Mỹ và Đài Loan đang tiến sát việc chốt thỏa thuận thương mại, theo đó giảm thuế quan xuống 15% và gắn ưu đãi tiếp cận thị trường với cam kết mở rộng sản xuất chip tại Mỹ, trọng tâm ở Arizona.
Kế hoạch này diễn ra trong bối cảnh Washington dùng thuế quan để thúc đẩy đầu tư nội địa gắn với mục tiêu an ninh quốc gia, còn Đài Loan muốn giảm rủi ro từ các đợt rà soát thuế theo Điều 232 đối với ngành bán dẫn và hàng hóa liên quan.
- Mỹ dự kiến hạ thuế với hàng từ Đài Loan xuống 15%, tương đương mức áp cho Nhật Bản và Hàn Quốc.
- Ưu đãi thương mại được liên kết với việc TSMC mở rộng mạnh công suất sản xuất chip tại Arizona.
- Thuế theo Điều 232 và các rà soát an ninh quốc gia là nút thắt lớn, đặc biệt với chuỗi cung ứng chip tiên tiến.
Mỹ giảm thuế quan cho hàng Đài Loan xuống 15% để đổi lấy mở rộng sản xuất chip tại Mỹ
Dự thảo thỏa thuận hướng tới giảm thuế quan của Mỹ với hàng hóa từ Đài Loan xuống 15% và ràng buộc điều này với các khoản đầu tư sản xuất chip tại Mỹ, tập trung ở Arizona.
Theo thông tin được nêu, các cuộc đàm phán đã kéo dài nhiều tháng và hiện bước vào giai đoạn rà soát pháp lý. Mức 15% được thiết kế để “cân bằng” với mức thuế Mỹ đang áp dụng cho hàng nhập khẩu từ Nhật Bản và Hàn Quốc theo các thỏa thuận trước đó.
Cấu trúc cốt lõi là “giảm thuế đổi lấy nhà máy”. Washington coi việc tăng công suất sản xuất chip trong nước là ưu tiên chiến lược, trong khi Đài Loan tìm cách duy trì khả năng tiếp cận thị trường Mỹ và giảm bất định chính sách đối với mảng bán dẫn.
Thuế quan được sử dụng như đòn bẩy để kéo đầu tư gắn với mục tiêu an ninh quốc gia
Chính quyền Mỹ đã dùng thuế quan để thúc đẩy đối tác cam kết các dự án đầu tư trong nước, đặc biệt ở các lĩnh vực được xem là nhạy cảm về an ninh quốc gia.
Kể từ đợt triển khai vào tháng 4 (theo nội dung được nêu), các mức thuế đã được điều chỉnh dựa trên các đề xuất dự án từ đối tác. Nhật Bản và Hàn Quốc được mô tả là đã cam kết đầu tư vào nhiều mảng như đóng tàu, điện hạt nhân, điện tử và khoáng sản quan trọng.
Với Đài Loan, trọng tâm được giữ ở chuỗi cung ứng chip. Mục tiêu là kéo năng lực sản xuất các linh kiện then chốt về gần thị trường Mỹ hơn, giảm phụ thuộc vào nguồn cung tập trung tại một khu vực có rủi ro địa chính trị.
Hàng từ Đài Loan từng chịu 20% thuế, trong khi chip và nhiều mặt hàng điện tử được tạm miễn
Trước dự thảo mới, nhiều mặt hàng từ Đài Loan đã chịu mức 20%, còn chất bán dẫn và nhiều sản phẩm điện tử được miễn, dự kiến được xử lý qua các rà soát an ninh quốc gia riêng.
Theo nội dung được nêu, từ tháng 8, các nhà nhập khẩu đã trả 20% cho phần lớn sản phẩm từ Đài Loan. Riêng chip và nhiều hàng điện tử không bị áp mức này vì được chuyển sang cơ chế rà soát khác.
Điều này cho thấy chính sách thuế đang phân tách theo nhóm hàng: hàng hóa phổ thông chịu thuế quan thông thường, còn nhóm liên quan đến công nghệ chiến lược có thể được đánh giá theo tiêu chí an ninh chuỗi cung ứng.
Điều 232 là công cụ trung tâm, nhưng rà soát bán dẫn chưa có kết quả cuối cùng
Mỹ dựa vào Điều 232 để áp thuế với nhiều nhóm hàng, và chất bán dẫn cũng nằm trong diện rà soát, song tiến trình này được mô tả là chưa đưa ra kết luận.
Nội dung cho biết Điều 232 đã được dùng cho thép, nhôm, ô tô, đồng, gỗ và các hàng hóa khác. Rà soát Điều 232 với chất bán dẫn do Bộ Thương mại Mỹ phụ trách.
Việc chưa có kết quả được cho là tạo ra nhiều suy đoán, gồm khả năng giới chức muốn tránh làm đứt gãy trạng thái “đình chiến” thương mại mong manh với Trung Quốc trong lúc đàm phán với Đài Loan vẫn tiếp diễn.
Rủi ro địa chính trị và sự tập trung sản xuất chip tại Đài Loan là lý do thúc đẩy dịch chuyển công suất
Nỗi lo về tập trung sản xuất chip tiên tiến tại Đài Loan và rủi ro xung đột làm gián đoạn chuỗi cung ứng là động lực chính khiến Mỹ muốn tăng công suất trong nước.
Đài Loan giữ vai trò nổi trội trong sản xuất chip toàn cầu, đặc biệt các bộ xử lý tiên tiến dùng cho máy tính và trung tâm dữ liệu phục vụ AI. Khi năng lực then chốt tập trung ở một điểm, cú sốc địa chính trị có thể lan rộng sang điện tử tiêu dùng, ô tô và cả các hệ thống quốc phòng.
Nội dung cũng nhắc việc Trung Quốc coi Đài Loan là một phần lãnh thổ và đã tổ chức các cuộc diễn tập bắn đạn thật quanh hòn đảo. Trong bối cảnh đó, việc phân tán năng lực sản xuất được xem là cách giảm rủi ro chuỗi cung ứng.
TSMC được cho là sẽ xây thêm ít nhất 5 cơ sở bán dẫn tại Arizona, bên cạnh các kế hoạch hiện có
TSMC bị cho là đã đồng ý xây thêm ít nhất 5 cơ sở bán dẫn ở Arizona, bổ sung vào các nhà máy đã xây hoặc đang lên kế hoạch, nhằm đáp ứng cấu trúc “giảm thuế đổi mở rộng sản xuất”.
Theo nội dung, công ty đã xây một nhà máy vào năm 2020 và dự kiến hoàn thiện cơ sở thứ hai, dự kiến mở cửa vào năm 2028. Trước đó, TSMC từng hứa thêm 4 nhà máy trong các năm tới; cam kết mới được mô tả là cộng thêm 5 cơ sở nữa, nhưng chưa có mốc thời gian xây dựng cụ thể.
Chất bán dẫn chiếm hơn một phần ba tổng xuất khẩu của Đài Loan, và các chip giá trị nhất đến từ TSMC cùng mạng lưới hơn 20 nhà máy. Vì vậy, rủi ro thuế quan đối với chip có tác động trực diện tới cả hòn đảo và doanh nghiệp, qua đó định hình nội dung đàm phán.
Miễn trừ Điều 232 có thể gắn với đầu tư tại Mỹ, nhưng cách áp dụng vẫn chưa rõ
Một điểm then chốt là doanh nghiệp đầu tư sản xuất tại Mỹ có thể không bị áp thuế Điều 232, dù cách thức miễn trừ triển khai trên thực tế vẫn được mô tả là chưa rõ ràng.
Nội dung dẫn liên kết cho biết các quan chức nói với báo chí rằng doanh nghiệp đầu tư trong lãnh thổ Mỹ sẽ không chịu thuế theo Điều 232. Tuy vậy, cơ chế miễn trừ, phạm vi sản phẩm, điều kiện “đầu tư đủ tiêu chuẩn”, và thời điểm áp dụng vẫn để ngỏ.
Dù chi tiết còn thiếu, cấu trúc thỏa thuận được mô tả tương đối rõ: Mỹ giảm thuế quan để đổi lấy nhiều nhà máy hơn. Với Đài Loan, tiếp cận thị trường Mỹ đi kèm chi phí đầu tư. Với Mỹ, công suất chip được đưa về gần nội địa hơn.
Tham khảo liên kết trong nội dung: xem chi tiết bài gốc trên NYT.
Những câu hỏi thường gặp
Thỏa thuận Mỹ–Đài Loan đang hướng tới điều gì?
Thỏa thuận được mô tả là giảm thuế quan của Mỹ đối với hàng từ Đài Loan xuống 15% và gắn ưu đãi đó với cam kết mở rộng sản xuất chip tại Mỹ, đặc biệt tại Arizona.
Mức thuế 15% có ý nghĩa gì trong đàm phán?
Mức 15% được nêu là tương đương mức thuế áp cho hàng nhập khẩu từ Nhật Bản và Hàn Quốc, qua đó đặt Đài Loan vào nhóm đối tác châu Á được “căn chỉnh” thuế quan tương tự.
Điều 232 liên quan gì đến chất bán dẫn?
Điều 232 là cơ chế Mỹ dùng để áp thuế dựa trên lý do an ninh quốc gia. Nội dung cho biết chất bán dẫn thuộc diện rà soát theo Điều 232 do Bộ Thương mại Mỹ thực hiện, nhưng chưa có kết quả cuối cùng.
TSMC dự kiến mở rộng ở Arizona ra sao?
TSMC được cho là sẽ xây thêm ít nhất 5 cơ sở bán dẫn ở Arizona, bên cạnh một nhà máy đã xây năm 2020 và cơ sở thứ hai dự kiến hoàn thiện để mở cửa vào năm 2028, trong khi mốc thời gian cho các dự án mới chưa được công bố.