Tây Ban Nha lên kế hoạch cấm người dưới 16 tuổi dùng mạng xã hội và siết trách nhiệm hình sự với lãnh đạo nền tảng nếu không gỡ nội dung phi pháp hoặc khuếch đại độc hại bằng thuật toán.
Đề xuất được Thủ tướng Pedro Sánchez công bố tại Dubai, nhấn mạnh rủi ro trẻ em đối mặt khi tự “đi một mình” trong không gian số. Dự luật hướng tới xác minh độ tuổi chặt chẽ, trừng phạt hành vi lan truyền nội dung bất hợp pháp, và đặt ưu tiên an toàn trẻ em lên trên lợi nhuận.
- Tây Ban Nha muốn cấm người dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội và bắt buộc cơ chế xác minh tuổi mạnh.
- Dự luật nhắm tới trách nhiệm hình sự với lãnh đạo nền tảng nếu không gỡ nội dung trái luật hoặc cố ý dùng thuật toán khuếch đại tác hại.
- Chuyên gia liên hệ mạng xã hội với lo âu, rối loạn hình ảnh cơ thể, mất ngủ ở thanh thiếu niên; kế hoạch vấp phản đối từ các hãng công nghệ.
Tây Ban Nha đề xuất cấm người dưới 16 tuổi dùng mạng xã hội
Tây Ban Nha dự kiến cấm người dưới 16 tuổi truy cập mạng xã hội, coi đây là biện pháp giảm rủi ro nghiện, lạm dụng và thao túng trên không gian số đối với trẻ em.
Thủ tướng Pedro Sánchez công bố định hướng này trong bài phát biểu tại Hội nghị Thượng đỉnh Chính phủ Thế giới ở Dubai. Ông mô tả internet như một “miền hoang dã” nơi trẻ em bị cuốn vào các yếu tố gây hại như nghiện, lạm dụng, nội dung khiêu dâm, thao túng và bạo lực, qua đó biện minh cho việc can thiệp bằng quy định.
“Trẻ em của chúng ta đang bị đặt vào một không gian mà lẽ ra các em không nên tự điều hướng một mình. Một không gian của nghiện ngập, lạm dụng, khiêu dâm, thao túng và bạo lực… Chúng tôi sẽ bảo vệ các em khỏi miền hoang dã số.”
– Pedro Sánchez, Thủ tướng Tây Ban Nha, phát biểu tại World Government Summit (Dubai)
Xác minh độ tuổi trở thành yêu cầu bắt buộc với nền tảng
Chính phủ Tây Ban Nha muốn buộc doanh nghiệp triển khai cơ chế xác minh độ tuổi “mạnh”, nhằm ngăn trẻ vị thành niên sử dụng các nền tảng mạng xã hội.
Theo kế hoạch, các nền tảng phải chứng minh khả năng chặn người dùng dưới 16 tuổi bằng các biện pháp xác thực độ tuổi đủ tin cậy. Tây Ban Nha cũng được nêu là tham gia xu hướng siết quản lý cùng một số quốc gia khác. Tham chiếu thông tin công bố: thông báo trên website chính phủ Tây Ban Nha.
Lãnh đạo công ty mạng xã hội có thể đối mặt trách nhiệm hình sự
Dự luật của Tây Ban Nha đi xa hơn cơ chế phạt tiền, bằng cách đặt trách nhiệm hình sự lên lãnh đạo nền tảng nếu họ “liên tục và nghiêm trọng” không gỡ nội dung phi pháp hoặc cố ý dùng thuật toán phát tán nội dung gây hại.
Điểm nhấn của đề xuất là chuyển trọng tâm từ chế tài với pháp nhân sang trách nhiệm cá nhân cấp cao. Theo nội dung được nêu, các quản lý cấp cao có thể bị truy tố nếu nền tảng không loại bỏ tài liệu bất hợp pháp, hoặc nếu thuật toán được thiết kế/vận hành để khuếch đại nội dung gây hại.
Chính phủ lập luận rằng đây là cách buộc các công ty quy mô hàng tỷ USD ưu tiên an toàn trẻ em thay vì tối ưu tương tác để tăng doanh thu. Kế hoạch cũng nêu việc xử phạt cả cá nhân lẫn doanh nghiệp tham gia “đẩy” nội dung trái phép, bao gồm qua hệ thống gợi ý tự động.
Tây Ban Nha muốn vượt khung tiếp cận của EU Digital Services Act
EU Digital Services Act chủ yếu dựa vào cơ chế phạt tiền doanh nghiệp, còn Tây Ban Nha muốn bổ sung công cụ hình sự đối với hành vi không gỡ nội dung trái luật hoặc thao túng thuật toán để khuếch đại nội dung độc hại.
Trong khi khuôn khổ EU được mô tả là cho phép phạt doanh nghiệp tối đa 6% doanh thu toàn cầu, đề xuất của Tây Ban Nha tập trung vào khả năng truy cứu hình sự ở cấp quản trị. Mục tiêu là tăng “chi phí” pháp lý cho việc để lọt hoặc đẩy mạnh nội dung gây hại, thay vì chỉ coi đó là rủi ro tài chính có thể dự phòng.
Đưa “thao túng thuật toán” và khuếch đại nội dung phi pháp thành tội danh mới
Tây Ban Nha dự kiến tạo tội danh mới liên quan việc nền tảng dùng thuật toán để thao túng và khuếch đại nội dung phi pháp, coi đây là hành vi phải trả giá.
Chính phủ cho biết sẽ khởi động quy trình lập pháp trong tuần tới. Bên cạnh đó, họ đề xuất xây dựng “dấu chân thù hận và phân cực”, một hệ thống đo lường và theo dõi cách nền tảng số làm gia tăng chia rẽ và lan truyền thù hận.
Ông Sánchez cũng nhấn mạnh trừng phạt nhắm tới việc tăng cường lan truyền nội dung trái phép thông qua cơ chế gợi ý tự động. Thông tin công bố thêm về kế hoạch cũng xuất hiện trên tài khoản X của ông: bài đăng công bố trên X.
Chuyên gia liên hệ mạng xã hội với khủng hoảng sức khỏe tinh thần ở trẻ
Các chuyên gia phát triển trẻ em cho rằng quy định mới phản ánh một cuộc khủng hoảng có thật, khi mạng xã hội không được thiết kế phù hợp với sự phát triển thần kinh của trẻ.
Bác sĩ tâm lý trẻ em Elena Rojas nhận định môi trường số không được xây dựng dựa trên nhu cầu phát triển thần kinh của trẻ. Nhận xét này củng cố lập luận rằng thiết kế sản phẩm tối ưu “giữ chân” có thể tạo hệ quả tiêu cực với nhóm người dùng chưa hoàn thiện về khả năng tự kiểm soát.
“Thế giới số không được xây dựng với sự phát triển thần kinh của trẻ em.”
– Elena Rojas, nhà tâm lý học trẻ em
Các nghiên cứu được đề cập cho thấy sử dụng mạng xã hội liên tục có liên quan tới mức độ lo âu cao hơn, vấn đề về hình ảnh cơ thể và khó ngủ ở thanh thiếu niên Tây Ban Nha. Một số ý kiến lo ngại lệnh cấm tuyệt đối có thể khiến trẻ mất kết nối với các cộng đồng trực tuyến hữu ích, nhưng nhiều người đồng tình rằng mô hình thiết kế gây “nghiện” cần can thiệp vì lý do sức khỏe.
Kế hoạch vấp phản đối từ các hãng công nghệ và cần phối hợp xuyên biên giới
Các tập đoàn công nghệ lớn phản đối kế hoạch, cho rằng lệnh cấm khó thực thi và có thể ảnh hưởng quyền tiếp cận thông tin, trong khi Tây Ban Nha muốn phối hợp với các nước châu Âu khác để thực thi đồng bộ.
Các nhóm đại diện nền tảng lớn được mô tả là phản ứng mạnh, lập luận rằng cấm theo độ tuổi không giải quyết triệt để và có thể xung đột với quyền tiếp cận thông tin. Ở chiều ngược lại, ông Sánchez nói Tây Ban Nha đã hợp tác với năm quốc gia châu Âu khác nhằm thúc đẩy quy định “nghiêm hơn, nhanh hơn và hiệu quả hơn”, đồng thời sẽ sớm họp để điều phối thực thi xuyên biên giới.
Những câu hỏi thường gặp
Tây Ban Nha định cấm mạng xã hội cho nhóm tuổi nào?
Kế hoạch được công bố là cấm bất kỳ ai dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội, nhằm giảm rủi ro từ nội dung độc hại và cơ chế gây nghiện trên nền tảng số.
Dự luật yêu cầu nền tảng làm gì để ngăn trẻ vị thành niên truy cập?
Chính phủ dự kiến bắt buộc doanh nghiệp áp dụng cơ chế xác minh độ tuổi mạnh, với mục tiêu ngăn người dùng dưới 16 tuổi truy cập và sử dụng dịch vụ.
Vì sao lãnh đạo mạng xã hội có thể bị truy cứu hình sự?
Theo đề xuất, lãnh đạo cấp cao có thể đối mặt cáo buộc hình sự nếu nền tảng “liên tục và nghiêm trọng” không gỡ nội dung bất hợp pháp, hoặc cố ý dùng thuật toán để lan truyền/khuếch đại nội dung gây hại.
EU Digital Services Act khác gì so với cách tiếp cận của Tây Ban Nha?
Digital Services Act được mô tả là chủ yếu dựa vào phạt tiền doanh nghiệp (tối đa 6% doanh thu toàn cầu), còn Tây Ban Nha muốn đi xa hơn bằng cơ chế trách nhiệm hình sự đối với lãnh đạo và tội danh liên quan thao túng thuật toán.
Chuyên gia lo ngại điều gì nếu cấm hoàn toàn?
Một số chuyên gia lo lắng rằng cấm hoàn toàn có thể khiến trẻ bị tách khỏi các cộng đồng trực tuyến hữu ích, dù nhiều người vẫn cho rằng thiết kế nền tảng nhằm giữ người dùng “mắc kẹt” cần được điều chỉnh bằng chính sách vì lý do sức khỏe.
