trụ cột ổn định xã hội và nhu cầu hấp thụ lao động ở quy mô lớn vẫn đặt lên các ngành truyền thống.
Tự động hóa và phụ thuộc xuất khẩu làm tăng rủi ro thương mại
Khi tự động hóa tăng và nhu cầu nội địa yếu, Trung Quốc có thể phải dựa vào xuất khẩu nhiều hơn để tiêu thụ sản lượng, đồng thời đối mặt nguy cơ bị áp thuế và hạn chế thương mại mới.
Tự động hóa nhà máy đang gia tăng, và Trung Quốc hiện chiếm khoảng 30% sản lượng sản xuất toàn cầu. Kết hợp các xu hướng này, KKR ước tính Trung Quốc có thể mất tới 100 triệu việc làm trong thập kỷ tới, một con số vượt tổng lực lượng lao động của nhiều nền kinh tế phát triển.
Dữ liệu lao động đã cho thấy áp lực: tỷ lệ thất nghiệp đô thị của Trung Quốc duy trì trên 5% trong phần lớn năm ngoái, trong khi thất nghiệp thanh niên vào khoảng gấp 3 lần mức đó. Trong bối cảnh nhu cầu nội địa yếu, Rhodium cho rằng đầu tư trong nước sẽ không đủ để hấp thụ sản lượng, khiến Bắc Kinh “phụ thuộc hơn vào việc giành thị phần tại các thị trường xuất khẩu”, và từ đó dễ bị tổn thương trước các rào cản thương mại mới.
Các rào cản này đang đến nhanh khi hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc, gồm cả xe điện, mở rộng hiện diện ở nước ngoài. Mexico và Liên minh châu Âu đã cùng Mỹ tăng thuế quan đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, làm dày thêm rủi ro cho mô hình tăng trưởng dựa vào xuất khẩu.
Các công cụ chính sách tiêu dùng chỉ hỗ trợ có chọn lọc
Một số chương trình kích cầu có thể hỗ trợ từng nhóm sản phẩm, nhưng phạm vi và thiết kế chính sách cho thấy hiệu ứng lan tỏa có thể bị giới hạn.
Một số phân tích vẫn ghi nhận hỗ trợ từ công cụ chính sách. Chương trình đổi cũ lấy mới của Trung Quốc, được gia hạn vào cuối tháng 12, đã mở rộng trợ cấp cho kính AI và một số sản phẩm nhà thông minh, đồng thời thu hẹp danh sách thiết bị gia dụng đủ điều kiện.
Các nhà phân tích HSBC nhận định chương trình này thiên về “đồ gia dụng lớn”. Xem nhận định tại liên kết: HSBC cho biết.
Những câu hỏi thường gặp
Vì sao AI, robot và xe điện chưa bù được tác động từ bất động sản?
Vì giai đoạn 2023–2025, các ngành mới chỉ thêm 0,8 điểm phần trăm vào sản lượng, trong khi bất động sản và ngành truyền thống giảm tổng cộng 6 điểm phần trăm. Chênh lệch quy mô khiến tăng trưởng công nghệ cao chưa đủ “kéo” toàn nền kinh tế.
Rhodium nói gì về lượng đầu tư cần thiết để đạt mục tiêu GDP gần 5%?
Rhodium ước tính các ngành mới phải tăng quy mô gấp 7 lần trong 5 năm tới để tạo khoảng 2 điểm phần trăm tăng trưởng đầu tư mỗi năm. Riêng năm nay cần 2,8 nghìn tỷ nhân dân tệ đầu tư mới, cao hơn khoảng 120% so với mức năm 2025.
Rủi ro lao động lớn nhất khi chuyển sang công nghệ cao là gì?
Ngành công nghệ cao thường trả lương cao hơn nhưng sử dụng ít lao động hơn ngành truyền thống. Khi tự động hóa tăng, KKR ước tính Trung Quốc có thể mất tới 100 triệu việc làm trong thập kỷ tới, làm áp lực việc làm và ổn định xã hội tăng lên.
Tại sao phụ thuộc xuất khẩu có thể khiến Trung Quốc dễ tổn thương hơn?
Khi nhu cầu nội địa yếu, đầu tư trong nước khó hấp thụ hết sản lượng, khiến Trung Quốc phải dựa nhiều hơn vào việc giành thị phần xuất khẩu. Điều này làm nền kinh tế nhạy cảm hơn trước thuế quan và các hạn chế thương mại mới từ nhiều thị trường.