Trung Quốc bác bỏ cáo buộc từ Mỹ về việc các công ty công nghệ nước này đang khai thác mô hình AI của Mỹ ở quy mô công nghiệp, trong khi căng thẳng giữa hai bên tiếp tục leo thang quanh đầu tư và kiểm soát công nghệ AI.
Song song với tranh cãi về “distillation” trong AI, phía Trung Quốc được cho là đang cân nhắc siết việc các doanh nghiệp trong nước nhận vốn đầu tư từ Mỹ nếu chưa có chấp thuận của cơ quan quản lý. Hai diễn biến này cho thấy cuộc cạnh tranh AI giữa Washington và Bắc Kinh đang chuyển từ tranh luận kỹ thuật sang các biện pháp kiểm soát chính sách rõ ràng hơn.
- Mỹ cáo buộc các thực thể “chủ yếu đặt tại Trung Quốc” đang dùng kỹ thuật distillation để sao chép năng lực từ các mô hình AI tiên phong của Mỹ.
- Trung Quốc bác bỏ cáo buộc này và gọi đó là sự “ngăn chặn vô lý” đối với doanh nghiệp của mình.
- Phía Trung Quốc được cho là đang xem xét hạn chế doanh nghiệp công nghệ nhận vốn từ Mỹ nếu chưa được phê duyệt.
Mỹ nói gì về việc “distillation” trong AI?
Chính quyền Trump cho biết sẽ siết với các thực thể nước ngoài bị cáo buộc khai thác mô hình AI của Mỹ. Một bản ghi nhớ từ Michael Kratsios, Giám đốc Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ Nhà Trắng, nêu rằng các thực thể “chủ yếu đặt tại Trung Quốc” đang thực hiện những chiến dịch có chủ đích, ở “quy mô công nghiệp”, nhằm “distill” các hệ thống AI tiên phong của Mỹ.
Distillation là kỹ thuật dùng đầu ra của một mô hình lớn, mạnh hơn để huấn luyện mô hình nhỏ hơn và rẻ hơn. Mỹ coi cách làm này trong bối cảnh hiện tại là một dạng đánh cắp công nghệ, trong khi Bắc Kinh phản bác đây là cáo buộc thiếu cơ sở.
Một phần trong phản ứng của Nhà Trắng là phối hợp với các công ty AI Mỹ để xây dựng cơ chế phòng thủ, chia sẻ thông tin về kỹ thuật distillation, phát triển biện pháp nhận diện rủi ro và tìm cách xử lý các bên bị xem là vi phạm. Tuy vậy, việc chứng minh hành vi distillation giữa các mô hình AI vẫn rất phức tạp, vì dấu vết kỹ thuật có thể khó lần ra trong khối lượng dữ liệu rất lớn.
Bắc Kinh phản ứng thế nào?
Trung Quốc đã bác bỏ các cáo buộc từ Washington, gọi đó là sự “ngăn chặn vô lý” đối với doanh nghiệp nước này. Cách phản ứng này cho thấy căng thẳng AI không chỉ nằm ở cạnh tranh công nghệ mà còn gắn với vấn đề chủ quyền công nghiệp và kiểm soát chiến lược.
Trước đó, một số công ty AI lớn của Mỹ cũng từng cáo buộc các phòng thí nghiệm Trung Quốc sử dụng kỹ thuật distillation để tái tạo năng lực của mô hình họ. Anthropic từng nêu tên DeepSeek, Moonshot AI và MiniMax trong các cáo buộc liên quan.
Trung Quốc có đang siết dòng vốn Mỹ vào AI?
Bloomberg cho biết các cơ quan quản lý Trung Quốc, gồm Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia, đang chuẩn bị hạn chế các công ty công nghệ nhận đầu tư từ Mỹ nếu chưa có phê duyệt của chính phủ.
Động thái này được đặt trong bối cảnh một thương vụ liên quan tới startup AI Manus đã khiến giới chức Trung Quốc xem đây là tổn thất tài sản chiến lược vào tay một đối thủ địa chính trị. Sau việc đó, một số startup AI như Moonshot AI và StepFun được cho là đã được yêu cầu từ chối vốn từ Mỹ nếu chưa có chấp thuận rõ ràng từ Bắc Kinh.
DeepSeek và áp lực cạnh tranh mô hình AI
DeepSeek đã giới thiệu bản xem trước của mô hình V4 mới vào thứ Sáu, với tuyên bố DeepSeek-V4-Pro vượt trội đáng kể so với các mô hình mã nguồn mở khác trong các bài đo lường kiến thức toàn cầu, dù vẫn chỉ nhỉnh hơn Google Gemini-Pro-3.1 ở một số khía cạnh.
Mức giá của V4 cũng được công bố thấp hơn nhiều so với GPT-5.5: 2 nhân dân tệ, tương đương 0,28 USD, cho mỗi 1 triệu token, trong khi GPT-5.5 ở mức 216 nhân dân tệ, tương đương 30 USD. Chênh lệch này tiếp tục phản ánh cuộc đua không chỉ về năng lực mà còn về chi phí triển khai mô hình.
Trước đó, mô hình tiết kiệm chi phí của DeepSeek từng gây bán tháo cổ phiếu công nghệ Mỹ vì cho thấy AI trình độ cao có thể được phát triển với chi phí thấp hơn. Một báo cáo gần đây của Đại học Stanford cũng cho rằng khoảng cách hiệu năng giữa các mô hình AI hàng đầu của Mỹ và Trung Quốc đã gần như thu hẹp.
Tổng kết
Tranh cãi quanh distillation, kiểm soát vốn đầu tư và tốc độ cải tiến mô hình AI đang đẩy cạnh tranh Mỹ – Trung vào giai đoạn căng hơn. Dữ liệu hiện có cho thấy cả hai bên đều đang dùng cả công cụ công nghệ lẫn chính sách để bảo vệ lợi thế của mình, nhưng chưa có thêm chi tiết nào đủ để xác nhận mức độ thực thi cụ thể của các biện pháp mới.
