Trung Quốc giảm xuất khẩu đất hiếm tháng 12 xuống 6.745 tấn

Dữ liệu hải quan mới cho thấy xuất khẩu sản phẩm đất hiếm của Trung Quốc trong tháng 12 giảm xuống 6.745 tấn, làm gia tăng lo ngại về rủi ro nguồn cung toàn cầu.

Đất hiếm, đặc biệt là nam châm đất hiếm, đang trở thành tâm điểm căng thẳng thương mại và an ninh chuỗi cung ứng khi các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Trung Quốc được mở rộng trên toàn thế giới và các nền kinh tế lớn tăng tốc tìm nguồn thay thế.

Xuất khẩu đất hiếm của Trung Quốc giảm trong tháng 12

Trung Quốc xuất khẩu 6.745 tấn sản phẩm đất hiếm trong tháng 12, giảm so với 6.958 tấn của tháng 11 theo dữ liệu hải quan công bố Chủ nhật.

Mức xuất khẩu được nhắc đến là tổng lượng “sản phẩm đất hiếm”, chưa kèm phân loại theo chủng loại hay điểm đến. Phần lớn khối lượng xuất khẩu được mô tả là nam châm đất hiếm, nhóm hàng từng đóng vai trò lớn trong các tranh chấp thương mại trước đây.

Thông tin chi tiết về điểm đến và loại hàng dự kiến được công bố sau đó, vì vậy các con số hiện tại chủ yếu phản ánh xu hướng tổng thể. Dù thiếu phân rã dữ liệu, các chính phủ đã phản ứng vì đất hiếm là đầu vào quan trọng cho quốc phòng, công nghệ cao và nhiều ngành công nghiệp chiến lược.

Kiểm soát xuất khẩu được mở rộng và gắn với rủi ro ứng dụng quân sự

Trung Quốc cho biết các hạn chế xuất khẩu sẽ áp dụng trên phạm vi toàn cầu, không chỉ nhắm vào một vài quốc gia.

Bộ Thương mại Trung Quốc trước đó nêu việc bổ sung kiểm soát đối với các lô hàng có thể được sử dụng cho mục đích quân sự, trong bối cảnh Nhật Bản được nhắc đến như một trọng tâm trong căng thẳng song phương. Một số thông tin truyền thông cũng cho rằng Bắc Kinh đang cân nhắc siết quy định cấp phép đối với các vật liệu đất hiếm quan trọng khi xuất sang Nhật.

Hiện các công ty nước ngoài muốn xuất khẩu đất hiếm hoặc công nghệ liên quan cần giấy phép từ Trung Quốc. Cơ chế cấp phép này bị mô tả là có thể làm chậm hoặc chặn xuất khẩu đến một số nơi, nhất là các lĩnh vực quốc phòng và công nghệ tiên tiến tại Nhật Bản, châu Âu và Mỹ.

Mỹ và các đồng minh họp để giảm phụ thuộc đất hiếm vào Trung Quốc

Mỹ đã mời bộ trưởng tài chính G7 cùng đại diện Australia, Ấn Độ, Hàn Quốc và EU họp tại Washington để bàn cách giảm phụ thuộc vào đất hiếm từ Trung Quốc.

Cuộc họp do Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent chủ trì, tập trung vào phương án hạn chế rủi ro nguồn cung bằng cách thúc đẩy các dự án đất hiếm ở các quốc gia khác và xây dựng quan hệ đối tác mới để đa dạng hóa nguồn cung.

Một nội dung được thảo luận là thiết lập “sàn giá” nhằm hỗ trợ tính khả thi kinh tế cho các dự án khai thác, tinh luyện và chế biến ngoài Trung Quốc. Cách tiếp cận này hướng đến việc giảm biến động bất lợi cho nhà đầu tư khi thị trường chịu tác động từ chính sách, đồng thời giúp các dự án mới có động lực triển khai nhanh hơn.

“Tính cấp bách là chủ đề của ngày hôm nay. Đây là một nỗ lực rất lớn. Có nhiều góc độ khác nhau, nhiều quốc gia tham gia, và chúng ta cần hành động nhanh hơn.”
– Quan chức tham dự cuộc họp, phát biểu tại Washington

Căng thẳng gia tăng khi đất hiếm trở thành công cụ gây sức ép kinh tế

Các nước phương Tây xem việc giảm phụ thuộc đất hiếm là ưu tiên an ninh kinh tế, trong bối cảnh lo ngại các biện pháp cấp phép có thể được dùng để gây sức ép lên chuỗi cung ứng.

Jon Lang, người phụ trách chính sách an ninh kinh tế tại APCO ở Washington, nhận định nỗ lực của Mỹ nhằm cắt giảm phụ thuộc đất hiếm là “dễ thuyết phục”, gắn với điều ông gọi là sự cưỡng ép kinh tế trên diện rộng. Ông cũng cho rằng G7 hiện đoàn kết hơn so với trước đây.

Lang bổ sung rằng cuộc họp cũng có thể được xem là một tín hiệu ủng hộ Nhật Bản, quốc gia được cho là đã sớm trở thành nạn nhân của việc sử dụng đất hiếm như công cụ cưỡng ép thương mại kể từ năm 2010.

Ở chiều ngược lại, truyền thông nhà nước Trung Quốc gọi các cuộc thảo luận của G7 là dấu hiệu “lo âu chiến lược” của Mỹ, đồng thời cho rằng mục tiêu vượt Trung Quốc về nguồn cung đất hiếm khó thành hiện thực nếu nhìn vào cung-cầu và năng lực sản xuất toàn cầu hiện tại.

Dù vậy, xu hướng các quốc gia đầu tư mới vào khai thác và chế biến đang tăng rõ rệt, phản ánh mục tiêu dài hạn là đa dạng hóa chuỗi cung ứng và giảm rủi ro “phụ thuộc một nguồn”. Kể từ thông báo tháng 10 về hạn chế xuất khẩu, nỗ lực xây dựng chuỗi cung ứng mới cho các vật liệu quan trọng này đã được đẩy mạnh ở nhiều nơi.

Dữ liệu nào còn thiếu và nhà đầu tư nên theo dõi gì tiếp theo

Điểm đến và cơ cấu chủng loại trong số liệu xuất khẩu chưa được công bố ngay, vì vậy thị trường cần chờ bản phân rã để đánh giá tác động lên từng khu vực và từng phân khúc như nam châm đất hiếm.

Nhà đầu tư theo dõi các ngành liên quan đến công nghệ cao, quốc phòng, xe điện và năng lượng tái tạo thường tập trung vào ba tín hiệu: (1) thay đổi trong quy định cấp phép, (2) tiến độ dự án khai thác/tinh luyện ngoài Trung Quốc, và (3) các thỏa thuận hợp tác song phương hoặc đa phương nhằm đảm bảo nguồn cung dài hạn.

Trong bối cảnh “AI-first” và nhu cầu phần cứng tăng, rủi ro gián đoạn vật liệu đầu vào có thể lan sang nhiều chuỗi cung ứng. Dù bài viết tập trung vào đất hiếm, các biến động loại này cũng thường được thị trường crypto theo dõi như một chỉ báo về căng thẳng địa chính trị và rủi ro vĩ mô.

Những câu hỏi thường gặp

Xuất khẩu đất hiếm của Trung Quốc tháng 12 là bao nhiêu và thay đổi thế nào so với tháng 11?

Tháng 12, Trung Quốc xuất khẩu 6.745 tấn sản phẩm đất hiếm, giảm so với 6.958 tấn của tháng 11 theo dữ liệu hải quan công bố Chủ nhật.

Vì sao cuộc họp của Mỹ, G7 và các đối tác lại tập trung vào đất hiếm?

Vì đất hiếm là vật liệu chiến lược cho quốc phòng và công nghệ cao, trong khi các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Trung Quốc được nói là áp dụng toàn cầu, khiến Mỹ và đồng minh muốn giảm phụ thuộc và đa dạng hóa nguồn cung.

Số liệu xuất khẩu hiện tại còn thiếu thông tin gì quan trọng?

Các con số chưa cho biết đất hiếm được xuất đi đâu và thuộc những loại nào; phần phân rã chi tiết được kỳ vọng công bố sau đó.