Trung Quốc đã chặn xuất khẩu hàng lưỡng dụng sang 10 doanh nghiệp Mỹ, trong đó có MP Materials và USA Rare Earth, làm gia tăng rủi ro cho chuỗi cung ứng đất hiếm, nam châm và hạ tầng AI.
Động thái này diễn ra ngay sau loạt kiểm soát trước đó và cho thấy đất hiếm tiếp tục là điểm nghẽn chiến lược trong cạnh tranh công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc. Tác động có thể lan sang chip, động cơ, robot và các linh kiện phục vụ trung tâm dữ liệu.
- Trung Quốc chặn xuất khẩu hàng lưỡng dụng sang 10 doanh nghiệp Mỹ.
- MP Materials và USA Rare Earth nằm trong nhóm bị ảnh hưởng, đều liên quan đến chuỗi đất hiếm – nam châm.
- Biện pháp mới có thể làm căng thêm chuỗi cung ứng phục vụ chip, AI hardware và công nghiệp quốc phòng.
Trung Quốc siết xuất khẩu sang 10 doanh nghiệp Mỹ
Trung Quốc đã cấm xuất khẩu hàng lưỡng dụng sang 10 doanh nghiệp Mỹ, gồm cả MP Materials và USA Rare Earth. Đây là biện pháp mạnh hơn yêu cầu cấp phép trước đó đối với hàng lưỡng dụng.
Theo công bố của Bộ Thương mại Trung Quốc ngày 22/6, các tổ chức ở nước thứ ba cũng bị cấm chuyển hàng lưỡng dụng có xuất xứ từ Trung Quốc cho những thực thể này. Mục tiêu được nêu là bảo vệ an ninh và lợi ích quốc gia, đồng thời đáp ứng nghĩa vụ không phổ biến vũ khí.
Vì sao đất hiếm quan trọng với AI và phần cứng
Đất hiếm là đầu vào của nam châm vĩnh cửu NdFeB, vốn được dùng trong ổ cứng, quạt làm mát máy chủ, robot, động cơ điện và nhiều ứng dụng quốc phòng. Khi trung tâm dữ liệu và hệ thống tự động hóa mở rộng, nhu cầu với nhóm vật liệu này cũng tăng theo.
Điểm đáng chú ý là đất hiếm không chỉ phục vụ xe điện hay thiết bị công nghiệp, mà còn nằm trong chuỗi cung ứng phần cứng cho AI. Nếu nguồn cung hoặc khâu tinh luyện bị gián đoạn, tác động có thể xuất hiện ở nhiều mắt xích khác nhau thay vì chỉ một ngành đơn lẻ.
MP Materials và USA Rare Earth nằm ở đâu trong chuỗi cung ứng
MP Materials đang vận hành mỏ đất hiếm hoạt động duy nhất của Mỹ tại Mountain Pass, California. Công ty này giữ vai trò quan trọng trong nỗ lực xây dựng chuỗi cung ứng khoáng sản chiến lược trong nước.
USA Rare Earth đang xây dựng các cơ sở tinh luyện và sản xuất nam châm tại Mỹ nhằm giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng từ Trung Quốc. Hai công ty này đại diện cho nỗ lực nội địa hóa các đầu vào quan trọng cho bán dẫn, xe điện và hạ tầng AI.
| Doanh nghiệp | Vai trò | Liên quan trong chuỗi đất hiếm |
|---|---|---|
| MP Materials | Khai thác đất hiếm | Vận hành mỏ đất hiếm hoạt động duy nhất của Mỹ tại Mountain Pass |
| USA Rare Earth | Tinh luyện và sản xuất nam châm | Xây dựng cơ sở trong nước để giảm phụ thuộc vào Trung Quốc |
Danh sách doanh nghiệp bị nêu trong biện pháp mới
Danh sách công bố gồm Aveox, Red Cat Holdings cùng công ty con Teal Drones, IMSAR, Jaia Robotics, Ball Aerospace, Oshkosh Defense, L3Harris Maritime Services, MP Materials và USA Rare Earth. Một số doanh nghiệp trong số này hoạt động trong lĩnh vực quốc phòng, drone, radar, vệ tinh và cảm biến.
Nhóm doanh nghiệp này có liên hệ với các hệ thống tự động, phân tích bằng AI và phần cứng phục vụ quốc phòng. Vì vậy, tác động của lệnh cấm không chỉ dừng ở nguồn vật liệu mà còn chạm tới nhiều lớp công nghệ liên quan.
| Doanh nghiệp | Lĩnh vực chính |
|---|---|
| Aveox | Động cơ cho mục đích quân sự |
| Red Cat Holdings | Drone |
| Teal Drones | Drone |
| IMSAR | Thiết bị radar |
| Jaia Robotics | Robot dưới nước |
| Ball Aerospace | Vệ tinh và cảm biến |
| Oshkosh Defense | Quốc phòng |
| L3Harris Maritime Services | Dịch vụ hàng hải |
| MP Materials | Đất hiếm |
| USA Rare Earth | Tinh luyện và nam châm đất hiếm |
Phản ứng của Mỹ và rủi ro với chuỗi cung ứng
Căng thẳng thương mại và công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc đã leo thang từ cuối năm 2022 khi Washington siết xuất khẩu chip tiên tiến sang Trung Quốc. Phía Trung Quốc hiện đang dùng công cụ kiểm soát xuất khẩu và mua sắm công để tạo áp lực đáp trả.
Trong cùng biện pháp, Trung Quốc cũng cấm cơ quan mua sắm nhà nước mua sản phẩm của 46 doanh nghiệp Mỹ, gồm Lockheed Martin và Raytheon Missiles & Defense. Lệnh này có hiệu lực ngay, nhưng không áp dụng với doanh nghiệp có vốn Mỹ đang hoạt động tại Trung Quốc.
“Khi Trung Quốc huy động cơ chế kiểm soát xuất khẩu của riêng mình, thế giới có nguy cơ rơi vào một cuộc chạy đua về kiểm soát xuất khẩu và công cụ kinh tế, nếu không được kiềm chế, có thể làm suy yếu nghiêm trọng an ninh và thịnh vượng kinh tế của chúng ta.”
– CSIS Chinese Business & Economics, trích dẫn nghiên cứu tháng 4/2026
Khả năng thay thế nguồn cung từ Trung Quốc vẫn còn hạn chế
Việc mở rộng năng lực trong nước tại Mỹ sẽ mất thời gian vì khai thác mỏ chỉ là một phần của chuỗi đất hiếm. Tinh luyện, hợp kim hóa và sản xuất nam châm hiện vẫn tập trung lớn ở Trung Quốc.
CSIS cho biết trong khảo sát tháng 3/2026, 56% doanh nghiệp bán dẫn và công nghệ thông tin nói thời gian xem xét giấy phép xuất khẩu trung bình vượt 180 ngày, còn một phần ba phải chờ hơn 300 ngày. Điều này cho thấy các biện pháp kiểm soát đang tạo thêm áp lực vận hành cho ngành công nghệ.
Tổng kết
Biện pháp mới của Trung Quốc cho thấy đất hiếm, nam châm và năng lực tinh luyện đang trở thành điểm nghẽn trung tâm trong cạnh tranh AI và bán dẫn. Với các doanh nghiệp phụ thuộc vào chuỗi cung ứng này, rủi ro lớn nhất hiện nay là thời gian và chi phí để tìm được nguồn thay thế đủ quy mô.
