Microsoft cảnh báo Trung Quốc đang dẫn trước trong cuộc đua AI nhờ mô hình mã nguồn mở và trợ cấp nhà nước, giúp các công cụ như DeepSeek nhanh chóng chiếm thị phần ở nhiều khu vực mà công nghệ Mỹ khó tiếp cận.
Khác với các hệ sinh thái AI trả phí và đóng, AI Trung Quốc lan rộng nhờ chi phí thấp và ít ràng buộc. Dữ liệu Microsoft cho thấy DeepSeek đang tăng tốc ở châu Phi và các thị trường bị hạn chế tiếp cận công nghệ Mỹ, làm nổi bật rủi ro địa chính trị và khoảng cách số.
- Microsoft cho rằng AI Trung Quốc đang vượt lên nhờ mã nguồn mở và trợ cấp, tạo lợi thế cạnh tranh về giá.
- DeepSeek R1 ghi nhận thị phần lớn tại Belarus, Cuba, Nga và đang mở rộng nhanh ở một số nước châu Phi nhờ chi phí thấp.
- Microsoft kêu gọi ngân hàng phát triển và tổ chức cho vay hỗ trợ vốn cho trung tâm dữ liệu, năng lượng để thu hẹp “khoảng cách AI”.
DeepSeek mở rộng mạnh tại châu Phi và các thị trường bị trừng phạt
Dữ liệu Microsoft cho thấy DeepSeek R1 đang chiếm ưu thế tại những nơi công ty công nghệ Mỹ khó phủ rộng, nhờ giá rẻ, dễ tiếp cận và tận dụng mô hình mã nguồn mở.
Theo số liệu Microsoft công bố, DeepSeek nắm 56% thị phần AI tại Belarus, 49% tại Cuba và 43% tại Nga. Đây là các thị trường mà hệ sinh thái AI của Mỹ có thể gặp hạn chế về phân phối, thanh toán hoặc tuân thủ.
Tại châu Phi, xu hướng tương tự diễn ra: DeepSeek đã đạt 18% tại Ethiopia và 17% tại Zimbabwe. Microsoft mô tả động lực chính là chi phí thấp và “không kèm điều kiện ràng buộc”, giúp sản phẩm dễ được triển khai trong bối cảnh ngân sách công nghệ hạn chế.
Mô hình R1 ra mắt khoảng một năm trước và lan rộng nhanh. Microsoft nhận định yếu tố “giá phải chăng và dễ truy cập” đã góp phần thúc đẩy việc ứng dụng AI ở các quốc gia thuộc “global south”, nơi người dùng và doanh nghiệp nhạy cảm với chi phí hạ tầng và phí thuê bao.
Sự tăng trưởng này được Microsoft xem là đã giúp Trung Quốc vượt Mỹ về mức độ sử dụng các hệ thống AI “mở”, tức nhà phát triển có thể dùng, chỉnh sửa hoặc xây dựng tiếp. Cách tiếp cận này khác với mô hình vận hành “đóng” và trả phí của nhiều nền tảng AI thương mại lớn.
“Chúng ta phải thừa nhận rằng hiện nay, khác với một năm trước, Trung Quốc có một mô hình mã nguồn mở, và ngày càng không chỉ một, đủ sức cạnh tranh. Họ hưởng lợi từ việc được chính phủ Trung Quốc trợ cấp… cho phép họ về cơ bản bán thấp hơn các công ty Mỹ dựa trên giá.”
– Brad Smith, Chủ tịch Microsoft
Microsoft cảnh báo Mỹ có nguy cơ thua cuộc đua AI nếu thiếu hỗ trợ
Microsoft cho rằng cuộc đua AI không chỉ là công nghệ, mà là tốc độ phổ cập. Nếu chỉ dựa vào vốn tư nhân, Mỹ khó cạnh tranh với đối thủ được trợ cấp mạnh, và khoảng cách AI giữa các khu vực có thể nới rộng.
Microsoft nêu bức tranh chênh lệch adoption: cuối năm 2025, 24% dân số “global north” sử dụng AI, trong khi “global south” là 14%, mức trung bình toàn cầu 16%. Brad Smith gọi đây là “đáng lo ngại”, vì nếu thiếu đầu tư, chênh lệch này có thể làm gia tăng bất bình đẳng.
Ông nhấn mạnh lợi thế của doanh nghiệp Mỹ là uy tín về niềm tin và khả năng tiếp cận chip tốt hơn so với doanh nghiệp Trung Quốc, nhưng “vẫn luôn phải cạnh tranh về giá”. Vì vậy, Microsoft kêu gọi kết hợp đầu tư tư nhân vào đào tạo và hạ tầng với hỗ trợ công từ chính phủ và các định chế tài chính.
Smith cũng đề xuất các ngân hàng phát triển quốc tế và tổ chức cho vay tham gia tài trợ trung tâm dữ liệu và chi phí năng lượng, nhằm tạo điều kiện để các quốc gia thu nhập thấp có thể triển khai AI với nền tảng bền vững hơn.
DeepSeek gây chú ý ở Silicon Valley khi công bố mô hình suy luận mạnh nhưng cần ít năng lực tính toán hơn. Theo nội dung được Microsoft nhắc tới, mô hình lớn tiếp theo của DeepSeek được kỳ vọng ra mắt sát dịp Tết Nguyên đán.
“Nếu các công ty công nghệ Mỹ hoặc các chính phủ phương Tây nhắm mắt trước tương lai ở châu Phi, họ sẽ nhắm mắt trước tương lai của thế giới nói chung, và đó sẽ là một sai lầm nghiêm trọng.”
– Brad Smith, Chủ tịch Microsoft, phát biểu với Financial Times
Người dùng châu Phi ưu tiên AI mã nguồn mở và lựa chọn chi phí thấp
Giới phân tích tại châu Phi cho biết các giải pháp AI đắt đỏ khó tiếp cận, vì vậy mã nguồn mở như Llama hoặc các mô hình Trung Quốc thường trở thành lựa chọn mặc định cho nhiều nhóm người dùng.
Bright Simons, nhà phân tích AI từ think-tank IMANI (Ghana), nhận định khó đo lường đầy đủ tác động của DeepSeek, nhưng xác nhận các mô hình Trung Quốc đang là lựa chọn phổ biến của nhiều người dùng. Ông cho rằng rào cản chi phí khiến người dùng thực tế phải tìm tới các lựa chọn mã nguồn mở.
Ông cũng nhắc tới các công cụ địa phương như Masakhane, dự án phát triển trên khắp châu Phi, và InkubaLM từ Nam Phi. Điều này cho thấy hệ sinh thái AI trong khu vực không chỉ phụ thuộc bên ngoài, nhưng vẫn chịu tác động lớn từ giá hạ tầng và khả năng tiếp cận mô hình.
Những câu hỏi thường gặp
DeepSeek R1 đang chiếm thị phần ở những thị trường nào theo dữ liệu Microsoft?
Microsoft cho biết DeepSeek chiếm 56% thị phần AI tại Belarus, 49% tại Cuba và 43% tại Nga; tại châu Phi, DeepSeek đạt 18% ở Ethiopia và 17% ở Zimbabwe.
Vì sao Microsoft cho rằng AI Trung Quốc có lợi thế trong cuộc đua toàn cầu?
Microsoft nêu hai yếu tố chính: Trung Quốc có các mô hình AI mã nguồn mở đủ sức cạnh tranh và được trợ cấp mạnh từ nhà nước, giúp doanh nghiệp có thể “bán thấp hơn” đối thủ Mỹ về giá.
Microsoft đề xuất giải pháp gì để thu hẹp khoảng cách AI giữa global north và global south?
Brad Smith kêu gọi kết hợp đầu tư tư nhân vào đào tạo, hạ tầng với hỗ trợ công từ chính phủ, đồng thời đề nghị các ngân hàng phát triển và tổ chức cho vay tài trợ trung tâm dữ liệu và chi phí năng lượng.