Lạm phát khu vực đồng euro tăng mạnh trong tháng 3 do giá năng lượng leo thang, làm dấy lên khả năng Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) có thể phải cân nhắc nâng lãi suất trong các tháng tới.
Đợt tăng giá này gắn với cú sốc nguồn cung năng lượng và biến động dầu khí toàn cầu khi căng thẳng tại Vùng Vịnh Ba Tư làm thị trường nhiên liệu tăng vọt, trong khi lạm phát lõi lại giảm nhẹ.
- Lạm phát toàn phần của khu vực đồng euro lên 2,5% trong tháng 3, chủ yếu do năng lượng.
- Giá dầu Brent vượt 100 USD/thùng và khí tự nhiên tại châu Âu cao hơn 80% so với cùng kỳ.
- ECB đối mặt lựa chọn khó giữa kiềm chế lạm phát và tránh làm suy yếu tăng trưởng.
Giá năng lượng là động lực chính kéo lạm phát khu vực đồng euro tăng
Lạm phát tháng 3 tăng chủ yếu vì lạm phát năng lượng bật lên mạnh, trong khi lạm phát lõi và một số nhóm giá khác lại giảm hoặc hạ nhiệt.
Sự gián đoạn nguồn cung và thị trường năng lượng sau cuộc không kích của Mỹ và Israel vào Iran cuối tháng 2 đã làm giá cả tại khu vực đồng euro tăng trong tháng 3. Dữ liệu sơ bộ cho thấy lạm phát năm (headline) đạt 2,5% trong tháng 3, cao hơn mức 1,9% của tháng 2 và vượt mục tiêu 2% mà các nhà hoạch định chính sách tại Frankfurt thường theo dõi.
So với tháng trước, chỉ số giá tiêu dùng tại các nước dùng đồng tiền chung tăng 1,2%, mức tăng theo tháng mạnh nhất kể từ tháng 10/2022. Nhân tố nổi bật nhất là năng lượng: lạm phát năng lượng đạt 4,9% so với cùng kỳ, sau khi còn giảm 3,1% ở kỳ trước, tương đương thay đổi khoảng 8 điểm phần trăm chỉ trong vài tuần.
Diễn biến này được gắn với việc Iran trả đũa và “đóng cửa trên thực tế” Eo biển Hormuz, tuyến trung chuyển khoảng 20% lượng vận chuyển dầu và khí toàn cầu trước khi xung đột nổ ra. Khi dòng chảy thương mại bị đe doạ, giá dầu khí toàn cầu tăng mạnh và lan sang giá bán lẻ năng lượng tại châu Âu.
Trên thị trường, dầu Brent đã vượt 100 USD/thùng, được mô tả là tăng 50% trong tháng 3. Khí tự nhiên tại châu Âu cũng đang được giao dịch cao hơn 80% so với cùng kỳ năm trước. Những cú sốc này thường truyền vào CPI qua giá nhiên liệu, điện, sưởi ấm và chi phí vận tải, từ đó làm tăng chi phí đầu vào của doanh nghiệp.
“Lạm phát châu Âu ‘hoàn toàn là do giá năng lượng tăng’… Giá tại trạm xăng là thủ phạm chính.”
– Bert Colijn, nhà kinh tế học, ING (trích dẫn qua Euractiv)
Lạm phát lõi giảm nhẹ dù lạm phát toàn phần bật tăng
Lạm phát lõi của khu vực đồng euro giảm từ 2,4% xuống 2,3% trong tháng 3, cho thấy áp lực giá ngoài năng lượng chưa tăng đồng loạt.
Theo ước tính nhanh của Eurostat, lạm phát lõi (loại trừ năng lượng, thực phẩm, rượu và thuốc lá) giảm từ 2,4% xuống 2,3%. Đồng thời, lạm phát dịch vụ hạ từ 3,4% xuống 3,2%, còn giá hàng công nghiệp phi năng lượng giảm từ 0,7% xuống 0,5%. Chi tiết được công bố trong ước tính nhanh của Eurostat.
Chênh lệch lạm phát giữa các nước eurozone vẫn lớn
Một số nền kinh tế nhỏ ghi nhận lạm phát cao hơn rõ rệt, trong khi các nền kinh tế lớn có mức tăng vừa phải hoặc dưới trung bình.
Trong nhóm các nước eurozone, Croatia có lạm phát cao nhất ở mức 4,7%, tiếp theo là Lithuania 4,5%. Ireland ghi nhận 3,6%, trong khi Tây Ban Nha và Hy Lạp cùng ở mức 3,3%.
Đức, nền kinh tế đầu tàu khu vực, có lạm phát 2,8%, cao hơn tháng 2 thêm 0,8 điểm phần trăm. Italy giữ nguyên 1,5%, còn Pháp đạt 1,9%, thấp hơn mức trung bình của khu vực trong tháng 3.
Phản ứng lãi suất của ECB trước lạm phát cao vẫn chưa chắc chắn
ECB có thể cân nhắc tăng lãi suất nếu lạm phát vượt mục tiêu kéo dài, nhưng cơ quan này nhấn mạnh sẽ dựa trên dữ liệu thực tế thay vì dự báo.
Các nhà phân tích đang đánh giá khả năng ECB quay lại chu kỳ nâng lãi suất trong những tháng tới. Nhiều ý kiến kỳ vọng thắt chặt vào cuối năm, nhưng quyết định ngắn hạn vẫn khó đoán. Chủ tịch Christine Lagarde gần đây thừa nhận ngay cả việc lạm phát vượt mục tiêu trong thời gian ngắn cũng có thể đòi hỏi phản ứng chính sách.
Bà đồng thời nhấn mạnh ECB sẽ đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu chắc chắn, không dựa vào dự báo. Cuộc họp tiếp theo của Hội đồng Thống đốc ECB dự kiến diễn ra ngày 30/4.
Theo Bert Colijn (ING), rủi ro lạm phát lõi và lạm phát toàn phần cùng tăng sẽ lớn dần nếu chiến tranh kéo dài và tiếp tục gây gián đoạn. Quan điểm này nhấn mạnh yếu tố “bất định kịch bản”, khiến ECB phải theo dõi sát thay vì cam kết đường đi lãi suất sớm.
“Với rất nhiều bất định về việc xung đột Trung Đông sẽ diễn biến ra sao, nhiều kịch bản lạm phát vẫn có thể xảy ra, và vì vậy ECB đúng khi phải ở trạng thái cảnh giác cao.”
– Bert Colijn, nhà kinh tế học, ING
Kịch bản thắt chặt vào tháng 6 và rủi ro “đình lạm” được nhắc đến
Nếu dầu duy trì trên 100 USD và tăng trưởng yếu, ECB có thể đối mặt nguy cơ “đình lạm” khi vừa phải chống lạm phát vừa tránh làm suy giảm sản lượng.
Các nhà kinh tế của BNP Paribas, Stéphane Colliac và Guillaume Derrien, cho rằng lạm phát lõi có thể ổn định trong quý II và dầu có thể tiếp tục giao dịch trên 100 USD. Trong kịch bản đó, họ đánh giá ECB có thể bắt đầu thắt chặt vào tháng 6 và tăng tổng cộng 75 điểm cơ bản vào mùa thu.
Ủy viên Kinh tế EU Valdis Dombrovskis cảnh báo lạm phát có thể vượt 3% trong năm nay, trong khi sản lượng có thể vẫn dưới 1% trong cả 2026 và 2027. Ông nói triển vọng hiện bị phủ bóng bởi “bất định sâu sắc” và cho rằng khu vực đang đối mặt rủi ro cú sốc mang tính đình lạm.
Điều này đặt ECB vào thế tiến thoái lưỡng nan tương tự năm 2022: hoặc thắt chặt để kìm kỳ vọng lạm phát, hoặc trì hoãn tăng lãi suất để tránh gây thêm áp lực lên nền kinh tế đang yếu đi. Mức độ dai dẳng của cú sốc năng lượng sẽ là biến số then chốt cho hướng đi chính sách.
Những câu hỏi thường gặp
Vì sao lạm phát khu vực đồng euro tăng mạnh trong tháng 3?
Nguyên nhân chính là giá năng lượng tăng đột biến do gián đoạn nguồn cung và biến động thị trường dầu khí liên quan xung đột tại Vùng Vịnh Ba Tư, khiến lạm phát năng lượng bật lên mạnh và kéo lạm phát toàn phần tăng.
Lạm phát lõi giảm có ý nghĩa gì với chính sách của ECB?
Lạm phát lõi giảm từ 2,4% xuống 2,3% cho thấy áp lực giá cơ bản ngoài năng lượng chưa tăng đồng loạt. Điều này có thể khiến ECB thận trọng hơn, nhưng quyết định vẫn phụ thuộc mức độ kéo dài của cú sốc năng lượng và dữ liệu sắp tới.
Khi nào ECB có thể nâng lãi suất trở lại?
Thời điểm chưa chắc chắn. Một số phân tích cho rằng ECB có thể bắt đầu thắt chặt từ tháng 6 nếu dầu duy trì trên 100 USD và rủi ro lạm phát lan rộng, trong khi cuộc họp chính sách tiếp theo được lên lịch ngày 30/4.
