Các video do AI tạo dựng về cảnh ăn mừng ở Venezuela đã lan truyền mạnh sau khi Nicolas Maduro bị lật đổ, nhưng toàn bộ đều là bịa đặt.
Nhiều clip mô phỏng đám đông vẫy cờ, reo hò và cảm ơn Tổng thống Donald Trump cùng quân đội Mỹ đang gây hiểu lầm trên mạng xã hội. Vấn đề là nội dung này được lan truyền nhanh hơn tốc độ kiểm chứng và gắn nhãn, khiến người xem dễ tin nhầm là sự kiện có thật.
- Video AI giả cảnh người dân Venezuela ăn mừng bị lan truyền rộng rãi và đánh lừa công chúng.
- Các tổ chức kiểm chứng lần dấu nguồn sớm nhất về các tài khoản chuyên đăng clip AI trên TikTok.
- Nền tảng mạng xã hội khó theo kịp, còn cơ chế gắn nhãn/ghi chú thường đến quá muộn sau khi đã viral.
Video AI giả cảnh ăn mừng ở Venezuela đã lan truyền như sự thật
Các clip AI mô tả đám đông Venezuela ăn mừng và cảm ơn Mỹ đã được chia sẻ như tin thật, dù không có sự kiện nào như vậy diễn ra.
Một trong những clip lan truyền sớm nhất được đăng bởi tài khoản X có tên Wall Street Apes, được mô tả là có hơn 1 triệu người theo dõi. Video cho thấy người dân khóc, ôm nhau và ca ngợi Mỹ vì “hạ bệ” Maduro.
Bài đăng sau đó bị gắn Community Notes, nhưng chỉ sau khi đã có 38.000 lượt repost và 5,6 triệu lượt xem. Nội dung còn xuất hiện trên feed của Elon Musk trước khi người đăng xóa bài. Ghi chú cộng đồng cảnh báo video là AI và đang được trình bày như một tuyên bố sự thật để gây hiểu lầm.
“Video này được tạo bằng AI và hiện đang được trình bày như một tuyên bố có thật nhằm đánh lừa mọi người.”
– Community Notes, X
Các nền tảng AI và tài khoản TikTok góp phần khuếch đại video giả
Các đơn vị kiểm chứng đã truy vết phiên bản sớm nhất về một tài khoản TikTok thường xuyên đăng clip AI, cho thấy nguồn phát tán có hệ thống chứ không phải ngẫu nhiên.
Các nhóm fact-checking của BBC và AFP lần theo nguồn video về một tài khoản TikTok có tên @curiousmindusa, nơi thường xuyên đăng nội dung tạo bằng trí tuệ nhân tạo. Dù không xác định được “nguồn gốc tuyệt đối”, hai tòa soạn xác nhận đó là phiên bản sớm nhất mà họ tìm thấy.
Clip xuất hiện sau một chiến dịch quân sự lớn vào ngày 3/1, khi lực lượng Mỹ tiến hành không kích và đột kích trên bộ dẫn đến việc bắt giữ Maduro. Trước khi chính phủ công bố hình ảnh chính thức, hình ảnh “Madura bị giam giữ” đã lan truyền trên mạng, và các phiên bản sớm được xác định là giả.
AFP cũng đánh dấu thêm nội dung gây hiểu lầm: một video trông như cảnh tiệc tùng trên phố ở Caracas thực chất là video cũ từ Chile, nhưng bị gán như thể người Venezuela đang ăn mừng ngoài đường.
AI từng bị dùng để bóp méo thực tế trong các sự kiện nóng, với mô thức tương tự trong xung đột Nga–Ukraine và Israel–Palestine. Điểm khác lần này là tốc độ lan truyền và mức “giống thật” của video giả về Venezuela.
Các công cụ tạo nội dung như Sora và Midjourney được nhắc đến như những nền tảng giúp tạo clip giả nhanh trong vài phút. Khi chi phí sản xuất thấp và khả năng bắt chước cao, người dùng phổ thông càng dễ bị dẫn dắt bởi hình ảnh “có vẻ mắt thấy tai nghe”.
Mạng xã hội gắn nhãn AI chậm, Community Notes thường đến sau khi video đã viral
Cơ chế phát hiện và gắn nhãn AI trên mạng xã hội chưa theo kịp tốc độ lan truyền, khiến cảnh báo thường xuất hiện khi hàng triệu người đã xem và chia sẻ.
Những người tạo clip thường nhằm thúc đẩy một câu chuyện chính trị hoặc đơn giản là kích động hỗn loạn thông tin. Bài viết nêu ví dụ trước đó: một video AI khiến phụ nữ “khóc” vì mất trợ cấp SNAP trong kỳ chính phủ Mỹ đóng cửa đã bị phát trên Fox News như thật, rồi mới bị gỡ.
Áp lực buộc nền tảng phải dán nhãn rõ ràng đang tăng. Ấn Độ được nêu là đã đề xuất luật yêu cầu gắn nhãn nội dung AI. Tây Ban Nha được nhắc tới với mức phạt 35 triệu EUR cho nội dung không dán nhãn.
Một số nền tảng tuyên bố đã triển khai công cụ phát hiện và gắn thẻ. TikTok và Meta nói rằng họ có hệ thống nhận diện video AI; CNBC cho biết họ tìm thấy một vài clip Venezuela giả trên TikTok đã được đánh dấu đúng, nhưng kết quả vẫn không đồng đều.
Với X, trọng tâm vẫn là Community Notes. Chỉ trích chính là tốc độ: khi ghi chú xuất hiện, nội dung thường đã đạt độ phủ lớn. Điều này biến “kiểm chứng sau” thành phản ứng muộn, khó đảo ngược ấn tượng ban đầu của người xem.
Giải pháp được đề xuất là “định danh media thật” thay vì chạy theo media giả
Khi AI ngày càng giống thật, một hướng tiếp cận là xác thực và “đóng dấu” nội dung thật, thay vì chỉ cố phát hiện nội dung giả sau khi đã phát tán.
Adam Mosseri, người điều hành Instagram và Threads, cảnh báo rằng các nền tảng lớn sẽ làm tốt việc nhận diện nội dung AI ở hiện tại, nhưng sẽ khó dần theo thời gian khi AI cải thiện khả năng mô phỏng thực tế. Theo ông, việc “lấy dấu vân tay” cho nội dung thật có thể thực tế hơn việc cố gắng nhận diện toàn bộ nội dung giả.
Trong ngữ cảnh video giả Venezuela, cách tiếp cận này nhấn mạnh xác thực nguồn phát hành, chuỗi lưu trữ nội dung, và tín hiệu xác minh từ nền tảng, thay vì chỉ dựa vào cảnh báo do cộng đồng bổ sung khi nội dung đã lan rộng.
Adam Mosseri bổ sung: “Đã có ngày càng nhiều người tin rằng, cũng như tôi, việc ‘lấy dấu vân tay’ cho truyền thông thật sẽ thực tế hơn truyền thông giả.”
Những câu hỏi thường gặp
Vì sao video AI giả về Venezuela lại dễ lan truyền?
Vì chúng trông giống video hiện trường, đánh vào cảm xúc đám đông và bối cảnh tin nóng, trong khi cảnh báo/kiểm chứng thường xuất hiện muộn sau khi nội dung đã được xem và chia sẻ rộng rãi.
Các tổ chức kiểm chứng đã lần nguồn video giả bằng cách nào?
Họ đối chiếu phiên bản xuất hiện sớm nhất trên các nền tảng, lần dấu tài khoản đăng tải, và so sánh với dữ kiện thật. Trong trường hợp này, BBC và AFP truy vết về một tài khoản TikTok chuyên đăng clip AI.
Community Notes trên X có đủ để ngăn tin giả từ video AI không?
Community Notes có thể cung cấp ngữ cảnh, nhưng bị phàn nàn là quá chậm. Khi ghi chú xuất hiện, nội dung thường đã đạt hàng triệu lượt xem, khiến tác động đính chính giảm đáng kể.
Giải pháp “định danh nội dung thật” nghĩa là gì?
Đó là cách xác thực và gắn dấu nhận diện cho media thật (ví dụ nguồn phát hành, siêu dữ liệu, dấu vết xác minh), nhằm giúp người xem và nền tảng phân biệt nội dung đáng tin cậy mà không chỉ chạy theo phát hiện nội dung giả.