Dữ liệu liên bang mới cho thấy người lao động Mỹ đang nhận phần nhỏ nhất của GDP kể từ khi chuỗi thống kê bắt đầu năm 1947.
Tỷ trọng GDP trả cho lao động giảm trong quý III năm ngoái, ngay cả khi GDP tăng và biên lợi nhuận doanh nghiệp ở mức cao. Diễn biến này làm dấy lên lo ngại khoảng cách thu nhập nới rộng, đồng thời đặt thêm câu hỏi về tác động của năng suất và AI lên việc làm, tiền lương.
- Tỷ trọng GDP chi trả cho người lao động giảm xuống 53,8%, thấp nhất kể từ 1947.
- Năng suất lao động tăng nhanh nhất trong 2 năm, trong khi tuyển dụng vẫn trầm lắng.
- Fed theo dõi đồng thời rủi ro thất nghiệp tăng và lạm phát dai dẳng; thị trường kỳ vọng 2 lần giảm lãi suất 0,25 điểm phần trăm trong năm nay.
Tỷ trọng GDP trả cho người lao động xuống mức thấp kỷ lục
Trong quý III năm ngoái, phần GDP chi trả cho người lao động qua lương và thu nhập liên quan giảm còn 53,8%, mức thấp nhất trong chuỗi dữ liệu hiện đại gắn với GDP.
Số liệu từ Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) cho thấy tỷ trọng này giảm mạnh so với quý trước. Cụ thể, mức 53,8% thấp hơn 54,6% của quý liền kề và thấp hơn đáng kể so với mức trung bình 55,6% ghi nhận từ đầu thập niên 2020 đến nay.
BLS theo dõi chỉ báo “tỷ trọng lao động” (labor share) từ năm 1947. Chỉ báo này tăng vọt trong giai đoạn cao điểm của đại dịch năm 2020, nhưng sau đó giảm dần đều. Trong cùng giai đoạn, lợi nhuận doanh nghiệp tăng, làm nổi bật sự lệch pha giữa tăng trưởng GDP và tốc độ cải thiện thu nhập của người lao động.
Theo định nghĩa của BLS, tỷ trọng lao động là “tỷ lệ sản lượng kinh tế thuộc về người lao động dưới dạng thù lao”. Thành phần thù lao bao gồm tiền lương, tiền công, thưởng và đóng góp lương hưu. Dù GDP mở rộng, phần phân bổ cho lao động vẫn tiếp tục co lại.
Bức tranh càng đáng chú ý khi GDP tăng trong lúc doanh nghiệp báo cáo biên lợi nhuận thuộc nhóm mạnh nhất nhiều thập kỷ. Điều này làm dấy lên quan ngại rằng đà mở rộng của nền kinh tế chưa “truyền” sang tiền lương theo cùng nhịp, qua đó có thể làm rộng thêm khoảng cách thu nhập.
Năng suất lao động tăng mạnh trong khi tuyển dụng vẫn trầm lắng
Báo cáo BLS cùng kỳ cho thấy năng suất lao động Mỹ tăng nhanh nhất trong 2 năm ở quý III, nhưng thị trường lao động lại thể hiện xu hướng tuyển dụng chậm.
Các nhà kinh tế liên hệ một phần mức tăng năng suất với việc doanh nghiệp đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Sự đồng thời giữa năng suất cải thiện và tỷ trọng lao động giảm tạo ra bức tranh “hai mặt”: nền kinh tế có thể tạo ra nhiều sản lượng hơn, nhưng phần lợi ích về thu nhập của người lao động không tăng tương ứng.
Nhiều dữ liệu hơn vẫn cần thiết để hiểu AI tác động thế nào đến việc làm và thu nhập. Một mặt, năng suất cao hơn có thể hỗ trợ GDP tăng nhanh hơn mà không làm lạm phát bùng lên. Mặt khác, doanh nghiệp có thể tăng sản lượng với ít nhân sự hơn, từ đó gây áp lực lên mức tăng tiền lương so với đà tăng trưởng GDP.
Fed cảnh báo rủi ro kép: thất nghiệp tăng và lạm phát dai dẳng
Chủ tịch Fed Richmond Tom Barkin cho biết dữ liệu gần đây cho thấy tăng trưởng việc làm khiêm tốn và môi trường tuyển dụng thấp, trong khi Fed vẫn phải cảnh giác với cả thất nghiệp lẫn lạm phát.
Dữ liệu do BLS công bố cho thấy nhà tuyển dụng tăng thêm 50.000 việc làm trong tháng trước, còn tỷ lệ thất nghiệp giảm nhẹ xuống 4,4% dù tốc độ tuyển dụng chậm lại. Barkin nhận định doanh nghiệp vẫn thận trọng và dựa vào cải thiện năng suất để vận hành với ít lao động hơn, qua đó tác động đến quyết định tuyển dụng trong bối cảnh GDP vẫn mở rộng.
“Sự cân bằng tinh tế giữa môi trường tăng trưởng việc làm vừa phải và tăng trưởng nguồn cung lao động vừa phải dường như vẫn đang tiếp diễn, và điều đó là đáng khích lệ.”
– Tom Barkin, Chủ tịch Fed Richmond
Barkin cũng nhấn mạnh lạm phát đã cao hơn mục tiêu của Fed trong gần 5 năm, dù đã cải thiện so với 2–3 năm trước nhưng “chưa hoàn toàn đạt”. Ông lưu ý tỷ lệ thất nghiệp tăng lên trong năm qua và tăng trưởng việc làm ở mức khiêm tốn, vì vậy cần theo dõi cả hai biến số.
Fed đã cắt giảm lãi suất tham chiếu 3 cuộc họp liên tiếp trong tháng trước, nhưng quan điểm nội bộ vẫn chia rẽ về việc có tiếp tục giảm hay không do bất định quanh lạm phát và thị trường lao động. Hiện nhà đầu tư kỳ vọng có 2 lần cắt giảm 0,25 điểm phần trăm trong năm nay, và thị trường không kỳ vọng động thái tiếp theo cho tới tháng 4 hoặc tháng 6.
Liên quan phát biểu của Barkin, xem chi tiết tại bài viết này.
Những câu hỏi thường gặp
Tỷ trọng lao động trong GDP là gì?
Theo BLS, tỷ trọng lao động là tỷ lệ sản lượng kinh tế thuộc về người lao động dưới dạng thù lao, gồm lương, tiền công, thưởng và đóng góp lương hưu.
Vì sao tỷ trọng lao động giảm dù GDP tăng?
Bài viết cho thấy GDP tiếp tục tăng nhưng phần phân bổ cho lao động co lại, trong khi biên lợi nhuận doanh nghiệp mạnh. Điều này có thể phản ánh doanh nghiệp tăng sản lượng và lợi nhuận nhanh hơn tốc độ tăng chi trả cho lao động.
AI có liên quan gì đến năng suất và tiền lương?
Các nhà kinh tế cho rằng việc doanh nghiệp gia tăng sử dụng AI có thể góp phần nâng năng suất. Tuy nhiên, tác động đến việc làm và tiền lương cần thêm dữ liệu, vì năng suất tăng có thể đi kèm nhu cầu tuyển dụng thấp hơn.
Fed đang theo dõi những rủi ro nào trên thị trường lao động?
Tom Barkin nói Fed phải cảnh giác với rủi ro thất nghiệp cao hơn và lạm phát dai dẳng. Ông cũng cho biết tăng trưởng việc làm đang khiêm tốn trong môi trường tuyển dụng thấp.