Sau chiến dịch quân sự lật đổ Tổng thống Nicolás Maduro, Nhà Trắng chuyển trọng tâm từ chống ma túy sang lợi ích năng lượng, với tuyên bố Mỹ sẽ đưa các công ty dầu khí lớn vào Venezuela để sửa hạ tầng và khai thác trữ lượng dầu khổng lồ.
Bài toán không chỉ nằm ở ý chí chính trị: doanh nghiệp phải cân nhắc rủi ro an ninh, pháp lý và hiệu quả vốn trong bối cảnh giá dầu thấp và nguồn cung toàn cầu gia tăng, trong khi ngành dầu khí Venezuela đã suy yếu sau nhiều năm vận hành kém và tranh chấp.
- Mỹ muốn các công ty dầu khí đầu tư hàng tỷ USD để khôi phục hạ tầng và tăng khai thác dầu tại Venezuela.
- Chevron hiện là doanh nghiệp Mỹ lớn duy nhất đang hoạt động đáng kể tại Venezuela, các công ty khác dè chừng vì rủi ro và tiền lệ quốc hữu hóa.
- Tái thiết ngành năng lượng cần cải cách luật, giải quyết nợ và tranh chấp, đồng thời khôi phục nguồn nhân lực đã rời bỏ đất nước.
Mỹ đặt dầu mỏ Venezuela làm mục tiêu trọng tâm sau biến động chính trị
Thông điệp từ Washington cho thấy ưu tiên là đưa các tập đoàn dầu khí Mỹ vào Venezuela để sửa hạ tầng dầu và khai thác trữ lượng lớn, thay vì tập trung vào thực thi chống ma túy như trước.
Tổng thống Trump nói Mỹ sẽ đưa “các công ty dầu mỏ rất lớn” vào Venezuela, chi “hàng tỷ USD” để khắc phục hạ tầng dầu khí bị hư hỏng và “bắt đầu tạo ra tiền” cho đất nước. Phát biểu này nhấn mạnh phần thưởng chiến lược là quyền tiếp cận các mỏ dầu từng bị hạn chế nhiều năm.
Trong logic chính sách, dầu mỏ vừa là tài sản kinh tế vừa là công cụ thể hiện sức mạnh. Ông Trump nhiều lần lập luận Mỹ nên giành quyền tiếp cận dầu ở các quốc gia sau hoạt động quân sự (Syria, Libya, Iraq) để bù chi phí hoặc đối trọng với đối thủ, và lần này tiếp tục quay lại chủ đề dầu Venezuela trong các phát biểu công khai.
“Chúng tôi sẽ để các công ty dầu mỏ rất lớn của Mỹ, lớn nhất thế giới, vào đó, chi hàng tỷ USD, sửa chữa cơ sở hạ tầng bị hỏng nặng… và bắt đầu tạo ra tiền cho đất nước.”
– Donald Trump, phát biểu công khai (liên kết video)
Chevron là ngoại lệ khi các công ty khác cân nhắc rủi ro
Chevron hiện là tập đoàn dầu khí Mỹ lớn duy nhất hoạt động tại Venezuela; phần lớn doanh nghiệp khác có xu hướng chờ đợi do lo ngại ổn định, an toàn và rủi ro bị tước đoạt tài sản.
Trong bối cảnh hiện tại, Chevron được mô tả là nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất tại Venezuela. Công ty cho biết ưu tiên chính là an toàn nhân viên và bảo vệ tài sản, với khoảng 3.000 lao động tại quốc gia này tính cả các đối tác.
Các lãnh đạo ngành phải đánh giá xem điều kiện thực địa có đủ ổn định để chấp nhận rủi ro hay không, đặc biệt khi ngành dầu khí Venezuela đã “sụp đổ” sau hơn 20 năm quản trị yếu kém và nhiều giao dịch sai phạm. Ngoài ra, chính phủ chưa nêu rõ cơ chế thu hút thêm doanh nghiệp Mỹ, trong khi các chuyên gia cho rằng có thể xuất hiện quy trình đấu thầu các lô dầu khí, và doanh nghiệp châu Âu cũng có thể tham gia.
Tiền lệ lịch sử là rào cản lớn: các nhà phân tích nhắc tới việc Venezuela từng quốc hữu hóa tài sản dầu khí vào thập niên 1970 và một lần nữa trong thập niên 2000. Điều này khiến các tập đoàn quốc tế có động lực “đứng ngoài quan sát” trước khi đưa ra cam kết vốn dài hạn.
ConocoPhillips và Exxon Mobil rời Venezuela năm 2007 sau khi chính quyền Hugo Chávez tiếp quản hoạt động của họ. Conoco sau đó kiện đòi hơn 20 tỷ USD, còn Exxon yêu cầu 12 tỷ USD; cuối cùng cả hai chỉ thu hồi được một phần nhỏ sau các tranh chấp pháp lý kéo dài.
Giá dầu và nguồn cung toàn cầu làm suy yếu động lực đầu tư
Khi giá dầu Mỹ dưới 60 USD/thùng và nguồn cung toàn cầu tăng, việc rót vốn mới vào Venezuela trở nên kém hấp dẫn so với các lựa chọn trong nước Mỹ.
Rào cản kinh tế nằm ở suất sinh lời: trong môi trường giá hiện tại, doanh nghiệp phải so sánh cơ hội giữa các khu vực khai thác có rủi ro thấp hơn như Permian Basin (Mỹ) với một thị trường có độ bất định cao như Venezuela. Ngay cả khi trữ lượng hấp dẫn, rủi ro triển khai và khung pháp lý có thể làm tăng chi phí vốn.
“Một điều chống lại nó là giá dầu… Nếu bạn sẽ đầu tư, bạn đặt nó ở Permian hay đặt nó ở Venezuela? Đó sẽ là lựa chọn khó.”
– Ali Moshiri, cựu lãnh đạo hoạt động Chevron tại Mỹ Latinh và châu Phi
Dầu nặng Venezuela có lợi thế cho nhiều nhà máy lọc dầu
Venezuela sản xuất khoảng 900.000 thùng/ngày trong năm nay; dầu thô nặng của nước này phù hợp với nhiều nhà máy lọc dầu, giúp biên lợi nhuận có thể tốt hơn so với một số loại dầu nhẹ.
Chevron đóng góp khoảng một phần ba sản lượng nêu trên. Dầu Venezuela thường nặng và đặc hơn phần lớn dầu giao dịch toàn cầu, nhưng các nhà máy lọc dầu từ Vùng Vịnh Mỹ đến Trung Quốc và Ấn Độ có thể tối ưu lợi nhuận khi xử lý loại dầu này, khiến nhiều bên có nhu cầu tiếp cận nguồn cung.
Trong khi đó, cuộc cách mạng dầu đá phiến giúp Mỹ đạt sản lượng kỷ lục, nhưng dầu nhẹ từ đá phiến không phải lúc nào cũng thay thế hiệu quả dầu nặng từ Venezuela, Canada và Mexico trong chuỗi tối ưu hóa phối trộn của nhiều nhà máy lọc dầu.
Chính phủ Venezuela công bố trữ lượng dầu đã được chứng minh trên 300 tỷ thùng, và nếu số liệu này chính xác, đây sẽ là trữ lượng lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, việc chuyển trữ lượng thành sản lượng phụ thuộc vào vốn, công nghệ, nhân lực và môi trường pháp lý.
Tái thiết ngành năng lượng Venezuela đòi hỏi cải cách luật, vốn quốc tế và xử lý nợ
Khôi phục ngành dầu khí cần kế hoạch phục hồi tổng thể: thu hút vốn từ các tổ chức cho vay quốc tế, cải cách luật để doanh nghiệp tư nhân vận hành độc lập, tái cơ cấu nợ và dàn xếp tranh chấp pháp lý.
Một chuyên gia kinh tế tại Caracas, đồng thời là nghiên cứu viên thỉnh giảng tại Oxford Institute for Energy Studies, mô tả thách thức rất lớn do ngành năng lượng đã mất hàng chục nghìn lao động tay nghề cao rời khỏi đất nước dưới thời Maduro. Việc tái khởi động vì thế không chỉ là sửa máy móc, mà còn là khôi phục năng lực vận hành.
Các yêu cầu chính sách được nêu gồm: xây dựng kế hoạch phục hồi kinh tế toàn diện để hút nguồn tiền Venezuela cần nhằm sửa hạ tầng và thiết bị dầu khí xuống cấp; sửa luật nội địa để cho phép công ty năng lượng tư nhân hoạt động mà không bị can thiệp; đồng thời tái tổ chức khoảng 160 tỷ USD nợ và giải quyết tranh chấp với doanh nghiệp nước ngoài để họ cân nhắc quay lại.
“Điều Mỹ cần làm là triển khai một dạng Kế hoạch Marshall… Đây không chỉ là bước vào lĩnh vực dầu khí để khai thác dầu thô từ lòng đất.”
– Orlando Ochoa, nhà kinh tế, Oxford Institute for Energy Studies
Sự ổn định của chính quyền chuyển tiếp là điều kiện để dòng vốn quay lại
Ngay cả khi rào cản chính trị đã thay đổi, các công ty vẫn cần cam kết an ninh và tính ổn định của chính quyền chuyển tiếp trước khi mở rộng đầu tư quy mô lớn.
Một lãnh đạo dầu khí Mỹ từng làm việc nhiều năm ở Venezuela cho rằng phần “dễ” có thể là đẩy Maduro rời vị trí, nhưng phần khó là liệu chính quyền tạm thời có tạo được an toàn và ổn định đủ để doanh nghiệp nước ngoài quay lại hay không. Đây là yếu tố then chốt vì các dự án dầu khí có vòng đời dài, vốn đầu tư lớn và phụ thuộc vào tính nhất quán chính sách.
Trong lúc các câu hỏi về cách vận hành chính phủ mới và vai trò của Mỹ còn chưa rõ ràng, ông Trump vẫn nhiều lần quay lại chủ đề dầu mỏ trước công chúng. Bạn có thể xem phát biểu trong video tại đây: Trump nói Mỹ sẽ tái thiết hạ tầng dầu khí Venezuela.
Những câu hỏi thường gặp
Vì sao Mỹ muốn các công ty dầu khí vào Venezuela?
Vì Venezuela có trữ lượng dầu rất lớn và hạ tầng dầu khí cần vốn, công nghệ để khôi phục. Chính sách muốn mở đường cho doanh nghiệp Mỹ đầu tư, sửa hạ tầng và tăng khai thác, đồng thời phục vụ mục tiêu chiến lược năng lượng.
Tại sao Chevron là công ty Mỹ nổi bật nhất ở Venezuela hiện nay?
Chevron đang là “ông lớn” Mỹ duy nhất hoạt động đáng kể tại Venezuela và được mô tả là nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất tại đây. Công ty tập trung vào an toàn nhân sự và bảo vệ tài sản, với khoảng 3.000 lao động tính cả đối tác.
Những rủi ro lớn nhất khiến các tập đoàn dầu khí còn dè chừng là gì?
Rủi ro gồm bất ổn chính trị và an ninh, khung pháp lý chưa rõ ràng, tiền lệ quốc hữu hóa tài sản dầu khí trong quá khứ và các tranh chấp pháp lý kéo dài. Ngoài ra, giá dầu thấp cũng làm giảm động lực đầu tư vốn lớn.
Dầu Venezuela có điểm gì khiến các nhà máy lọc dầu quan tâm?
Dầu Venezuela thường nặng và đặc. Nhiều nhà máy lọc dầu từ Vùng Vịnh Mỹ đến Trung Quốc và Ấn Độ có thể tối ưu lợi nhuận khi xử lý dầu nặng, nên nguồn cung này có sức hút trong vận hành và phối trộn.
Tái thiết ngành dầu khí Venezuela cần những bước nào?
Các bước chính gồm lập kế hoạch phục hồi kinh tế để thu hút vốn quốc tế, sửa luật để doanh nghiệp tư nhân hoạt động ít bị can thiệp, tái cơ cấu khoảng 160 tỷ USD nợ và giải quyết tranh chấp với doanh nghiệp nước ngoài.
Get seen where it counts. Quảng cáo trên Cryptopolitan Research để tiếp cận nhà đầu tư và đội ngũ xây dựng crypto.