Giới đầu tư mạo hiểm crypto đang chia rẽ gay gắt về việc các ứng dụng Web3 “phi tài chính” như danh tính số, game blockchain và mạng xã hội phi tập trung có tương lai thực sự hay không.
Trọng tâm tranh luận nằm ở câu hỏi: các sản phẩm này thất bại vì thị trường không cần, hay vì còn quá sớm và bị kìm hãm bởi lừa đảo, hành vi trục lợi và áp lực pháp lý khiến người dùng lẫn nhà phát triển chùn bước.
- Một luồng quan điểm cho rằng yếu tố bên ngoài (scam, bị lợi dụng, quy định) làm chậm ứng dụng Web3 phi tài chính.
- Luồng còn lại cho rằng thất bại chủ yếu do sản phẩm kém hấp dẫn, thiếu nhu cầu thật và “trượt bài kiểm tra thị trường”.
- Khác biệt về “tầm nhìn thời gian đầu tư” khiến các quỹ ưu tiên các mảng khác nhau, đặc biệt là các use case tài chính như RWAs.
Nhà đầu tư crypto bất đồng về tương lai ứng dụng Web3 phi tài chính
Bất đồng xoay quanh việc các nền tảng danh tính số, game blockchain và mạng xã hội phi tập trung thất bại do môi trường bên ngoài hay do không có nhu cầu thị trường và thiết kế sản phẩm chưa thuyết phục.
Tranh luận bùng lên sau khi Chris Dixon, đối tác quản lý tại a16z crypto, viết bài cho rằng tăng trưởng của các ứng dụng crypto phi tài chính bị làm chậm bởi nhiều yếu tố ngoại sinh. Theo lập luận này, nhiều năm lừa đảo, hành vi trục lợi và sức ép pháp lý đã làm nản lòng cả nhà phát triển lẫn người dùng, khiến các dự án Web3 ngoài mảng tài chính khó đạt mức chấp nhận rộng rãi.
Nhóm “phi tài chính” được nhắc đến gồm mạng xã hội phi tập trung, khung danh tính số, nền tảng truyền thông tập trung vào blockchain, cơ chế sở hữu số và game Web3. Những người ủng hộ tin rằng blockchain có thể giúp người dùng kiểm soát dữ liệu, trải nghiệm trực tuyến và mối quan hệ tốt hơn so với mô hình do các công ty tập trung nắm quyền.
Tuy nhiên, Haseeb Qureshi, đối tác quản lý tại Dragonfly, phản đối mạnh. Ông cho rằng vấn đề cốt lõi không phải là quy định hay các vụ bê bối crypto lớn, mà là sản phẩm “không hữu ích, không hấp dẫn” và thiếu cầu thực. Theo quan điểm này, nhiều dự án đã “trượt bài kiểm tra thị trường” vì không giải quyết các vấn đề mà người dùng thực sự quan tâm.
Điểm tách nhánh này phản ánh sự phân cực rộng hơn của hệ sinh thái đầu tư crypto: một phe tin đây là công nghệ còn rất sớm, cần thời gian để trưởng thành; phe còn lại cho rằng thị trường đã sớm cho thấy cái gì hiệu quả và cái gì không.
Khác biệt về khung thời gian đầu tư tạo ra góc nhìn đối lập
Sự khác nhau về kỳ vọng thời gian hoàn vốn khiến các quỹ đánh giá Web3 phi tài chính khác nhau: nhà đầu tư dài hạn chấp nhận thử nghiệm lâu, còn nhà đầu tư ngắn hạn ưu tiên mảng có thể mở rộng và tạo doanh thu sớm.
Một phần tranh luận xuất phát từ cách các quỹ quản lý “timeline” đầu tư. Dixon cho biết a16z crypto đi theo chiến lược dài hạn, thường kỳ vọng các dự án cần khoảng thời gian 10 năm hoặc hơn để thành công. Cách tiếp cận này phù hợp với việc xây dựng những loại nền tảng và ngành mới, vốn đòi hỏi kiên nhẫn để tạo thói quen người dùng và hình thành thị trường.
Ở chiều ngược lại, Nic Carter, đối tác sáng lập tại Castle Island Ventures, nhấn mạnh các quỹ thường không có thời gian vô hạn. Ông cho rằng nhà đầu tư ngày càng cần xác định thị trường hứa hẹn nhanh hơn, thường trong khoảng 2 đến 3 năm, để ra quyết định rót vốn. Điều này tạo áp lực lựa chọn ý tưởng có thể tăng trưởng nhanh và mang lại tín hiệu lợi nhuận sớm.
Khoảng cách “tầm nhìn thời gian” ảnh hưởng trực tiếp đến cách chấm điểm dự án. Nhà đầu tư dài hạn có xu hướng kiên trì với các ý tưởng thử nghiệm như mạng xã hội phi tập trung hoặc hệ thống danh tính, ngay cả khi lực kéo ban đầu còn yếu. Ngược lại, nhóm còn lại ưu tiên các lĩnh vực đã có nhu cầu rõ ràng và triển vọng doanh thu dễ dự phóng hơn.
Sự ưu tiên này trở nên nổi bật khi vốn đầu tư mạo hiểm crypto tăng mạnh trong năm 2022. Một hướng được xem là thực tế hơn là token hóa tài sản thế giới thực (RWAs), tức các tài sản vật lý hoặc tài sản tài chính truyền thống như bất động sản và trái phiếu được phát hành/giao dịch dưới dạng token trên blockchain, nhờ mức độ tương đồng với thị trường tài chính hiện hữu.
Các quỹ mạo hiểm ưu tiên mảng khác nhau tùy theo luận điểm “cái gì hoạt động”
Cách nhìn về nhu cầu thị trường và rủi ro thực thi khiến mỗi quỹ chọn danh mục khác nhau: Dragonfly nghiêng về tài chính và hạ tầng, trong khi một số quỹ vẫn phân bổ cả cho dự án phi tài chính.
Bất đồng quan điểm còn thể hiện qua loại dự án mà các công ty lựa chọn hỗ trợ. Trọng tâm của Dragonfly thiên về các use case tài chính và công việc thiết kế kỹ thuật để phục vụ hệ thống tài chính dựa trên blockchain. Danh mục được nêu gồm Agora (stablecoin và nền tảng thanh toán), Rain (hạ tầng thanh toán), Ethena (dự án “đô la tổng hợp”), và mạng lưới blockchain Monad.
Các khoản đầu tư này phù hợp với luận điểm của Dragonfly rằng ứng dụng tài chính hiện là hướng đi thực tế và có giá trị nhất của công nghệ blockchain. Với nhóm nhà đầu tư này, “product–market fit” thường dễ quan sát hơn trong các sản phẩm liên quan thanh toán, stablecoin, sàn giao dịch, hạ tầng on-chain và các mảng có dòng tiền rõ ràng.
Ngoài ra, nội dung cũng nêu rằng a16z crypto từng hỗ trợ các nền tảng tài chính như Coinbase và sàn phi tập trung Uniswap, đồng thời vẫn đầu tư một phần vào dự án phi tài chính. Một số ví dụ gồm Friends With Benefits (cộng đồng trực tuyến dựa trên blockchain), World (nền tảng danh tính số) và Yield Guild Games (mạng lưới game Web3).
Trong bối cảnh đó, câu hỏi then chốt với các ứng dụng Web3 phi tài chính không chỉ là “có bị kìm bởi yếu tố bên ngoài hay không”, mà còn là “liệu có thể tạo ra sản phẩm đủ tốt để người dùng tự nguyện sử dụng” trong một khung thời gian mà vốn mạo hiểm chấp nhận được.
Những câu hỏi thường gặp
Ứng dụng Web3 phi tài chính gồm những gì?
Chúng bao gồm mạng xã hội phi tập trung, khung danh tính số, nền tảng truyền thông tập trung vào blockchain, cơ chế sở hữu số và game Web3, tức các sản phẩm không lấy dịch vụ tài chính làm giá trị cốt lõi.
Vì sao có quan điểm cho rằng các ứng dụng này thất bại vì yếu tố bên ngoài?
Lập luận là nhiều năm lừa đảo, hành vi trục lợi và áp lực pháp lý đã làm giảm động lực tham gia của nhà phát triển và người dùng, khiến các dự án Web3 ngoài mảng tài chính khó mở rộng người dùng và hệ sinh thái.
Vì sao có quan điểm cho rằng nguyên nhân là thiếu nhu cầu thật?
Quan điểm phản biện cho rằng nhiều sản phẩm không hữu ích hoặc không hấp dẫn, thiết kế kém và không giải quyết vấn đề người dùng quan tâm, nên “trượt bài kiểm tra thị trường” bất kể môi trường pháp lý hay scandal.
Tầm nhìn thời gian đầu tư ảnh hưởng thế nào đến lựa chọn dự án?
Quỹ dài hạn có thể chấp nhận các ý tưởng thử nghiệm cần nhiều năm để hình thành thị trường, trong khi quỹ chịu áp lực tìm cơ hội trong 2 đến 3 năm thường ưu tiên mảng có nhu cầu rõ và khả năng mở rộng, doanh thu sớm.
RWAs là gì và vì sao được xem là hướng đi thực tế?
RWAs là tài sản thế giới thực như bất động sản hoặc trái phiếu được token hóa trên blockchain. Chúng thường được xem là thực tế hơn vì có điểm tương đồng với thị trường tài chính hiện hữu và dễ định vị nhu cầu hơn so với nhiều sản phẩm Web3 phi tài chính.
