Qatar và UAE dự kiến gia nhập sáng kiến Pax Silica do Mỹ dẫn dắt trong vài ngày tới, nhằm bảo vệ và củng cố an ninh chuỗi cung ứng công nghệ, đặc biệt là mạng lưới vật liệu–chip–hạ tầng số.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh các nền kinh tế Vùng Vịnh tìm cách giảm phụ thuộc vào dầu khí, đồng thời Mỹ thúc đẩy hợp tác công nghệ giữa Israel và các nước Arab để tăng khả năng tự chủ chuỗi cung ứng trong cạnh tranh chiến lược toàn cầu.
- Qatar và UAE sẽ tham gia Pax Silica theo lịch ký ngày 12/01 và 15/01.
- Pax Silica bao trùm chuỗi cung ứng công nghệ từ nguyên liệu đến sản xuất chip, hệ thống máy tính và lưu trữ dữ liệu.
- Mỹ chuẩn bị khung chiến lược mới, gồm dự án “Fort Foundry One” tại Israel và thảo luận hợp tác AI.
Qatar và UAE sẽ gia nhập Pax Silica trong vài ngày tới
Qatar dự kiến ký tham gia Pax Silica ngày 12/01, còn UAE theo sau ngày 15/01, theo thông tin từ một quan chức cấp cao Mỹ trao đổi với Reuters.
Ông Jacob Helberg, Thứ trưởng Ngoại giao phụ trách Kinh tế trong chính quyền Trump, cho biết Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất sẽ tham gia sáng kiến Pax Silica trong vài ngày. Trước đó, nhóm đã có Israel, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, Anh và Australia.
Việc thêm hai quốc gia Vùng Vịnh được xem là bước mở rộng đáng chú ý trong bối cảnh khu vực Trung Đông nhiều năm tồn tại chia rẽ chính trị. Cách tiếp cận của Mỹ tập trung tạo nền tảng để Israel và các nước Arab Vùng Vịnh phối hợp trên các vấn đề kinh tế và công nghệ.
Pax Silica là liên minh bảo vệ chuỗi cung ứng công nghệ và chip
Pax Silica (Silicon Declaration) đặt trọng tâm vào bảo vệ toàn bộ mạng lưới chuỗi cung ứng công nghệ, từ nguyên liệu đầu vào đến sản xuất tiên tiến và hạ tầng dữ liệu.
Sáng kiến này bao phủ các mắt xích như: nguyên liệu thô, sản xuất tinh vi, hệ thống máy tính và lưu trữ dữ liệu. Với Mỹ, đây là một mảnh ghép của chiến lược kinh tế nhằm giảm phụ thuộc vào các quốc gia cạnh tranh và tăng hợp tác với các đối tác được coi là thân thiện.
Khác với mô tả “liên minh” truyền thống, ông Helberg cho rằng Pax Silica vận hành như một “liên minh năng lực”, nơi mỗi quốc gia tham gia dựa trên năng lực công nghiệp và hệ sinh thái doanh nghiệp mà họ sở hữu. Chi tiết chính thức được công bố tại trang sáng kiến Pax Silica của Bộ Ngoại giao Mỹ.
“Tuyên bố Silicon không chỉ là một thông cáo ngoại giao. Nó được thiết kế như một tài liệu vận hành cho một đồng thuận an ninh kinh tế mới.”
– Jacob Helberg, Thứ trưởng Ngoại giao phụ trách Kinh tế, Reuters
Pax Silica được kỳ vọng thúc đẩy Vùng Vịnh chuyển từ dầu khí sang công nghệ
Pax Silica được kỳ vọng hỗ trợ UAE và Qatar chuyển trọng tâm an ninh–kinh tế từ kiến trúc dựa trên hydrocarbon sang hướng “silicon”, tức công nghệ và chuỗi cung ứng số.
Ông Helberg bày tỏ kỳ vọng chương trình có thể giúp Trung Đông tăng tốc chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Trong nhiều thập kỷ, khu vực này phụ thuộc lớn vào nguồn thu dầu và khí đốt, nhưng cách tiếp cận mới nhấn mạnh năng lực công nghệ, công nghiệp và an ninh chuỗi cung ứng.
Theo ông, với UAE và Qatar, đây là sự dịch chuyển từ “kiến trúc an ninh lấy hydrocarbon làm trung tâm” sang mô hình tập trung vào “ngoại giao silicon”. Cách diễn đạt này phản ánh ưu tiên mới: kiểm soát rủi ro công nghệ, chip, dữ liệu và năng lực sản xuất có tính chiến lược.
Diễn biến trên cũng trùng thời điểm Saudi Arabia chuẩn bị tổ chức The Future Minerals Forum tại Riyadh từ ngày 13–15/01, một hội nghị do chính phủ điều hành về khoáng sản và chuỗi cung ứng, quy tụ quan chức cấp cao, lãnh đạo doanh nghiệp và nhà đầu tư.
Kế hoạch năm nay gồm mở rộng thành viên và dự án an ninh chuỗi cung ứng
Nhóm Pax Silica đặt mục tiêu mở rộng thành viên, xây dựng dự án chiến lược bảo đảm chuỗi cung ứng và điều phối chính sách để bảo vệ hạ tầng quan trọng và công nghệ.
Ông Helberg cho biết nhóm sẽ tập trung ba hướng: (1) kết nạp thêm thành viên, (2) xây dựng các dự án chiến lược phục vụ an ninh chuỗi cung ứng, (3) phối hợp chính sách để bảo vệ hạ tầng trọng yếu và công nghệ. Nhóm đã họp tại Washington tháng trước và dự kiến có thêm vài cuộc họp trong năm nay.
Các cuộc thảo luận cũng đề cập những dự án có thể hiện đại hóa tuyến thương mại và vận tải, ví dụ Hành lang Ấn Độ–Trung Đông–Châu Âu, được mô tả là sẽ tận dụng công nghệ tiên tiến của Mỹ để tăng kết nối khu vực và mở rộng hiện diện kinh tế của Mỹ.
Khung chiến lược mới gồm “Fort Foundry One” và thảo luận hợp tác AI
Mỹ và Israel đang chuẩn bị công bố Pax Silica Strategic Framework, gồm dự án công viên công nghiệp “Fort Foundry One” tại Israel và các cuộc trao đổi hợp tác AI, có thể kèm biên bản ghi nhớ sớm nhất ngày 16/01.
Theo thông tin được nêu, “Fort Foundry One” là một công viên công nghiệp ở Israel nhằm đẩy nhanh phát triển. Song song, hai bên thảo luận hợp tác trí tuệ nhân tạo, với khả năng có biên bản ghi nhớ trong thời gian ngắn.
Ông Helberg cũng đối chiếu Pax Silica với Mineral Security Partnership trước đó dưới thời chính quyền Biden, mô tả mô hình cũ giống “câu lạc bộ người mua” do các nền kinh tế giàu như châu Âu, Nhật Bản và Canada chi phối.
Tiêu chí “liên minh năng lực” làm nổi bật vai trò từng nước, nhưng cũng gây chú ý vì một số bên vắng mặt
Pax Silica nhấn mạnh đóng góp theo năng lực công nghiệp của từng nước, nhưng việc một số quốc gia như Ấn Độ, Việt Nam và New Zealand không có tên đã tạo ra câu hỏi về tính toán chiến lược.
Bài viết dẫn nhận định của Berry rằng mỗi quốc gia tham gia mang đến một năng lực cụ thể, như Nhật Bản có máy móc tiên tiến, còn Hà Lan có máy quang khắc dùng để khắc mạch lên chip. Cách “ghép năng lực” này phản ánh mục tiêu xây chuỗi cung ứng đồng minh theo từng mắt xích công nghệ then chốt.
Tuy vậy, việc Ấn Độ không được mời dù có tham vọng AI và ngày càng quan trọng với chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu khiến dư luận chú ý. Việt Nam và New Zealand cũng bị bỏ lại. Berry cho rằng việc New Zealand vắng mặt gây bất ngờ do nước này thuộc cơ chế chia sẻ tình báo Five Eyes, nhưng có thể hợp lý hơn nếu nhìn dưới góc độ công nghệ và thương mại.
“Cảm nhận của tôi về Việt Nam và Ấn Độ là có lẽ đang có một ván cờ lớn hơn… nhằm cố gắng cân bằng sự tăng trưởng của Trung Quốc.”
– Berry, Reuters
Những câu hỏi thường gặp
Pax Silica là gì?
Pax Silica (còn gọi Silicon Declaration) là sáng kiến do Mỹ dẫn dắt nhằm củng cố an ninh kinh tế và bảo vệ chuỗi cung ứng công nghệ, bao gồm vật liệu, sản xuất chip, hệ thống máy tính và lưu trữ dữ liệu.
Khi nào Qatar và UAE tham gia Pax Silica?
Qatar dự kiến ký tham gia ngày 12/01, còn UAE dự kiến ký ngày 15/01, theo thông tin quan chức Mỹ trao đổi với Reuters.
Pax Silica khác gì một liên minh truyền thống?
Theo Jacob Helberg, Pax Silica là “liên minh năng lực”, các nước tham gia dựa trên năng lực ngành và doanh nghiệp họ có, thay vì một khối liên minh tiêu chuẩn với cam kết đồng nhất cho mọi thành viên.
Pax Silica có liên quan gì đến AI?
Mỹ và Israel đang thảo luận hợp tác AI trong khuôn khổ một Pax Silica Strategic Framework mới, với khả năng có biên bản ghi nhớ sớm nhất vào ngày 16/01.