California đang xem xét đánh thuế một lần 5% lên tài sản của cư dân có giá trị ròng trên 1 tỷ USD, khiến giới công nghệ chia rẽ: người sẵn sàng nộp, người tính rời bang.
Đề xuất hướng tới tăng nguồn lực cho trường học, hỗ trợ thực phẩm và y tế, nhưng vấp phải tranh luận về tính cạnh tranh thuế giữa các bang. Một số tỷ phú và nhà đầu tư cảnh báo nguy cơ “chảy máu” người giàu, trong khi bên ủng hộ cho rằng hệ thống hiện tại thiếu công bằng.
- Đề xuất áp thuế một lần 5% lên tài sản của cư dân California có giá trị ròng trên 1 tỷ USD, có thể áp dụng hồi tố từ 1/1.
- Giới công nghệ tranh luận gay gắt: có người chấp nhận, nhiều người cân nhắc chuyển sang Florida hoặc Texas vì chính sách thuế “dễ chịu” hơn.
- Đề xuất còn nhiều rào cản pháp lý và chính trị, bao gồm yêu cầu chữ ký và sự phản đối của Thống đốc.
Thuế tỷ phú 5% ở California nhắm vào tài sản trên 1 tỷ USD
Đề xuất yêu cầu cư dân California có giá trị ròng vượt 1 tỷ USD nộp một khoản thuế một lần bằng 5% tổng tài sản, với số tiền dự kiến phân bổ cho giáo dục, trợ giúp thực phẩm và hệ thống y tế.
Điểm đáng chú ý là thuế không chỉ tính trên thu nhập mà dựa trên “tài sản” của người nộp thuế. Điều này khiến tác động có thể rất lớn đối với những cá nhân có phần lớn giá trị ròng nằm ở cổ phiếu hoặc cổ phần công ty.
Nếu được thông qua, chính sách có thể kích hoạt theo hướng hồi tố đối với những người là cư dân California tính đến ngày 1/1 của năm nay, và các tỷ phú sẽ có 5 năm để hoàn tất nghĩa vụ nộp thuế.
Giới tinh hoa công nghệ chia rẽ về đề xuất đánh thuế
Một số lãnh đạo công nghệ cho biết sẵn sàng chấp nhận thuế, nhưng nhiều người khác công khai rời California hoặc cân nhắc chuyển đến các bang có chính sách thuế thuận lợi hơn như Florida và Texas.
CEO Nvidia Jensen Huang nói với Bloomberg Television rằng ông “không vấn đề gì” với đề xuất. Ông nhấn mạnh việc chọn sống ở Thung lũng Silicon đồng nghĩa chấp nhận các loại thuế được áp dụng tại đây.
Ngược lại, các tên tuổi như Larry Page, Peter Thiel và David Sacks được nhắc tới trong bối cảnh rời California để tìm môi trường thuế nhẹ hơn. Xu hướng này làm dấy lên tranh luận về việc liệu California có thể giữ chân nhóm cá nhân đóng góp lớn cho nguồn thu ngân sách.
Đề xuất đang được thúc đẩy bởi Service Employees International Union-United Healthcare Workers West (SEIU-UHW). Lập luận của họ là người lao động thường “chịu thuế suất hiệu dụng cao hơn” so với nhóm giàu nhất, và việc yêu cầu nhóm hưởng lợi lớn từ nền kinh tế đóng góp thêm là hợp lý, đặc biệt để ổn định hệ thống y tế.
“Người lao động bình thường đang trả thuế suất hiệu dụng cao hơn những người Mỹ giàu nhất. Việc yêu cầu những người hưởng lợi nhiều nhất từ nền kinh tế đóng góp thêm – đặc biệt để ổn định các hệ thống chăm sóc sức khỏe đang bị đe dọa trực tiếp – là một bước đi hợp lý.”
– Suzanne Jimenez, Chánh văn phòng SEIU-UHW (trích email)
Rào cản pháp lý và lập trường của Thống đốc có thể quyết định số phận đề xuất
Để lên lá phiếu tháng 11, phe ủng hộ phải thu thập đủ chữ ký theo quy định, và sau đó cần chữ ký của Thống đốc Gavin Newsom, người đã bày tỏ phản đối thuế tài sản.
Theo luật California về cách qualifies một sáng kiến, những người ủng hộ cần thu thập 874.641 chữ ký để đưa đề xuất ra lá phiếu. Đây là ngưỡng thực tế lớn, đòi hỏi chiến dịch vận động diện rộng trong thời gian ngắn.
Gavin Newsom lập luận rằng California đang ở trong môi trường cạnh tranh với 49 bang còn lại và “không thể tự cô lập”. Lập trường này cho thấy ngay cả khi vượt qua rào cản chữ ký, đề xuất vẫn phải đối mặt với rủi ro chính trị đáng kể.
Ở chiều ngược lại, Nghị sĩ Ro Khanna (đại diện khu vực Thung lũng Silicon) ủng hộ đánh thuế nhóm siêu giàu, cho rằng ngành công nghệ, đổi mới và nhân tài tập trung tại California sẽ giữ chân các tỷ phú, đồng thời khẳng định thuế tỷ phú có thể có lợi cho đổi mới của Mỹ vì giúp phân bổ nguồn lực sang các lĩnh vực khác.
California từng chứng kiến làn sóng tỷ phú rời bang, Texas nổi lên như lựa chọn phổ biến
Việc tỷ phú rời California không mới: nhiều cá nhân và doanh nghiệp công nghệ đã chuyển sang Texas hoặc Florida, nơi được xem là có môi trường thuế và quy định “thoáng” hơn, đặc biệt do Texas không có thuế thu nhập cấp bang.
Elon Musk chuyển sang Texas năm 2020 và cũng đưa một số trụ sở công ty sang đây. Sau đó, ông nói việc chuyển SpaceX đến Texas liên quan tới bất đồng về chính sách tại California, gọi đó là “giọt nước tràn ly”.
Nhiều tên tuổi khác như Joe Lonsdale và Larry Ellison cũng gắn với các động thái chuyển dịch sang Texas trong những năm gần đây, củng cố vị thế của Austin như một trung tâm công nghệ thay thế. David Sacks công bố chuyển đi vào ngày 31/12 với thông điệp ủng hộ Texas, rồi nhấn mạnh quan điểm rằng Miami và Austin có thể lần lượt thay thế New York và San Francisco trong vai trò trung tâm tài chính và công nghệ.
Larry Page chưa công bố nơi đến, nhưng các công ty liên quan được cho là đã nộp hồ sơ thành lập tại Florida. Peter Thiel cũng được nhắc đến với dấu hiệu dịch chuyển sang Florida khi Thiel Capital mở văn phòng tại Miami, đồng thời cho biết ông đã có nhà tại đây từ năm 2020.
Tranh luận xoay quanh rủi ro hụt thu ngân sách và tác động dài hạn đến đầu tư
Phe phản đối cho rằng thuế tài sản có thể khiến California mất nhóm người nộp thuế quan trọng, trong khi phe ủng hộ tin rằng các bang khác đã áp dụng các dạng thuế tương tự mà vẫn tăng thu và người giàu vẫn tăng tài sản.
Trên mạng xã hội, một số nhà đầu tư chỉ trích đề xuất thuế tài sản. Chamath Palihapitiya cảnh báo nếu thiếu tỷ phú, “thâm hụt ngân sách” của California có thể càng lớn. Vinod Khosla cho rằng bang có thể mất những người nộp thuế quan trọng và “rốt cuộc tệ hơn”.
Căng thẳng chính trị cũng gia tăng khi có ý kiến kêu gọi thách thức ghế quốc hội của Ro Khanna. Trong khi đó, phía SEIU dẫn ví dụ Massachusetts và Washington có các dạng thuế tài sản khác và nói các bang này đã huy động “hàng tỷ USD” trong khi danh mục đầu tư của người thu nhập cao vẫn tăng, dù không nêu số liệu cụ thể trong nội dung được công bố.
Về phía Jensen Huang, ông nhấn mạnh Nvidia đặt tại Thung lũng Silicon vì nguồn kỹ sư tập trung ở đây và ông không lo ngại trước viễn cảnh thuế tỷ phú, nói ông đang tập trung “xây dựng tương lai của AI”.
Những câu hỏi thường gặp
Đề xuất thuế tỷ phú ở California là gì?
Đây là đề xuất đánh thuế một lần 5% lên tài sản của cư dân California có giá trị ròng trên 1 tỷ USD, với mục tiêu tài trợ cho giáo dục, hỗ trợ thực phẩm và chăm sóc sức khỏe trong bang.
Thuế này có thể áp dụng hồi tố không?
Có. Nếu được thông qua theo mô tả hiện tại, chính sách có thể áp dụng hồi tố cho những người là cư dân California tính đến ngày 1/1 của năm nay, và người nộp thuế có 5 năm để thanh toán.
Đề xuất cần điều kiện gì để lên lá phiếu?
Theo quy trình sáng kiến của California, phe ủng hộ cần thu thập 874.641 chữ ký để đưa đề xuất ra lá phiếu tháng 11. Sau đó, đề xuất còn phụ thuộc vào các bước phê chuẩn tiếp theo ở cấp bang.
Vì sao nhiều tỷ phú cân nhắc rời California?
Một số cho rằng chính sách thuế tại California kém cạnh tranh so với các bang như Texas và Florida. Texas đặc biệt hấp dẫn vì không có thuế thu nhập cấp bang, giúp giảm gánh nặng thuế tổng thể.