Một mắt xích quan trọng trong chuỗi giao dịch kim loại tại Trung Quốc biến mất đã khiến nhiều nhà giao dịch đối mặt mức lỗ ít nhất 1 tỷ nhân dân tệ (144 triệu USD), khi các hợp đồng và dòng thanh toán bị đứt gãy hàng loạt.
Trọng tâm vụ việc là Xu Maohua, thương nhân kim loại biệt danh “The Hat”, người được cho là đã rời khỏi Trung Quốc sau thời gian dài vận hành mạng lưới giao dịch nối doanh nghiệp tư nhân, ngân hàng và doanh nghiệp nhà nước. SDIC Commodities là cái tên nổi bật nhất bị cuốn vào hệ lụy.
- Xu Maohua biến mất làm đứt chuỗi thanh toán trong các hợp đồng đồng và kim loại, gây thiệt hại ít nhất 1 tỷ nhân dân tệ.
- SDIC Commodities đối mặt các vụ kiện hơn 200 triệu nhân dân tệ, trong khi tòa án đã phong tỏa 3.150 tấn đồng tinh luyện.
- Nhà chức trách siết giám sát “giao dịch vòng” và yêu cầu doanh nghiệp nhà nước rà soát hoạt động ngoài lõi nhằm tránh thổi phồng doanh thu.
Sự biến mất của Xu Maohua làm đứt gãy chuỗi thanh toán kim loại
Xu Maohua được cho là đã rời khỏi Trung Quốc, khiến các khoản phải trả liên quan đến các lô hàng đồng và kim loại khác không được tất toán, kéo theo chuỗi nợ dây chuyền giữa SDIC và các nhà cung ứng.
Theo mô tả từ giới giao dịch, Xu nợ SDIC tiền hàng cho các chuyến đồng và các kim loại khác, trong khi SDIC lại có nghĩa vụ thanh toán cho nhà cung cấp của mình. Khi Xu rời đi, chuỗi thanh toán “gãy” ngay lập tức, hóa đơn chưa trả phát sinh nhanh và rủi ro ai chịu lỗ trở nên không rõ ràng trong hệ thống giao dịch nội địa.
SDIC Commodities là một đơn vị thuộc hệ sinh thái State Development & Investment Corp., doanh nghiệp nhà nước tham gia nhiều mảng như vận hành nhà máy điện và các chương trình liên quan Vành đai và Con đường. Trong bối cảnh cơ quan quản lý từng cảnh báo doanh nghiệp nhà nước bám sát hoạt động lõi, một cú sốc thanh khoản trong chuỗi kim loại có thể lan rộng sang các đối tác nhỏ hơn.
SDIC Commodities đối mặt kiện tụng hàng trăm triệu nhân dân tệ
Các hồ sơ công bố cho thấy SDIC bị khởi kiện với các yêu cầu bồi hoàn vượt 200 triệu nhân dân tệ, liên quan hóa đơn và nghĩa vụ thanh toán chưa được giải quyết sau khi chuỗi giao dịch đứt gãy.
Một hồ sơ nêu vụ kiện nhắm vào SDIC với giá trị hơn 200 triệu nhân dân tệ do các khoản thanh toán chưa tất toán. SDIC chưa đưa ra phản hồi công khai trong thông tin được nhắc tới. Hồ sơ khác cho thấy Guangdong Prolto Supply Chain Management Co. (Thâm Quyến) khởi kiện SDIC đòi 219 triệu nhân dân tệ liên quan các lô hàng tinh quặng kim loại giao nhưng không được thanh toán.
Các tranh chấp kiểu này thường tạo hiệu ứng dây chuyền vì nhà cung cấp dựa vào dòng tiền quay vòng để trả cho smelter, đơn vị logistics và bên tài trợ vốn lưu động. Khi một đầu mối mất khả năng thanh toán, những bên còn lại có thể buộc phải thu hẹp giao dịch, tăng yêu cầu ký quỹ hoặc chuyển sang điều khoản giao hàng nghiêm ngặt hơn.
Tòa án can thiệp và phong tỏa 3.150 tấn đồng tinh luyện
Một tòa án tại Thiên Tân đã phong tỏa 3.150 tấn đồng tinh luyện lưu kho tại Vô Tích (Giang Tô) theo yêu cầu bảo toàn tài sản từ một ngân hàng chính sách, cho thấy tranh chấp đã bước vào giai đoạn cưỡng chế pháp lý.
Lượng đồng tinh luyện bị phong tỏa đang được lưu trữ tại Vô Tích và tiếp tục bị “khóa” trong khi quá trình kiện tụng diễn ra. Theo các nhà giao dịch, động thái phong tỏa tài sản phản ánh mức độ nghiêm trọng của rủi ro tín dụng và rủi ro chứng từ trong thị trường kim loại tại Trung Quốc, nhất là khi tài sản bảo đảm thường là hàng hóa trong kho.
Trong các chuỗi giao dịch hàng hóa, biện pháp bảo toàn tài sản có thể làm chậm việc luân chuyển hàng và dòng tiền, đồng thời khiến các đối tác khác rà soát lại quyền sở hữu hàng hóa, chứng từ kho, và các cam kết mua lại đã ký kèm theo hợp đồng.
“Giao dịch vòng” bị soi xét khi một chuỗi lâu năm bị bẻ gãy
Giới giao dịch cho rằng sự rút lui của Xu có thể đã làm đứt một chuỗi “giao dịch vòng”, hình thức mua đi bán lại cùng một lô hàng để ghi nhận doanh thu, khiến các mắt xích phụ thuộc vào dòng tiền chứng từ mất khả năng vận hành.
“Giao dịch vòng” thường dựa trên việc mua và bán lại cùng một hàng hóa giữa các công ty, tạo vòng quay chứng từ để ghi nhận doanh thu hoặc đáp ứng các mục tiêu kinh doanh. Trong nội dung vụ việc, các nhà giao dịch nói rằng chuỗi này đã vận hành “êm” nhiều năm trước khi bị phá vỡ khi đối tác trung tâm rời khỏi thị trường.
Khi mô hình dựa vào tái bán và cam kết mua lại bị gián đoạn, rủi ro không chỉ nằm ở việc thiếu tiền trả hàng, mà còn ở quyền sở hữu thực tế đối với hàng hóa, tính hợp lệ của hóa đơn, và khả năng một số lô hàng được bán khi người bán không có quyền định đoạt.
Mô hình của Xu Maohua tận dụng mua bán kèm cam kết mua lại và chiết khấu hóa đơn
Xu bị mô tả là vận hành từ Phật Sơn (Quảng Đông), dùng nhiều công ty mua kim loại từ lò luyện hoặc thương nhân rồi bán lại cho doanh nghiệp nhà nước, kèm các cam kết mua lại sau đó để hình thành cấu trúc tài trợ và doanh thu.
Những người từng làm việc cùng cho biết các giao dịch giúp tăng doanh số báo cáo, đồng thời có thể “lách” các giới hạn về phạm vi giao dịch nội địa của doanh nghiệp nhà nước. Dòng tiền đến nhanh nhờ cơ chế chiết khấu hóa đơn: Xu bán các hóa đơn từ khách hàng thuộc khu vực nhà nước cho công ty factoring và ngân hàng với mức chiết khấu, nhận tiền trước khi hàng được giao.
Một số nhà giao dịch được dẫn lời qua bài viết tại liên kết báo cáo của Bloomberg nói rằng có lô hàng “không phải của ông ấy để bán”. Người khác cho rằng nhiều công ty trong chuỗi giao dịch có thể thuộc sở hữu của Xu, khiến hồ sơ trông “sạch” cho đến khi dòng tiền ngừng lại.
Nhà chức trách siết giám sát doanh nghiệp nhà nước và hoạt động ngoài lõi
Vụ việc đã thu hút sự chú ý của cơ quan giám sát tài sản nhà nước, nơi được cho là đã yêu cầu các nhà giao dịch hàng hóa lớn rà soát hoạt động và cắt giảm các mảng “bên lề” dùng để gia tăng doanh thu.
Cảnh báo của nhà chức trách đặt ra bài toán cân bằng: siết hoạt động ngoài lõi có thể làm giảm rủi ro hệ thống và rủi ro thổi phồng doanh thu, nhưng nếu doanh nghiệp nhà nước đồng loạt thu hẹp giao dịch, thanh khoản thị trường có thể suy giảm, tạo áp lực lên các doanh nghiệp nhỏ phụ thuộc vốn quay vòng.
Các hạn chế được nhắc tới từng xuất hiện từ năm 2023 sau khủng hoảng nợ tại một doanh nghiệp gỗ thuộc nhà nước, nhưng việc thực thi được cho là không diễn ra mạnh do tăng trưởng kinh tế chậm lại. Diễn biến mới làm gia tăng áp lực thực thi và kiểm soát rủi ro giao dịch chứng từ.
Bối cảnh thị trường: ký ức các bê bối hàng hóa và biến động giá bạc
Thị trường kim loại Trung Quốc từng chứng kiến nhiều bê bối, từ sự sụp đổ của nhà nhập khẩu đồng lớn đến vụ tồn kho nhôm giả gây thiệt hại hơn 1 tỷ USD, làm tăng mức độ cảnh giác trước các cấu trúc tài trợ dựa trên hàng hóa.
Trong phần bối cảnh, nội dung cũng đề cập thị trường bạc từng giảm hơn 40 USD/ounce trong chưa đầy 20 giờ sau khi đạt các mức cao hiếm gặp. Những biến động mạnh như vậy có thể làm căng thẳng các vị thế ký quỹ và thúc đẩy các bên cho vay siết điều kiện tài trợ hàng hóa, đặc biệt khi tồn tại nghi ngờ về tài sản bảo đảm hoặc quyền sở hữu hàng hóa.
Bên cạnh đó, bài viết còn nhắc một diễn biến riêng: Tổng thống Donald Trump nói hoan nghênh đầu tư từ Trung Quốc và Ấn Độ vào dầu mỏ Venezuela, trong khi một người mua lớn của Trung Quốc chuyển sang các lô hàng từ Canada. Thông tin này không trực tiếp liên quan vụ kim loại nhưng phản ánh sự dịch chuyển chuỗi cung ứng và dòng thương mại.
Những câu hỏi thường gặp
Thiệt hại ước tính trong vụ việc các nhà giao dịch kim loại là bao nhiêu?
Các nhà giao dịch gắn với chuỗi cung ứng kim loại tại Trung Quốc được cho là đối mặt khoản lỗ ít nhất 1 tỷ nhân dân tệ, tương đương 144 triệu USD, sau khi một đối tác chính biến mất và để lại hợp đồng dang dở.
Vì sao SDIC Commodities bị ảnh hưởng nặng?
Vì SDIC được cho là có các khoản phải thu từ Xu Maohua liên quan giao hàng đồng và kim loại, trong khi SDIC lại có nghĩa vụ thanh toán cho nhà cung cấp. Khi đối tác trung tâm rời đi, chuỗi thanh toán bị đứt và tranh chấp pháp lý phát sinh.
Tòa án đã áp dụng biện pháp gì với tài sản hàng hóa?
Một tòa án tại Thiên Tân đã phong tỏa 3.150 tấn đồng tinh luyện lưu kho tại Vô Tích (Giang Tô) theo yêu cầu bảo toàn tài sản từ một ngân hàng chính sách, và số đồng này vẫn bị khóa khi kiện tụng tiếp diễn.
“Giao dịch vòng” trong hàng hóa là gì?
Đó là việc mua và bán đi bán lại cùng một lô hàng giữa các công ty để ghi nhận doanh thu hoặc đáp ứng mục tiêu kinh doanh, trong khi hàng hóa có thể không thực sự rời kho theo nghĩa kinh tế. Vụ việc được cho là đã làm đứt một chuỗi dạng này.
