Mark Zuckerberg ra tòa liên bang tại Los Angeles để bảo vệ Instagram trước cáo buộc nền tảng này được thiết kế nhằm “gây nghiện” trẻ em và thanh thiếu niên, trong khi Meta bị cho là đã biết về tác hại tâm lý nghiêm trọng nhưng không hành động.
Phiên tòa được xem là bước ngoặt vì lần đầu CEO Meta phải đối mặt bồi thẩm đoàn về an toàn trẻ em, trong bối cảnh vụ kiện có thể tác động đến khoảng 1.600 hồ sơ tương tự và buộc các nền tảng thay đổi cách vận hành hoặc chi trả khoản bồi thường lớn.
- Meta bị cáo buộc thiết kế Instagram để giữ chân trẻ vị thành niên bằng các cơ chế như cuộn vô hạn, thông báo đẩy và thuật toán cá nhân hóa.
- Tài liệu nội bộ cho thấy Meta từng ghi nhận dấu hiệu “nghiện mạng xã hội” và lợi ích tâm lý khi ngừng dùng, nhưng bị cho là không công bố.
- Phán quyết có thể ảnh hưởng hàng loạt vụ kiện khác và tạo tiền lệ về việc coi nền tảng mạng xã hội như “sản phẩm có khuyết tật”.
Phiên tòa tập trung vào cáo buộc Instagram gây nghiện và gây hại tâm lý cho trẻ vị thành niên
Vụ kiện xoay quanh việc Instagram có bị thiết kế để “móc câu” trẻ em hay không, và liệu Meta có biết nền tảng gây hại tâm lý nhưng che giấu thông tin.
Nguyên đơn là một phụ nữ hiện ngoài 20 tuổi, được xác định bằng chữ cái KGM, nói rằng cô bắt đầu dùng Instagram từ khi 9 tuổi và dần lệ thuộc mạng xã hội. Theo trình bày, việc sử dụng quá mức làm trầm trọng hơn trầm cảm, lo âu và ý nghĩ tự sát; phía luật sư cho biết có thời điểm cô dùng ứng dụng hơn 16 giờ trong một ngày.
Vụ kiện cũng nêu tên YouTube. TikTok và Snapchat đã dàn xếp trước khi xét xử. Kết quả có thể tác động đến khoảng 1.600 vụ kiện tương tự trên toàn nước Mỹ, đồng thời làm tăng rủi ro buộc các nền tảng phải bồi thường quy mô lớn hoặc thay đổi đáng kể cách sản phẩm vận hành.
Trọng tâm tranh tụng nằm ở câu hỏi liệu Meta và Google có cố ý xây dựng các tính năng như cuộn vô hạn, thông báo đẩy và thuật toán cá nhân hóa, khi biết rằng chúng có thể gây tổn hại tâm lý cho người dùng trẻ. Một vấn đề khác là liệu các công ty có che đậy những gì họ biết từ nghiên cứu nội bộ và dữ liệu vận hành hay không.
Các luật sư cho rằng Zuckerberg thúc đẩy nhắm mục tiêu trẻ từ 11 tuổi
Phe nguyên đơn lập luận rằng Zuckerberg từng thúc đẩy chiến lược thu hút trẻ nhỏ và tối đa hóa thời gian sử dụng, còn Zuckerberg phủ nhận việc cố tạo tính gây nghiện cho người dùng trẻ.
Phóng viên công nghệ Bobby Allyn, người có mặt tại tòa, cho biết Zuckerberg tỏ ra không thoải mái khi làm chứng và nhiều lần phản bác luật sư nguyên đơn, nói rằng bị “diễn giải sai” hoặc “không hề nói như vậy”.
Theo lập luận của luật sư, Meta dùng các cơ chế như lượt thích, bộ lọc làm đẹp và cảnh báo để kéo người dùng trẻ ở lại lâu nhất có thể. Zuckerberg nói trước tòa rằng ông tập trung vào việc “xây dựng một cộng đồng bền vững” và bác bỏ cáo buộc Meta chủ đích khiến nền tảng gây nghiện với nhóm người dùng nhỏ tuổi.
Một điểm đáng chú ý là hướng tiếp cận pháp lý: nguyên đơn cố gắng coi Instagram và YouTube như “sản phẩm có khuyết tật”, tương tự cách lập luận từng áp dụng trong các vụ kiện ngành thuốc lá—bị cáo buộc nhắm vào người trẻ để hình thành lệ thuộc, đồng thời che giấu bằng chứng về tác hại.
Tài liệu nội bộ được công bố cho thấy Meta đã nhận biết rủi ro nhưng không công khai
Các tài liệu nội bộ được giải niêm phong được dùng để lập luận rằng Meta đã ghi nhận dấu hiệu gây nghiện và tác động tiêu cực, nhưng bị cho là không công bố và vẫn ưu tiên tăng trưởng.
Các hồ sơ nội bộ của Meta được công khai vào tháng 11/2025 trong khuôn khổ vụ kiện hợp nhất lớn với hơn 1.600 nguyên đơn. Những tài liệu này được xem là nền tảng để nguyên đơn chứng minh mức độ Meta hiểu về rủi ro đối với trẻ em và thanh thiếu niên, cũng như cách công ty phản ứng (hoặc không phản ứng) với các phát hiện từ nghiên cứu nội bộ.
Nghiên cứu nội bộ năm 2018 của Meta cho biết 58% trong 20.000 người dùng Facebook được khảo sát tại Mỹ thể hiện một mức độ “nghiện mạng xã hội”. Một nhà nghiên cứu trong công ty khi đó viết rằng sản phẩm “khai thác điểm yếu trong tâm lý con người” để thúc đẩy tương tác.
Một nghiên cứu nội bộ khác cho thấy những người ngừng dùng Facebook và Instagram trong một tuần báo cáo mức lo âu, trầm cảm và cô đơn thấp hơn. Theo nội dung vụ kiện, Meta đã dừng hướng nghiên cứu này và không công bố kết quả. Tài liệu cũng ghi nhận có nhân sự đặt câu hỏi bằng văn bản rằng việc giữ kín phát hiện có khiến công ty trông giống các hãng thuốc lá từng che giấu nghiên cứu về tác hại của thuốc hay không.
Các tin nhắn nội bộ được dẫn trong hồ sơ cho thấy dù đã biết từ năm 2017 rằng sản phẩm có tính gây nghiện với trẻ em, công ty vẫn tập trung vào tăng trưởng. Zuckerberg bị nêu là từng nói việc tăng thời gian sử dụng của thanh thiếu niên nên là “mục tiêu hàng đầu năm 2017”. Tài liệu năm 2024 tiếp tục mô tả việc thu hút thêm người dùng tuổi teen là “tối quan trọng” với Instagram.
Hồ sơ còn nêu rằng trong một ngày của năm 2022, tính năng gợi ý của Instagram đã đẩy 1,4 triệu tài khoản người lớn có thể không phù hợp đến người dùng tuổi teen. Meta chỉ bắt đầu triển khai mặc định các biện pháp bảo vệ quyền riêng tư cho trẻ vị thành niên từ năm 2024, tức 7 năm sau khi công ty xác định các nguy cơ đối với người dùng trẻ.
Ví dụ về cơ chế tăng tương tác bị nêu: “school blasts” và các công cụ an toàn bị cho là kém hiệu quả
Hồ sơ nêu các ví dụ về thông báo đẩy theo vị trí trong giờ học và việc công cụ an toàn bị cáo buộc không bảo vệ tốt trẻ vị thành niên, dù Meta tuyên bố đã khắc phục.
Theo tài liệu, Meta từng dùng dữ liệu vị trí để gửi thông báo đẩy đến học sinh trong giờ học, nội bộ gọi là “school blasts”. Một nhân viên được trích dẫn đã viết mục tiêu là khiến học sinh lén xem điện thoại dưới bàn trong lớp. Trình bày này nhằm củng cố lập luận rằng hệ thống được tối ưu cho thời gian sử dụng, kể cả trong bối cảnh không phù hợp.
Một báo cáo riêng cũng được nhắc tới trong hồ sơ, cho rằng các công cụ an toàn của Instagram nhiều lần không bảo vệ được trẻ vị thành niên ngay cả sau khi công ty công khai nói đã sửa vấn đề. Trong khi đó, Meta đã công bố các thay đổi lớn về cách kiểm duyệt nội dung trên Facebook, Instagram và Threads chỉ vài tuần trước khi phiên tòa bắt đầu, và động thái này vấp phải phản ứng mạnh từ các nhóm bảo vệ an toàn trẻ em.
Phán quyết có thể tạo tiền lệ cho cách mạng xã hội được phép vận hành
Kết quả xét xử có thể ảnh hưởng rộng đến các vụ kiện tương tự và buộc các nền tảng điều chỉnh thiết kế sản phẩm, thuật toán và cơ chế tương tác với người dùng trẻ.
Vụ việc không chỉ quyết định trách nhiệm trong một hồ sơ cụ thể, mà còn có thể định hình ranh giới pháp lý đối với “thiết kế gây lệ thuộc” và nghĩa vụ cảnh báo rủi ro khi sản phẩm nhắm tới nhóm người dùng dễ bị tổn thương. Nếu tòa chấp nhận cách tiếp cận coi mạng xã hội là “sản phẩm có khuyết tật”, các công ty có thể đối mặt áp lực thay đổi sâu về tính năng, mặc định quyền riêng tư cho trẻ vị thành niên, và cách đo lường thành công không chỉ dựa trên thời gian sử dụng.
Những câu hỏi thường gặp
Vì sao vụ kiện Instagram lần này được xem là cột mốc?
Đây là lần đầu Mark Zuckerberg đối mặt bồi thẩm đoàn về các câu hỏi an toàn trẻ em, và kết quả có thể tác động khoảng 1.600 vụ kiện tương tự, tạo tiền lệ cho việc đánh giá thiết kế nền tảng như một “sản phẩm” có thể gây hại.
Nguyên đơn KGM cáo buộc điều gì?
KGM nói cô bắt đầu dùng Instagram từ 9 tuổi, bị lệ thuộc mạng xã hội và việc sử dụng quá mức làm nặng thêm trầm cảm, lo âu và ý nghĩ tự sát; luật sư nêu có ngày cô dùng ứng dụng hơn 16 giờ.
Những tính năng nào bị cho là góp phần gây nghiện?
Hồ sơ nhấn mạnh cuộn vô hạn, thông báo đẩy và thuật toán cá nhân hóa, cùng các cơ chế như lượt thích, bộ lọc làm đẹp và cảnh báo, bị cho là tối ưu để giữ người dùng trẻ ở lại lâu hơn.
Tài liệu nội bộ nêu những phát hiện nào đáng chú ý?
Nghiên cứu nội bộ năm 2018 cho biết 58% trong 20.000 người dùng Facebook được khảo sát tại Mỹ có dấu hiệu nghiện mạng xã hội; một nghiên cứu khác cho thấy ngừng dùng một tuần liên quan đến mức lo âu, trầm cảm và cô đơn thấp hơn, nhưng các kết quả bị cho là không được công bố.
Các nền tảng nào khác liên quan trong vụ kiện?
YouTube cũng bị nêu tên trong vụ kiện. TikTok và Snapchat đã dàn xếp trước khi phiên tòa diễn ra.
