Thị trường trái phiếu chính phủ Nhật Bản vừa biến động mạnh khi đợt bán tháo trong thị trường 7,3 nghìn tỷ USD “thổi bay” khoảng 41 tỷ USD chỉ trong một phiên, khiến lợi suất dài hạn tăng vọt và làm lung lay vai trò “nơi trú ẩn” của Nhật.
Cú sốc lợi suất không chỉ là câu chuyện nội địa, vì đồng yên là đồng tiền tài trợ phổ biến cho carry trade toàn cầu. Khi lợi suất JGB tăng nhanh trong bối cảnh lạm phát dai dẳng và thông điệp tài khóa nới lỏng, rủi ro lan sang thị trường quốc tế cũng tăng theo.
- Bán tháo JGB khiến lợi suất 30 năm và 40 năm tăng sốc, phản ánh biến động bất thường của thị trường từng rất “ì”.
- Kế hoạch bầu cử sớm và định hướng chi tiêu nới lỏng làm gia tăng lo ngại kỷ luật tài khóa, kích hoạt rủi ro lan truyền ra toàn cầu.
- Carry trade dùng yên bị áp lực khi lợi suất Nhật tăng, trong khi dòng vốn có thể hồi hương nếu lợi suất nội địa hấp dẫn hơn.
Lợi suất JGB tăng sốc đang định hình lại rủi ro toàn cầu
Lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản (JGB) tăng mạnh trong thời gian ngắn cho thấy thị trường đã chuyển sang trạng thái biến động cao, và các cú dịch chuyển ở Nhật có thể kéo theo điều chỉnh lợi suất tại Mỹ cùng nhiều tài sản rủi ro toàn cầu.
Trong một phiên, thị trường trái phiếu chính phủ Nhật Bản chứng kiến mức thiệt hại ước tính 41 tỷ USD, trong đó lợi suất JGB 30 năm tăng hơn 0,25 điểm phần trăm chỉ trong một ngày. Diễn biến này bất thường với một thị trường trước đây thường mất nhiều tuần mới dịch chuyển vài điểm cơ bản.
Pramol Dhawan (Pacific Investment Management) nhấn mạnh độ “dị thường” của nhịp tăng lợi suất trong ngày: “A quarter-point surge in yields in a single session. Let that sink in.” Lợi suất tăng nhanh đồng nghĩa giá trái phiếu giảm mạnh, tác động trực tiếp tới danh mục của ngân hàng, bảo hiểm và các nhà đầu tư nắm giữ kỳ hạn dài.
Bối cảnh vĩ mô cũng thay đổi. Lạm phát tại Nhật được mô tả là “bám trụ”, làm suy yếu giả định kéo dài nhiều năm rằng Nhật sẽ duy trì môi trường lãi suất siêu thấp. Khi kỳ hạn dài biến động, chi phí vốn và kỳ vọng định giá ở nhiều thị trường khác có thể phải điều chỉnh theo.
Kế hoạch bầu cử sớm và kích thích tài khóa đang khuếch đại cú sốc trái phiếu
Kế hoạch bầu cử sớm ngày 8/2 và thông điệp chi tiêu nới lỏng khiến nhà đầu tư lo ngại nguồn cung nợ và uy tín tài khóa, từ đó đẩy lợi suất dài hạn lên nhanh hơn và làm thị trường JGB mất ổn định.
Thị trường phản ứng mạnh khi giới chính trị cùng hướng tới chi tiêu lỏng tay hơn. Trong phiên sụt giảm, lợi suất JGB 40 năm chạm 4% lần đầu tiên, còn lợi suất 30 năm tăng gấp khoảng 8 lần biên độ biến động trung bình ngày, cho thấy đây không phải một nhịp điều chỉnh “thông thường”.
Masayuki Koguchi (Mitsubishi UFJ) cảnh báo dư địa biến động vẫn còn: “I don’t think Japan’s yields have gone far enough yet. This is just the beginning. There’s a chance that bigger shocks will happen.” Đánh giá này phản ánh tâm lý rằng thị trường đang tái định giá mặt bằng lãi suất mới.
Áp lực tích tụ từ sau khi Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) kết thúc lãi suất âm vào tháng 3/2024. Kể từ đó, thị trường JGB có 9 phiên mà mức lỗ vượt hơn gấp đôi mức trung bình, cho thấy trạng thái “đuôi rủi ro” (tail risk) tăng lên khi cơ chế neo lợi suất suy yếu.
Tác động không dừng ở trái phiếu. Khi Thống đốc Kazuo Ueda phát tín hiệu có thể mua trái phiếu trở lại, nợ dài hạn phục hồi phần nào nhưng đồng yên lại giảm, làm bức tranh ổn định tài chính trở nên phức tạp. Sau đó, tin đồn can thiệp tỷ giá xuất hiện, và việc Fed New York liên hệ các ngân hàng về tỷ giá yên được xem như tín hiệu cảnh báo.
Dẫn chiếu tính toán của Goldman Sachs, mỗi 10 điểm cơ bản căng thẳng đột ngột trên thị trường JGB có thể cộng thêm khoảng 2 đến 3 điểm cơ bản vào lợi suất Mỹ. Cơ chế lan truyền vì vậy ngày càng rõ khi Nhật không còn là thị trường “đứng yên”.
Carry trade dùng đồng yên đang đối mặt rủi ro tháo chạy
Vì đồng yên là nguồn vốn vay chi phí thấp cho carry trade, lợi suất Nhật tăng có thể làm chiến lược này kém hấp dẫn, buộc nhà đầu tư thu hẹp vị thế và kéo theo biến động ở cổ phiếu, trái phiếu và cả thị trường crypto.
Dòng vốn quốc tế đã vay yên để tìm lợi suất cao hơn ở nơi khác. Mizuho Securities ước tính quy mô các giao dịch dựa trên cấu trúc này có thể lên tới 450 tỷ USD, nên chỉ cần lợi suất Nhật tiếp tục leo thang, áp lực đóng vị thế có thể xuất hiện diện rộng.
Diễn biến tương tự từng xảy ra vào giữa năm 2024 khi BOJ tăng lãi suất, khiến đồng yên tăng mạnh và thị trường toàn cầu giảm nhanh. Khi đó, nhà đầu tư đã “xả” khoảng 1,1 nghìn tỷ USD các vị thế carry trade. BOJ sau đó cố trấn an bằng thông điệp tăng lãi suất từ tốn, với lãi suất ở mức 0,75%, nhưng điều này cũng khiến một phần thị trường quay lại đặt cược.
Trong khi đó, dấu hiệu căng thẳng thể hiện qua các phiên đấu giá trái phiếu kém hấp dẫn khi nhà đầu tư “vắng mặt”. Lạm phát được nêu ở mức 3,1%, là năm thứ tư liên tiếp vượt mục tiêu 2% của BOJ, làm giảm khả năng quay lại thời kỳ nới lỏng cực độ như trước đây.
Dòng vốn hồi hương và tỷ lệ nhà đầu tư nước ngoài đang làm JGB mong manh hơn
Khi BOJ rút bớt vai trò mua hỗ trợ và nhà đầu tư nước ngoài chiếm tỷ trọng giao dịch lớn hơn, chỉ cần khối lượng giao dịch nhỏ cũng có thể kích hoạt biến động lớn; đồng thời lợi suất nội địa tăng có thể kéo dòng vốn Nhật hồi hương.
Gánh nặng nợ công của Nhật vẫn rất lớn, với tỷ lệ nợ/GDP khoảng 230%, cao nhất G7. Khi có đề xuất như tạm dừng thuế tiêu dùng với thực phẩm, thị trường trái phiếu lại phản ứng tiêu cực vì nhà đầu tư nhạy cảm hơn với tín hiệu suy yếu kỷ luật tài khóa, nhất là khi BOJ không còn “mua mọi thứ”.
Cấu trúc người tham gia cũng thay đổi mạnh. Năm 2009, nhà đầu tư nước ngoài chiếm 12% giao dịch trái phiếu theo tháng, nay tăng lên 65%. Nhóm này thường giao dịch nhanh và rút vốn nhanh, khiến biến động tăng. Stefan Rittner (Allianz Global Investors) cho rằng thị trường đang ở giai đoạn mong manh vì BOJ rút lui trong khi người mua nội địa chưa kịp lấp khoảng trống.
Đáng chú ý, cú sụt có thể bị kích hoạt bởi khối lượng rất nhỏ so với quy mô 7,3 nghìn tỷ USD: khoảng 170 triệu USD ở JGB 30 năm và 110 triệu USD ở JGB 40 năm. Khi thanh khoản mỏng, biến động có thể “lăn cầu tuyết” nhanh.
Ở chiều dòng vốn, khoảng 5 nghìn tỷ USD vốn của Nhật đang đầu tư ở nước ngoài, nhưng logic có thể đảo chiều khi lợi suất trong nước hấp dẫn hơn. Arihiro Nagata (Sumitomo Mitsui) nói: “I always loved foreign bond investment, but not anymore. Now it’s JGBs.” Nếu hồi hương tăng tốc, tác động có thể lan sang thị trường trái phiếu toàn cầu.
Goldman Sachs cho rằng lợi suất 30 năm của Nhật có thể sớm tiệm cận lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ. Koguchi cũng nhận định lợi suất 10 năm có thể tăng thêm 1,25 điểm phần trăm lên 3,5%, mức có thể ảnh hưởng trực tiếp từ lãi vay mua nhà đến chi phí vốn của doanh nghiệp.
“A quarter-point surge in yields in a single session. Let that sink in.”
– Pramol Dhawan, Pacific Investment Management
“I don’t think Japan’s yields have gone far enough yet. This is just the beginning. There’s a chance that bigger shocks will happen.”
– Masayuki Koguchi, Mitsubishi UFJ
“The danger is that Japan was a market that never moved and now you’re dealing with a level of volatility that is remarkable. You could call it a Truss moment.”
– Ugo Lancioni, Neuberger Berman
“I always loved foreign bond investment, but not anymore. Now it’s JGBs.”
– Arihiro Nagata, Sumitomo Mitsui
Những câu hỏi thường gặp
Vì sao lợi suất trái phiếu Nhật tăng mạnh lại quan trọng với thị trường toàn cầu?
Nhật là thị trường lãi suất tham chiếu lớn và đồng yên là nguồn vốn vay cho carry trade. Khi lợi suất JGB tăng sốc, nhà đầu tư có thể đóng vị thế dùng yên, kéo theo biến động trên cổ phiếu, trái phiếu và các tài sản rủi ro khác.
Carry trade bằng đồng yên là gì và rủi ro nằm ở đâu?
Carry trade là vay đồng tiền lãi thấp (như yên) để mua tài sản có lợi suất cao hơn. Khi lợi suất Nhật tăng hoặc yên tăng giá, chi phí vốn tăng và lợi nhuận kỳ vọng giảm, khiến việc tháo chạy khỏi vị thế có thể diễn ra nhanh.
Việc BOJ chấm dứt lãi suất âm ảnh hưởng thế nào đến JGB?
Khi lãi suất âm kết thúc và BOJ rút bớt hỗ trợ, thị trường phải tự hấp thụ rủi ro và nguồn cung nợ. Điều này làm lợi suất nhạy cảm hơn với tin tức và có thể tạo ra các phiên lỗ lớn hơn bình thường.
Tỷ lệ nhà đầu tư nước ngoài tăng có làm JGB biến động hơn không?
Có thể. Khi nhà đầu tư nước ngoài chiếm tỷ trọng giao dịch lớn, dòng vốn thường vào ra nhanh hơn, làm biên độ dao động tăng. Trong bối cảnh thanh khoản mỏng, chỉ cần khối lượng nhỏ cũng có thể kích hoạt biến động mạnh.
Dòng vốn Nhật hồi hương có thể tác động gì?
Nếu lợi suất nội địa tăng đủ hấp dẫn, một phần vốn Nhật đầu tư ở nước ngoài có thể quay về mua JGB. Điều này có thể làm thay đổi cung cầu trái phiếu ở Mỹ và các thị trường khác, tác động đến lợi suất và định giá tài sản toàn cầu.