Các nỗ lực của Washington nhằm buộc các tập đoàn công nghệ lớn nhất Mỹ phải chia tách đang vấp nhiều rào cản pháp lý, khi tòa án liên tiếp từ chối các biện pháp mạnh như yêu cầu bán Chrome, Android hay các mảng kinh doanh lớn khác.
Trong bối cảnh cạnh tranh bị định hình lại bởi AI, nhiều thẩm phán tỏ ra thận trọng với các “biện pháp khắc phục” cực đoan đối với doanh nghiệp trị giá hàng nghìn tỷ USD. Các vụ kiện lớn vẫn tiếp diễn, nhưng phán quyết cuối cùng có thể còn xa do chuỗi kháng cáo kéo dài.
- Tòa án liên tiếp bác yêu cầu chia tách Big Tech, làm suy yếu chiến lược chống độc quyền của chính phủ.
- AI được xem là yếu tố thay đổi cạnh tranh, khiến một số thẩm phán chọn chế tài “nhẹ tay” hơn.
- Các vụ Apple và Amazon còn chờ xét xử, trong khi kháng cáo có thể kéo dài nhiều năm.
Kế hoạch chia tách Big Tech gặp trở ngại pháp lý ngày càng lớn
Trong năm qua, cơ quan chức năng chưa thuyết phục được tòa án ra lệnh buộc các công ty như Google hay Meta phải bán các phần quan trọng của doanh nghiệp, dẫn đến nghi ngờ về hiệu quả của chiến lược kiềm chế các “ông lớn” công nghệ.
Nhà chức trách đã liên tục thất bại trong việc giành các lệnh chia tách được xem là trọng tâm của chiến dịch chống độc quyền nghiêm khắc nhất trong nhiều thập kỷ. Những thất bại này đặc biệt đáng chú ý vì một số đề xuất nhắm tới các tài sản mang tính nền tảng như Instagram hoặc trình duyệt Chrome.
Cùng lúc đó, các vụ kiện riêng với Apple và Amazon vẫn đang chờ xét xử, tạo thêm áp lực về thời gian và tính chắc chắn của kết quả. Ngay cả khi có phán quyết ở cấp sơ thẩm, quá trình kháng cáo được dự báo kéo dài nhiều năm, khiến biện pháp khắc phục có thể đến muộn so với tốc độ thay đổi của thị trường.
Các diễn biến bất lợi cũng mở ra cơ hội để lãnh đạo doanh nghiệp vận động cho cách tiếp cận “nhẹ tay” hơn trong thực thi chống độc quyền. Điều này đặc biệt được nhắc đến trong bối cảnh các vụ việc lớn khởi phát từ nhiệm kỳ đầu của Donald Trump và nay tiếp tục tạo dư chấn chính sách.
Một yếu tố nổi bật trong các quyết định có lợi cho Big Tech là sự thay đổi nhanh của AI. Tòa án cân nhắc rằng sự xuất hiện của chatbot và các công cụ tìm kiếm dựa trên AI có thể làm giảm sức mạnh độc quyền của mô hình cũ, từ đó ảnh hưởng đến lựa chọn chế tài.
Vụ tìm kiếm của Google cho thấy tòa công nhận độc quyền nhưng không chấp nhận “bán tài sản”
Trong vụ kiện tìm kiếm của Google, thẩm phán kết luận công ty duy trì độc quyền trái luật thông qua các thỏa thuận độc quyền, nhưng từ chối yêu cầu buộc bán Chrome hoặc Android, trái với mong muốn của Bộ Tư pháp.
Chi tiết vụ việc được nêu trong hồ sơ chính thức tại vụ kiện tìm kiếm của Google (Bộ Tư pháp Mỹ). Thẩm phán Amit Mehta phán quyết vào tháng 8 rằng Google đã chi hàng tỷ USD cho các thỏa thuận độc quyền nhằm giữ thế độc quyền bất hợp pháp trong tìm kiếm internet.
Tuy nhiên, vào tháng 9, thẩm phán Mehta không chấp nhận biện pháp khắc phục theo hướng buộc Google bán Chrome hoặc Android. Đây là yêu cầu quan trọng mà Bộ Tư pháp theo đuổi, phản ánh quan điểm “chia tách” như cách nhanh nhất để làm suy yếu vị thế thị trường.
Mehta cho biết mối đe dọa đối với mảng tìm kiếm của Google (được mô tả là trị giá khoảng 200 tỷ USD mỗi năm) từ các chatbot AI là một lý do lớn khiến ông lựa chọn hình phạt nhẹ hơn. Lập luận này cho thấy tòa đang đánh giá động lực cạnh tranh mới khi thiết kế biện pháp khắc phục.
Nhìn rộng hơn, các tòa án có xu hướng thận trọng khi đưa ra quyết định cực đoan như tháo dỡ một doanh nghiệp trị giá hàng nghìn tỷ USD. Ngưỡng can thiệp càng cao khi thẩm phán lo ngại tác động ngoài dự tính tới người dùng, nhà quảng cáo, đối tác, cũng như hệ sinh thái đổi mới.
AI định hình đánh giá cạnh tranh và khiến tòa dè dặt với lệnh chia tách
Sự phát triển nhanh của AI đang được xem là biến số thay đổi cạnh tranh, khiến một số thẩm phán ngần ngại áp dụng biện pháp chia tách vì khó dự báo thị trường và khó chứng minh biện pháp đó là tối ưu.
Trong các vụ việc gần đây, AI không chỉ là “bối cảnh công nghệ” mà trở thành lập luận trực tiếp tác động đến chế tài. Khi chatbot và sản phẩm AI có thể thay đổi cách người dùng tìm kiếm, mua sắm và truy cập thông tin, lập luận về “độc quyền bền vững” có thể bị nhìn nhận khác so với giai đoạn trước.
Đồng thời, việc xác định biện pháp khắc phục phù hợp càng khó hơn nếu thị trường tự thân đang dịch chuyển. Điều này có thể khiến tòa ưu tiên các giải pháp hành vi (behavioral remedies) hoặc các yêu cầu tuân thủ thay vì buộc bán tài sản, đặc biệt trong những mảng có liên kết kỹ thuật sâu như trình duyệt, hệ điều hành, nền tảng quảng cáo.
Tòa xử vụ quảng cáo số của Google đồng tình có độc quyền nhưng hoài nghi tính khả thi của “chia mảng”
Trong vụ quảng cáo số, thẩm phán tuyên bố Google cố ý độc quyền một phần thị trường, nhưng bày tỏ lo ngại về đề xuất chia tách mảng quảng cáo do thiếu tính cụ thể và chưa rõ người mua phù hợp.
Tháng 4, thẩm phán Leonie Brinkema tuyên bố Google đã “cố ý” độc quyền một phần ngành quảng cáo trực tuyến. Dù vậy, bà công khai lo ngại về mong muốn của công tố tách doanh nghiệp quảng cáo của Google thành các phần riêng.
Brinkema lưu ý rằng chưa có bên mua nào được xác định cho sàn giao dịch quảng cáo (ad exchange) của Google. Bà nói mình “lo ngại” khi ý tưởng thoái vốn vẫn ở mức “khá trừu tượng”, hàm ý rằng tòa cần một lộ trình thực thi rõ ràng hơn trước khi cân nhắc biện pháp mạnh.
“Tôi đang xem xét các lựa chọn của mình và suy nghĩ xem biện pháp khắc phục theo lệnh đã đủ hay chưa.”
– Gail Slater, người đứng đầu Ban chống độc quyền Bộ Tư pháp Mỹ dưới thời Donald Trump
Các vụ Meta, Apple và Amazon cho thấy rủi ro “đến muộn” của thực thi chống độc quyền
Nhiều vụ kiện chống độc quyền kéo dài và thay đổi thị trường theo thời gian khiến biện pháp khắc phục có nguy cơ kém hiệu quả, trong khi các vụ Apple và Amazon còn chờ xét xử đến năm 2027.
Sau phán quyết liên quan đến Meta, FTC cho biết họ “vô cùng thất vọng” và đang “xem xét tất cả lựa chọn”. Trước đó, thẩm phán Boasberg nhấn mạnh mọi thứ đã “thay đổi đáng kể” kể từ khi FTC kiện Meta năm 2020, phản ánh thách thức của việc theo đuổi vụ kiện trong thị trường thay đổi nhanh.
Các vụ Google tìm kiếm và Meta được khởi xướng từ nhiệm kỳ đầu của Donald Trump, đánh dấu giai đoạn mới khi chính phủ quay lại theo đuổi các vụ độc quyền lớn sau nhiều thập kỷ. Lần gần nhất có động thái tương tự là khi Bộ Tư pháp Mỹ nộp đơn kiện Microsoft năm 1998.
Trong giai đoạn sau đó, các quan chức thời Biden, gồm Jonathan Kanter và cựu ủy viên FTC Lina Khan, tăng tốc kiện tụng chống độc quyền, mở rộng sang nhiều lĩnh vực. Các vụ kiện nhằm vào Amazon và Apple cũng đang bị hai công ty phản đối về cả факт và cơ sở pháp lý, với lịch xét xử được nêu là năm 2027.
Kanter cho rằng các vụ kiện độc quyền trong bốn năm qua “đáng lẽ phải được khởi kiện từ 10 năm trước”, vì khi đó “biện pháp khắc phục sẽ khá thẳng thắn và khả thi”. Lập luận này nhấn mạnh chi phí của sự chậm trễ: cấu trúc thị trường đã thay đổi, khiến tòa khó chọn “liều thuốc” hiệu quả mà không gây tác dụng phụ.
Thực thi chống độc quyền được đặt trong bài toán quản trị công nghệ mới như AI
Các vụ kiện Big Tech đang làm nổi bật câu hỏi quản trị AI và cạnh tranh, khi cơ quan thực thi cho rằng chống độc quyền đặc biệt quan trọng ở giai đoạn công nghệ đang phát triển nhanh.
Slater, khi nói về AI vào tháng 9, cho rằng tạo cạnh tranh công bằng thông qua thực thi chống độc quyền “luôn quan trọng, nhưng đặc biệt quan trọng khi công nghệ vẫn đang phát triển nhanh”. Quan điểm này cho thấy nhà chức trách muốn định hình luật chơi sớm, dù tòa vẫn cân nhắc thận trọng.
Ông cũng nói việc khiến tòa sử dụng thẩm quyền của mình là một lý do để theo đuổi các vụ kiện “lớn và tham vọng”. Theo lập luận đó, khi nguyên tắc thượng tôn pháp luật được xác lập, các biện pháp khắc phục có thể đến sau, dù không nhất thiết dưới dạng chia tách doanh nghiệp.
Những câu hỏi thường gặp
Vì sao tòa án ngần ngại ra lệnh chia tách các tập đoàn công nghệ lớn?
Tòa án thận trọng với các quyết định cực đoan như tháo dỡ doanh nghiệp trị giá hàng nghìn tỷ USD và lo ngại tính khả thi của thoái vốn, bao gồm việc chưa rõ bên mua phù hợp hoặc đề xuất chia tách còn “trừu tượng”.
AI ảnh hưởng thế nào đến các phán quyết chống độc quyền với Google?
Trong vụ tìm kiếm, thẩm phán cho rằng chatbot AI tạo sức ép cạnh tranh đáng kể lên mảng tìm kiếm, được mô tả trị giá khoảng 200 tỷ USD mỗi năm, nên chọn biện pháp khắc phục mềm hơn thay vì buộc bán Chrome hoặc Android.
Những vụ kiện nào với Apple và Amazon đang chờ xét xử?
Các vụ kiện cáo buộc Amazon gây hại cho khách hàng, đối thủ và người bán, và cáo buộc Apple độc quyền thị trường smartphone vẫn đang chờ xét xử. Hai công ty phủ nhận cáo buộc và lịch xét xử được nêu là năm 2027.