Công tố viên liên bang Mỹ cho biết đã phát hiện đường dây tuồn lậu GPU Nvidia H100 và H200 trị giá 160 triệu USD từ kho tại Mỹ sang Trung Quốc trong giai đoạn tháng 10 năm ngoái đến tháng 5 năm nay.
Vụ việc cho thấy “sức mạnh tính toán” phục vụ AI đang trở thành mục tiêu buôn lậu xuyên biên giới, giữa lúc Mỹ siết kiểm soát xuất khẩu và Trung Quốc vẫn cần phần cứng Nvidia cho các mô hình AI tiên tiến.
- Mỹ cáo buộc một mạng lưới dùng công ty bình phong, dán nhãn giả để đưa GPU Nvidia H100/H200 sang Trung Quốc.
- Điều tra mô tả thủ đoạn khai sai hàng hóa như “thiết bị điện tử” và sử dụng chat nhóm để che giấu hành vi.
- Thông điệp cho phép xuất khẩu H200 kèm chia sẻ doanh thu 25% (theo tuyên bố của ông Trump) có thể làm phức tạp lập luận “đe dọa an ninh quốc gia” trong vụ án.
Đường dây bị cáo buộc tuồn lậu GPU Nvidia H100 và H200 trị giá 160 triệu USD
Công tố viên liên bang nói đường dây đã đưa lén GPU Nvidia H100 và H200 từ kho ở Mỹ sang Trung Quốc, với tổng giá trị 160 triệu USD, trong khoảng tháng 10 năm ngoái đến tháng 5 năm nay.
Theo mô tả của phía công tố, hoạt động bị cáo buộc gồm lập công ty “ma”, vận chuyển qua biên giới trái phép và thay đổi nhãn/bao bì để che giấu loại hàng thực tế.
Trọng tâm của điều tra là chip AI, không phải vũ khí hay ma túy, mà là năng lực tính toán thô phục vụ huấn luyện và vận hành hệ thống AI, bao gồm cả ứng dụng dân sự lẫn quân sự.
Bối cảnh đáng chú ý là dù Trung Quốc thúc đẩy phát triển chip nội địa, thị trường AI nước này vẫn được cho là phụ thuộc đáng kể vào hệ sinh thái phần cứng và phần mềm của Nvidia.
Operation Gatekeeper nhắm vào “compute power” trong chuỗi cung ứng AI
Cuộc điều tra mang tên Operation Gatekeeper tập trung vào việc kiểm soát chip AI như một tài sản chiến lược, vì đây là thành phần then chốt cho năng lực phát triển các mô hình AI hiện đại.
Điểm khác biệt của các vụ buôn lậu chip so với hàng cấm truyền thống là tính “lưỡng dụng”: cùng một GPU có thể phục vụ trung tâm dữ liệu thương mại, phòng thí nghiệm nghiên cứu, hoặc các hệ thống có ý nghĩa quốc phòng.
Vì vậy, việc truy vết và thực thi kiểm soát xuất khẩu thường phụ thuộc vào hồ sơ khai báo, tuyến vận chuyển, bên nhận hàng và mục đích sử dụng cuối, những yếu tố có thể bị đánh lạc hướng bằng công ty bình phong và tái xuất qua bên thứ ba.
Đặc vụ chìm tại kho ở New Jersey được dùng để bắt quả tang dán nhãn giả
Nhà chức trách Mỹ nói đã cài một đặc vụ chìm vào một điểm vận chuyển ở Secaucus, New Jersey, nơi nghi phạm bị cáo buộc dán thương hiệu giả lên phần cứng Nvidia và đóng gói dưới tên Sandkayan.
Theo cáo buộc, nhóm này không khai lô hàng là GPU mà dán nhãn thành các mặt hàng điện tử chung chung như “adapters”, “adapter modules”, và “contactor controllers” để qua mặt khâu xuất khẩu.
Thông báo từ Bộ Tư pháp Mỹ cho biết có ba xe tải đến kho vào ngày 28/05 để đưa số GPU sang chặng tiếp theo trước khi rời vùng biển quốc tế.
Tuy nhiên, nhóm bị cáo buộc đã cảnh giác khi một tài xế gặp cảnh sát và bị hỏi về điểm đến của hàng hóa. Tin nhắn trong chat nhóm được cho là đã yêu cầu tài xế “cứ nói là không biết gì”, rồi vài phút sau là lệnh giải tán nhóm chat và xóa liên hệ.
Theo công tố viên, lực lượng liên bang đã ập vào hiện trường và thu giữ phần cứng trước khi rời khỏi Mỹ. Họ cũng nói đây không phải tình huống đơn lẻ, mà các vụ vận chuyển GPU Nvidia trái phép đã xuất hiện rải rác trong năm.
Một ước tính từ Center for a New American Security cho rằng trong vòng một năm qua, từ 10.000 đến vài trăm nghìn chip AI có thể đã bị tuồn trái phép sang Trung Quốc, bao gồm cả các dòng Nvidia đời cũ chứ không chỉ mẫu mới.
Phân tích cho rằng AI Trung Quốc vẫn dựa vào Nvidia dù thúc đẩy chip nội địa
Một nhà phân tích chip cho biết phần lớn các mô hình AI tiên tiến ở Trung Quốc vẫn đang dùng phần cứng Nvidia, nhấn mạnh lợi thế hệ sinh thái phần mềm và nền tảng của hãng.
Ray Wang, nhà phân tích tại SemiAnalysis, nói Trung Quốc vẫn dựa vào nền tảng Nvidia để huấn luyện đa số mô hình AI nâng cao.
“Tôi nghĩ hơn 60% các mô hình AI hàng đầu ở Trung Quốc hiện đang dùng phần cứng của Nvidia. Nvidia có lợi thế mang tính hệ thống từ phần cứng đến phần mềm. Và hiện tại, khi kết hợp hai yếu tố đó, Trung Quốc vẫn đang cố bắt kịp.”
– Ray Wang, nhà phân tích chip tại SemiAnalysis
Ray cũng lưu ý rằng khi chip đã lưu thông trên thị trường, doanh nghiệp sản xuất sẽ rất khó theo dõi điểm đến cuối cùng, đặc biệt nếu có trung tâm dữ liệu đặt ở nước ngoài hoặc dùng công ty bình phong để mua hàng.
“Trong thế giới hiện nay, có rất nhiều cách để bạn có được chip của Nvidia bằng đủ kiểu cách bất hợp pháp. Bạn có thể đặt trung tâm dữ liệu trên toàn cầu, bạn có thể có công ty bình phong để mua chip Nvidia. Và Nvidia rất khó theo dõi và thực hiện thẩm định.”
– Ray Wang, nhà phân tích chip tại SemiAnalysis
Nvidia cũng thừa nhận quy định xuất khẩu là nghiêm ngặt. Người phát ngôn của Nvidia nói với CNBC rằng ngay cả giao dịch chip đời cũ trên thị trường thứ cấp cũng có thể chịu rà soát liên bang, và công ty sẽ tiếp tục hợp tác với chính phủ cùng khách hàng để hạn chế nạn tuồn hàng đã qua sử dụng.
Tuyên bố cho phép xuất khẩu H200 kèm chia sẻ 25% doanh thu làm rối lập luận của công tố
Theo bài đăng của ông Donald Trump, Mỹ sẽ cho phép xuất khẩu GPU Nvidia H200 sang Trung Quốc nếu chính phủ Mỹ nhận 25% phần chia từ doanh số, khiến lập luận “đe dọa an ninh quốc gia” trong vụ án bị thách thức.
Cùng ngày công tố viên rút vụ, ông Donald Trump đăng trên Truth Social rằng Mỹ sẽ cho phép xuất khẩu H200, đúng loại chip nằm ở trung tâm vụ việc, với điều kiện chính phủ Mỹ nhận 25% “cut” từ doanh số bán.
Tuyên bố này đồng thời cho biết các GPU tiên tiến hơn như Blackwell và Rubin vẫn bị hạn chế, nhưng H200 sẽ được mở theo điều kiện nêu trên.
Điều đó làm suy yếu trọng điểm tranh luận của phía công tố: nếu nhánh hành pháp cho phép xuất khẩu đúng loại chip mà bị cáo bị cho là đã tuồn lậu, phía bào chữa có thể lập luận rằng việc xuất khẩu đó không nhất thiết cấu thành mối đe dọa an ninh như lập luận khởi tố.
Luật sư bào chữa đã viện dẫn tuyên bố này trong hồ sơ ngay ngày hôm sau, cho rằng nó phủ nhận lập luận của chính phủ về mức độ nguy hại liên quan đến việc xuất khẩu H200.
Vụ án vẫn tiếp diễn và nhu cầu GPU cho AI có thể còn thúc đẩy buôn lậu
Dù đã có bắt giữ và nhận tội, các chuyên gia cho rằng buôn lậu có thể chưa dừng lại, vì nhu cầu “compute” toàn cầu tăng nhanh và chưa rõ việc mở xuất khẩu H200 có đáp ứng đủ nhu cầu AI tại Trung Quốc hay không.
Theo thông tin trong bài, hai doanh nhân đã bị bắt. Một người ở Houston đã nhận tội, cùng với công ty của ông ta. Tuy vậy, nhận định được trích dẫn cho rằng nhu cầu tính toán vẫn tăng tốc trên phạm vi toàn cầu và điều đó có thể cũng đúng tại Trung Quốc.
“Tôi không tin việc buôn lậu sẽ tự nhiên dừng lại. Tôi không rõ việc mở H200 mới có đủ cho nhu cầu AI của Trung Quốc hay không. Nhu cầu tính toán mà chúng ta thấy trên toàn cầu đang tăng nhanh, và tôi tin điều đó cũng sẽ diễn ra ở Trung Quốc.”
– Ray Wang, nhà phân tích chip tại SemiAnalysis
Những câu hỏi thường gặp
Mỹ cáo buộc đường dây tuồn lậu GPU Nvidia đã hoạt động trong thời gian nào?
Công tố viên nói GPU Nvidia H100 và H200 đã bị tuồn từ kho ở Mỹ sang Trung Quốc trong giai đoạn từ tháng 10 năm ngoái đến tháng 5 năm nay.
Nhóm bị cáo buộc đã che giấu lô GPU bằng cách nào?
Theo cáo buộc, họ dán nhãn/bao bì giả, đóng gói dưới tên Sandkayan và khai sai thành các mặt hàng điện tử như “adapters”, “adapter modules”, “contactor controllers”, thay vì khai đúng là GPU.
Vì sao GPU Nvidia H100/H200 lại nhạy cảm trong kiểm soát xuất khẩu?
Vì đây là chip đóng vai trò trung tâm cho phát triển AI, mang tính lưỡng dụng: có thể dùng cho mục đích dân sự lẫn các hệ thống có ý nghĩa quân sự, nên bị chú ý như một dạng năng lực tính toán chiến lược.
Tuyên bố về việc cho phép xuất khẩu H200 ảnh hưởng gì đến vụ án?
Theo bài đăng của ông Donald Trump, nếu Mỹ cho phép xuất khẩu H200 sang Trung Quốc kèm điều kiện chính phủ nhận 25% doanh số, phía bào chữa có thể dùng điểm này để phản biện lập luận rằng xuất khẩu H200 tự thân là mối đe dọa an ninh quốc gia.