Iran đã giới thiệu Hormuz Safe, một dịch vụ bảo hiểm hàng hải gắn với Bitcoin cho tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, trong bối cảnh tuyến vận tải năng lượng quan trọng này bị đẩy vào tranh cãi mới về phí và an ninh.
Dịch vụ này được mô tả là dành cho công ty vận tải Iran và chủ hàng, với cơ chế bảo hiểm bắt đầu ngay khi lô hàng được xác nhận. Tuy nhiên, nhiều chi tiết vận hành vẫn chưa rõ, trong đó có việc phí bảo hiểm có được tính thêm vào các khoản thu khác hay không.
- Hormuz Safe là dịch vụ bảo hiểm hàng hải mới gắn với Bitcoin và nhắm vào hàng hóa đi qua eo biển Hormuz.
- Iran nói chương trình này có thể mang về hơn 10 tỷ USD mỗi năm, nhưng website đầy đủ vẫn chưa ra mắt.
- Giá bảo hiểm và phí đi qua khu vực này đang là vấn đề nhạy cảm vì rủi ro an ninh, trừng phạt và tranh cãi pháp lý.
Hormuz Safe là gì?
Hormuz Safe là dịch vụ bảo hiểm cho vận tải biển đi qua eo biển Hormuz, được Iran giới thiệu như một sản phẩm gắn với Bitcoin. Dịch vụ này nhắm tới công ty vận tải Iran và chủ hàng, và theo mô tả hiện có, hàng hóa được bảo hiểm từ thời điểm xác nhận, kèm biên nhận đã ký cho chủ hàng.
Phía Iran cho biết nền tảng đầy đủ vẫn đang trong trạng thái “sắp ra mắt”, nhưng một số truyền thông trong nước nói việc cung cấp bảo hiểm cho hàng hải qua eo biển này đã bắt đầu. Chương trình cũng được cho là sẽ bao gồm nhiều sản phẩm bảo hiểm hàng hải và xác nhận tàu bằng mã hóa.
Iran đang muốn quản lý eo biển Hormuz theo cách nào?
Iran đã giao cho một cơ quan mới là Persian Gulf Strait Authority phụ trách cung cấp thông tin liên quan đến eo biển Hormuz. Cơ quan này được yêu cầu cập nhật trực tiếp các hoạt động và diễn biến mới tại khu vực.
Song song với đó, Tehran nói họ muốn dùng khoản thu từ hệ thống phí để bù đắp chi phí sửa chữa thiệt hại sau gần sáu tuần không kích của Mỹ và Israel trong lãnh thổ Iran. Trước xung đột, tàu thuyền có thể đi qua eo biển mà không phải trả phí.
Động thái này đã gặp phản đối từ Mỹ và Trung Quốc. Tổng thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres cũng kêu gọi mở eo biển và nhấn mạnh không thu phí, không phân biệt đối xử.
Chi phí bảo hiểm tàu biển đang tăng vì rủi ro khu vực
Giá bảo hiểm chiến tranh cho tàu đi đến Vịnh Ba Tư đã tăng mạnh kể từ khi xung đột quân sự bắt đầu. Trong tháng 3, mức phí được nhắc tới đã tăng gấp 5 lần chỉ trong vài ngày sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel vào Iran.
Nhiều hãng bảo hiểm lớn đã rút khỏi mảng này khi xung đột bùng phát, trong đó có Gard, Skuld, NorthStandard và American Club. Sau đó, một số nhà bảo hiểm quay lại thị trường với bảo lãnh của nhà nước; Chubb Limited cũng được nhắc tới với một chương trình 20 tỷ USD tại Mỹ dành cho bảo hiểm rủi ro chiến tranh đối với thân tàu, hàng hóa và trách nhiệm dân sự của tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz.
Ngay cả vậy, nhiều hãng vận tải vẫn thận trọng vì lo ngại tấn công, bắt giữ tàu, chiếm giữ tàu và an toàn của thủy thủ đoàn. Riêng khoản phí qua eo biển cũng đã là vấn đề gây tranh cãi, khi có thông tin một số chuyến đi bị tính tới 2 triệu USD mỗi chuyến.
Rủi ro pháp lý và phản ứng thị trường còn bỏ ngỏ
Iran nói có thể thu hơn 10 tỷ USD mỗi năm từ chương trình này, nhưng chưa có dấu hiệu nào cho thấy doanh nghiệp vận tải hoặc quốc gia nào đã công khai muốn sử dụng Hormuz Safe. Website chính thức của dịch vụ cũng chưa hoàn thiện.
Về mặt pháp lý, Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển cấm thu phí đối với tàu đi qua một eo biển quốc tế hoặc vùng biển lãnh hải. Vì vậy, tranh cãi quanh Hormuz Safe không chỉ nằm ở bảo hiểm, mà còn ở câu hỏi Iran có thể áp dụng cơ chế thu phí này đến đâu.
Tác động với thị trường crypto và vận tải biển
Việc gắn một dịch vụ hàng hải với Bitcoin cho thấy crypto tiếp tục được dùng trong các mô hình thanh toán hoặc định danh gắn với tài sản thực, nhưng đây chưa phải là tín hiệu về nhu cầu thị trường rộng hơn. Trong trường hợp này, yếu tố chính vẫn là an ninh, phí vận chuyển và tính hợp pháp của cơ chế thu phí.
Với thị trường crypto, điểm cần theo dõi là liệu mô hình này có được triển khai thật hay chỉ dừng ở mức công bố chính sách. Với vận tải biển, trọng tâm vẫn là mức phí, bảo hiểm chiến tranh và mức độ sẵn sàng của các hãng tàu khi đi qua eo biển Hormuz.
Tổng kết
Hormuz Safe là nỗ lực mới của Iran nhằm kết hợp bảo hiểm hàng hải với Bitcoin trong một tuyến hàng hải có tính chiến lược cao. Tuy vậy, dịch vụ này vẫn đối mặt với nhiều câu hỏi về chi phí, pháp lý và khả năng được thị trường chấp nhận.
