Janet Yellen cảnh báo các điều kiện dẫn tới “fiscal dominance” ở Mỹ đang mạnh lên, làm tăng rủi ro chính sách tiền tệ bị buộc phải ưu tiên giảm chi phí trả nợ thay vì kiểm soát lạm phát.
Nhận định này xuất hiện trong bối cảnh nợ liên bang Mỹ tăng nhanh và tranh luận về việc gây sức ép để hạ lãi suất. Khi lãi suất thấp trở thành “công cụ” phục vụ tài khóa, thị trường vĩ mô và cả tài sản rủi ro như tiền điện tử có thể phản ứng mạnh theo kỳ vọng lạm phát.
- Yellen cho rằng các tiền đề của “fiscal dominance” đang ngày càng rõ nét khi nợ liên bang phình to.
- Dự báo thâm hụt và tỷ lệ nợ/GDP tăng khiến tranh luận về duy trì lãi suất thấp trở nên nóng hơn.
- Các chuyên gia như Loretta Mester và David Romer thừa nhận rủi ro hiện hữu, nhưng khác nhau về khả năng đạt thỏa thuận lưỡng đảng để tránh khủng hoảng.
“Fiscal dominance” ở Mỹ là gì và vì sao Yellen cảnh báo
“Fiscal dominance” là kịch bản ngân hàng trung ương phải giữ lãi suất thấp chủ yếu để giảm chi phí trả nợ của chính phủ, thay vì ưu tiên kiểm soát lạm phát.
Trong thảo luận tại cuộc họp thường niên của American Economic Association ở Philadelphia, Janet Yellen cho biết các điều kiện tiên quyết để “fiscal dominance” xảy ra đang trở nên mạnh hơn. Bối cảnh trọng tâm là nợ liên bang tăng cao, khiến chi phí phục vụ nợ nhạy cảm với mặt bằng lãi suất.
Các chuyên gia phân tích rủi ro nhấn mạnh một điểm mấu chốt: khi quy mô nợ quá lớn, áp lực chính trị có thể thúc đẩy việc duy trì lãi suất thấp nhằm “hạ hóa đơn” trả lãi. Nếu điều này lấn át mục tiêu chống lạm phát, uy tín chính sách tiền tệ và kỳ vọng lạm phát có thể bị xói mòn.
Trong tháng mở đầu năm 2026, nợ quốc gia Mỹ đã vượt 38,5 nghìn tỷ USD, cao hơn mốc mà Ủy ban vì Ngân sách Liên bang Có trách nhiệm từng kỳ vọng vào khoảng năm 2030. Dữ kiện này làm dấy lên tranh luận về tốc độ tích lũy nợ và dư địa chính sách trong các chu kỳ sau.
Thâm hụt và nợ/GDP bị dự báo tăng đang làm rủi ro dài hạn lớn hơn
Dự báo thâm hụt lớn và tỷ lệ nợ/GDP cao hơn khiến áp lực “ưu tiên trả nợ” có thể gia tăng, qua đó làm rủi ro fiscal dominance đáng theo dõi hơn.
Theo các báo cáo từ Congressional Budget Office, thâm hụt ngân sách liên bang năm nay được dự báo đạt đỉnh 1,9 nghìn tỷ USD. Diễn biến này được cho là đẩy tổng nợ lên gần 100% GDP.
Trong khung thời gian 10 năm, cơ quan này dự báo tỷ lệ đó có thể tăng lên khoảng 118% GDP. Khi nợ/GDP tăng, chỉ cần lãi suất duy trì ở mức cao hơn kỳ vọng cũng có thể khiến chi phí trả lãi “ăn” vào ngân sách, làm giảm linh hoạt chi tiêu và có thể tạo động lực can thiệp vào định hướng lãi suất.
Tranh cãi quanh sức ép hạ lãi suất và hệ quả thể chế
Yellen cho rằng việc gây áp lực để hạ lãi suất nhằm giảm chi phí nợ có thể đẩy Mỹ gần hơn tới kịch bản fiscal dominance và làm suy yếu tính độc lập của Fed.
Liên quan lập luận của Yellen về rủi ro fiscal dominance, nguồn tin cho biết bà nói Tổng thống Mỹ Donald Trump từng kêu gọi Cục Dự trữ Liên bang giảm lãi suất, đặc biệt nhằm giảm chi phí nợ của chính phủ.
Nội dung này được nhắc đến qua liên kết lập luận của Yellen. Trong cảnh báo trước đó, Yellen từng cho rằng nếu tổng thống đạt mục tiêu gây sức ép để Fed giữ lãi suất ở mức thấp nhằm giảm gánh nợ, Mỹ có thể đối mặt nguy cơ trở thành một “banana republic”, hàm ý rủi ro suy giảm chuẩn mực thể chế.
Loretta Mester đánh giá rủi ro có thật nhưng không chắc Mỹ sẽ rơi vào fiscal dominance
Loretta Mester cho rằng rủi ro fiscal dominance tồn tại và cần giám sát sát sao, dù bà không tin Mỹ cuối cùng sẽ rơi vào kịch bản đó.
Khi tranh luận trở thành tiêu điểm và gây chia rẽ, Loretta Mester, cựu Chủ tịch Fed Cleveland, nhận định yếu tố đáng lo là một số người trong chính quyền Trump dường như chưa hiểu đầy đủ mức độ nghiêm trọng của thách thức nợ hiện nay.
Bà cũng cho rằng chính quyền trước đây đã biết một cuộc khủng hoảng đang tiến gần, dù các quan chức có thể đã đánh giá thấp tầm quan trọng của việc triển khai biện pháp giảm thâm hụt. Theo Mester, vấn đề then chốt là nhận thức về hệ quả nếu không hành động kịp thời.
“Tôi tin chính quyền này có thể không hiểu các hệ quả.”
– Loretta Mester, cựu Chủ tịch Fed Cleveland
David Romer nghi ngờ thỏa thuận lưỡng đảng có thể ngăn “thảm họa tài khóa”
David Romer cho rằng Mỹ có vấn đề tài khóa rõ ràng và nếu không xử lý, hệ quả sẽ lan sang mọi bên, bao gồm cả Fed.
Ở chiều ngược lại, David Romer, kinh tế gia tại UC Berkeley, bày tỏ nghi ngờ rằng một thỏa thuận lưỡng đảng có thể tránh được kịch bản xấu. Ông nhấn mạnh rằng đây không chỉ là câu chuyện ngân sách mà còn là rủi ro hệ thống, có thể khiến môi trường điều hành của Fed trở nên khó khăn hơn.
“Chúng ta có một vấn đề tài khóa. Nếu không giải quyết, nó sẽ dẫn đến vấn đề cho mọi người, bao gồm cả Fed.”
– David Romer, kinh tế gia UC Berkeley
Những câu hỏi thường gặp
“Fiscal dominance” khác gì với chính sách tiền tệ bình thường?
Trong điều hành bình thường, ngân hàng trung ương đặt mục tiêu lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô lên trước. Với fiscal dominance, quyết định lãi suất bị chi phối mạnh bởi nhu cầu giảm chi phí trả nợ của chính phủ, làm suy yếu ưu tiên kiểm soát lạm phát.
Vì sao nợ liên bang tăng lại khiến rủi ro fiscal dominance cao hơn?
Khi nợ lớn, chi phí trả lãi trở nên nhạy với lãi suất. Áp lực ngân sách có thể tạo động lực chính trị để giữ lãi suất thấp nhằm giảm chi phí phục vụ nợ, khiến mục tiêu lạm phát và tính độc lập của ngân hàng trung ương dễ bị ảnh hưởng.
Những con số nào đang được nhắc đến trong cảnh báo lần này?
Nợ quốc gia Mỹ đã vượt 38,5 nghìn tỷ USD vào tháng mở đầu năm 2026. Congressional Budget Office dự báo thâm hụt năm nay đạt đỉnh 1,9 nghìn tỷ USD, nợ tiến gần 100% GDP và có thể lên khoảng 118% GDP trong 10 năm.
Các chuyên gia có đồng thuận rằng Mỹ sẽ rơi vào fiscal dominance không?
Không. Loretta Mester nói bà không tin Mỹ sẽ kết thúc trong fiscal dominance nhưng thừa nhận rủi ro tồn tại và cần theo dõi chặt. David Romer lo ngại vấn đề tài khóa nếu không xử lý sẽ gây hệ quả rộng, bao gồm áp lực lên Fed.