Nghiên cứu ESG Daniel Batten cho rằng nhiều chỉ trích về tác động môi trường của Bitcoin, đặc biệt các phép tính “theo mỗi giao dịch”, là sai phương pháp và đã bị bác bỏ bởi các nghiên cứu bình duyệt cùng đánh giá từ Đại học Cambridge.
Từ khi ra đời năm 2009, cơ chế blockchain và tiêu thụ năng lượng của Bitcoin thường bị đặt dấu hỏi. Trong một bài viết trên X vào thứ Bảy, Batten phản biện các lập luận phổ biến coi Bitcoin là “thảm họa môi trường”, nhấn mạnh nhiều cáo buộc xuất phát từ thiếu dữ liệu và hiểu sai cách mạng lưới vận hành.
- Các chỉ số “năng lượng, nước, rác thải điện tử trên mỗi giao dịch” bị đánh giá là sai phương pháp và đã bị phản biện bằng nghiên cứu bình duyệt.
- Dữ liệu và nghiên cứu cho thấy khai thác Bitcoin có thể hoạt động như tải điện linh hoạt, hỗ trợ ổn định lưới thay vì làm mất ổn định.
- Batten nêu quan điểm về phát thải, năng lượng tái tạo và giảm methane, đồng thời dẫn luận điểm của Cambridge về thiên kiến khi so sánh ngành với quốc gia.
Các cáo buộc “lạm dụng năng lượng” và “rác thải điện tử” theo mỗi giao dịch bị xem là thiếu cơ sở
Các phép tính năng lượng, nước và rác thải điện tử “trên mỗi giao dịch” không phản ánh cơ chế tiêu thụ tài nguyên của mạng Bitcoin, vì mức tiêu thụ không do số lượng giao dịch quyết định.
Batten cho biết cáo buộc Bitcoin “tiêu thụ quá mức” năng lượng, nước và dẫn đầu rác thải điện tử theo mỗi giao dịch là lỗi nền tảng về mô hình đo lường. Theo ông, cách tiếp cận này đã bị bác bỏ bởi bốn bài nghiên cứu bình duyệt và các đánh giá từ Đại học Cambridge.
Luận điểm trung tâm là: tài nguyên tiêu thụ của mạng không bị “kéo” theo sản lượng giao dịch. Điều đó hàm ý thông lượng giao dịch có thể tăng mà không bắt buộc kéo theo mức tăng tương ứng về năng lượng, nước hay phần cứng, nếu nhìn theo cơ chế kinh tế của hoạt động khai thác và bảo mật mạng.
Batten truy nguyên chỉ số “mỗi giao dịch” từ bài bình luận năm 2018 của Alex de Vries (“Bitcoin’s Growing Energy Problem”). Ông cho rằng phân tích này không dựa trên thực nghiệm và về sau bị mất uy tín, dù nhiều kênh truyền thông đã lan truyền như một sự thật.
Trong phê bình của mình, de Vries dùng năng lượng mỗi giao dịch rồi mở rộng cùng phương pháp sang phát thải, nước và rác thải điện tử. Sau đó, Đại học Cambridge nhận định ước tính rác thải điện tử của nhà sáng lập Digiconomist bị phóng đại 1.204%, đưa e-waste hằng năm ở mức 2,3 kilotonnes, thấp hơn nhiều so với con số 30 kilotonnes.
Khai thác Bitcoin không tất yếu làm mất ổn định lưới điện hay đẩy giá điện tăng
Nghiên cứu được Batten trích dẫn cho thấy tải điện có thể điều khiển như khai thác Bitcoin có thể hỗ trợ cân bằng lưới, và chưa có nghiên cứu bình duyệt khẳng định nó làm tăng giá điện tiêu dùng.
Batten phản biện quan điểm “đào Bitcoin gây méo mó lưới điện” bằng kết quả nghiên cứu từ Đại học Duke: các nguồn tải có thể điều khiển (controllable load) như khai thác có thể giúp ổn định lưới thay vì làm xấu đi, nhờ khả năng tăng/giảm tiêu thụ theo điều kiện vận hành.
Các kết luận này được ông cho là phù hợp với dữ liệu ERCOT, đơn vị vận hành lưới điện Texas, nơi tập trung tỷ trọng khai thác Bitcoin lớn. Theo hồ sơ ERCOT, thợ đào có thể cung cấp dịch vụ điều tần (frequency regulation) và đáp ứng nhu cầu (demand response).
Trong đợt nắng nóng Texas tháng 7/2022, hoạt động khai thác được tường thuật là đã cắt giảm nhu cầu điện khi lưới căng thẳng, góp phần tránh mất điện. ERCOT ghi nhận chỉ một sự cố “gây mất ổn định nhẹ” vào tháng 4/2024.
“Các hoạt động khai thác Bitcoin đã tìm ra cách tham gia thị trường và tận dụng phần điện gió dư vào giờ thấp điểm. Sau đó có thể giảm xuống bất cứ khi nào chúng tôi cần điện cho khách hàng khác… Và nếu một nhà máy phát điện bị ngắt, họ có thể phản ứng rất nhanh với biến động tần số đó, giúp chúng tôi cân bằng lưới hiệu quả hơn.”
– Brad Jones, cựu CEO tạm quyền ERCOT (phát biểu được trích dẫn trong bài viết)
Về cáo buộc làm tăng giá điện, Batten so sánh dữ liệu chi phí điện tại Mỹ giai đoạn 2021–2024 và nêu mức tăng đã điều chỉnh lạm phát là 7,7% trên toàn quốc và 7,0% tại Texas. Ông nói chưa có nghiên cứu bình duyệt nào ủng hộ kết luận “đào Bitcoin làm tăng giá điện cho người tiêu dùng”, và trong một số bối cảnh còn có thể giảm chi phí nhờ giảm phí cắt giảm công suất (curtailment) và giảm nhu cầu đầu tư nhà máy điện khí đỉnh (peaker plants).
Bài viết cũng nêu trường hợp tại Na Uy: người dân được cho là phát hiện khai thác Bitcoin đã giữ giá điện thấp hơn 20% trong nhiều năm, trước khi giá tăng sau khi thợ đào rời lưới. Ngoài ra, có dẫn lại một ví dụ được CNBC tường thuật: bổ sung một cơ sở khai thác Bitcoin vào các vi lưới nông thôn ở Kenya giúp giảm chi phí điện từ 35 xu/kWh xuống 25 xu/kWh; chi tiết liên quan được gắn liên kết tại đây.
Phát thải carbon, năng lượng tái tạo và giảm methane là tâm điểm tranh luận mới về khai thác Bitcoin
Dữ liệu và khung phân tích được trích dẫn nhấn mạnh cần tránh so sánh ngành với quốc gia, đồng thời xem xét cấu phần phát thải gián tiếp, tỷ trọng năng lượng bền vững và các ứng dụng giảm phát thải như methane.
Đại học Cambridge được dẫn lời rằng việc so sánh “ngành” với “quốc gia” dễ tạo “thiên kiến của người trình bày” (presenter bias), vì chính sách môi trường thường tập trung vào chuyển đổi hệ thống năng lượng hơn là chỉ nhìn mức tiêu thụ tuyệt đối.
Theo đánh giá của Batten, khai thác Bitcoin là ngành toàn cầu hiếm hoi có dữ liệu bên thứ ba cho thấy tỷ trọng sử dụng năng lượng bền vững vượt 50%, đồng thời ông đưa ra ước tính phát thải ở mức 39,8 triệu tấn CO2 tương đương. Ông lập luận đây là phát thải gián tiếp từ điện năng sử dụng, tương tự cách đánh giá xe điện.
Batten cũng dẫn một tài liệu về phát thải xe điện, cho rằng xe điện tạo ra 80 triệu tấn CO2 tương đương tại riêng Trung Quốc và Mỹ; liên kết được cung cấp tại SSRN.
Với cáo buộc “đào Bitcoin lấy mất năng lượng tái tạo của người khác”, Batten cho rằng dữ liệu ERCOT và nhận định của Brad Jones mô tả khai thác như một “người dùng năng lượng không cạnh tranh” (non-rival energy user): có thể tự giảm tải khi giá tăng, nhường điện cho nhu cầu ưu tiên hơn.
Ở phần kết luận, Batten cho biết các nghiên cứu bình duyệt về tích hợp khai thác vào mô hình vi lưới (microgrid) cho thấy có thể gần như loại bỏ năng lượng bị lãng phí, đồng thời giảm chi phí vận hành 46,5% trong các kịch bản được nêu.
Những câu hỏi thường gặp
Vì sao chỉ số “năng lượng trên mỗi giao dịch” của Bitcoin bị chỉ trích?
Vì mức tiêu thụ năng lượng của mạng Bitcoin không được quyết định trực tiếp bởi số lượng giao dịch. Do đó, chia tổng năng lượng cho số giao dịch có thể tạo ra kết luận sai về nguyên nhân và xu hướng tài nguyên sử dụng.
Đại học Cambridge đã nêu gì về ước tính rác thải điện tử do Bitcoin tạo ra?
Nội dung được trích dẫn cho biết Cambridge đánh giá ước tính rác thải điện tử của Digiconomist bị phóng đại 1.204%, với mức e-waste hằng năm 2,3 kilotonnes so với con số 30 kilotonnes.
Khai thác Bitcoin có thể hỗ trợ lưới điện như thế nào?
Theo các nghiên cứu và dữ liệu được nêu, thợ đào có thể hoạt động như tải linh hoạt: giảm tiêu thụ khi lưới căng thẳng, tham gia đáp ứng nhu cầu và hỗ trợ điều tần, nhờ đó góp phần cân bằng vận hành lưới.
Có bằng chứng bình duyệt rằng đào Bitcoin làm tăng giá điện cho người tiêu dùng không?
Theo Batten, không có nghiên cứu bình duyệt nào xác nhận khai thác Bitcoin làm tăng giá điện tiêu dùng. Ông cũng nêu có tình huống khai thác có thể giảm chi phí hệ thống bằng cách hạn chế curtailment và giảm nhu cầu đầu tư nguồn điện đỉnh.
Tranh luận về phát thải của khai thác Bitcoin khác gì so với các ngành khác?
Batten nhấn mạnh khai thác Bitcoin chủ yếu tạo phát thải gián tiếp thông qua điện, tương tự xe điện. Cambridge cũng lưu ý việc so sánh một ngành với một quốc gia có thể gây thiên kiến, vì chính sách thường nhắm vào chuyển đổi hệ thống năng lượng.