Sam Altman nói ông đã đánh giá quá mức nguy cơ AI khiến mất việc hàng loạt, trong khi nhiều nghiên cứu và dữ liệu tuyển dụng vẫn cho thấy thị trường lao động đang chịu áp lực ở một số nhóm nghề.
Nhận định mới của CEO OpenAI làm dịu phần nào câu chuyện “AI cướp việc”, nhưng chưa đủ để xóa đi những tín hiệu trái chiều từ các khảo sát, nghiên cứu và làn sóng cắt giảm nhân sự liên quan đến AI trong doanh nghiệp.
- Sam Altman cho biết ông từng dự đoán quá mạnh về nguy cơ mất việc của lao động văn phòng.
- Nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy tác động của AI thể hiện rõ hơn qua giảm tuyển dụng, nhất là ở vị trí junior.
- OpenAI vẫn có các đề xuất chính sách cho thấy hãng chưa coi rủi ro lao động là đã qua đi.
Altman thừa nhận đã nhìn quá xa về “khủng hoảng việc làm”
Sam Altman nói ông đã sai khi dự đoán AI sẽ khiến mất việc văn phòng trên diện rộng, và cho biết ông “vui mừng” vì kịch bản “khủng hoảng việc làm” chưa xảy ra như lo ngại ban đầu.
Tại một sự kiện của Commonwealth Bank of Australia vào ngày 26/5, ông nói OpenAI đã dự báo “khá đúng” về công nghệ kể từ khi ra mắt ChatGPT năm 2022, nhưng “khá sai” về hệ quả xã hội và kinh tế.
Altman cho biết ông từng nghĩ nhiều vị trí văn phòng đầu vào sẽ biến mất nhanh hơn thực tế. Ông cũng nói trải nghiệm để AI trả lời Slack và email thay mình khiến ông nhận ra con người vẫn coi trọng tương tác thật, và không phải công việc nào cũng dễ thay thế.
Dữ liệu việc làm chưa cho thấy một cú sốc đồng loạt
Các dữ liệu hiện có chưa cho thấy một đợt tăng thất nghiệp lớn trên toàn nền kinh tế do AI gây ra.
Trong quý đầu năm, Yale Budget Lab và Brookings Institution ghi nhận thất nghiệp ở cấp độ vĩ mô nhìn chung vẫn ổn định, đồng thời không thấy thay đổi đáng kể trong cơ cấu nghề nghiệp hay tỷ lệ thất nghiệp của các công việc tiếp xúc nhiều với AI.
Tuy vậy, nghiên cứu của Anthropic công bố hồi tháng 3 cho thấy bức tranh chi tiết hơn. Báo cáo dùng khái niệm “observed exposure”, kết hợp năng lực lý thuyết của AI với dữ liệu sử dụng thực tế, và cho thấy nhóm nghề chịu ảnh hưởng mạnh thường là người lớn tuổi hơn, nữ, có trình độ học vấn cao và mức lương cao hơn.
Dữ liệu của Anthropic cũng gợi ý việc tuyển dụng người trẻ đã chậm lại ở những ngành nghề tiếp xúc nhiều với AI từ cuối năm 2022.
AI đang tác động mạnh hơn qua kênh tuyển dụng
Tác động rõ hơn của AI hiện nằm ở việc doanh nghiệp tuyển ít người hơn, nhất là ở các vị trí trẻ hoặc cấp thấp.
Daniel Keum, phó giáo sư quản trị tại Columbia Business School, nói AI đang ảnh hưởng tới lao động không hẳn qua làn sóng sa thải lớn, mà chủ yếu qua giảm tuyển dụng, đặc biệt là tuyển nhân sự junior.
Một số số liệu khác cũng phản ánh xu hướng này. Ghi nhận trước đó cho thấy các công ty trong S&P 500 đã cắt hơn 400.000 vị trí trong năm qua, còn tuyển dụng lập trình viên đầu vào tại Mỹ giảm 55% so với năm 2019.
Goldman Sachs ước tính AI đã làm giảm tăng trưởng bảng lương hàng tháng tại Mỹ khoảng 16.000 việc làm trong năm qua và đẩy tỷ lệ thất nghiệp lên 0,1 điểm phần trăm, chủ yếu thông qua tuyển dụng yếu hơn.
Doanh nghiệp và ngân hàng trung ương cũng đang ghi nhận tín hiệu trái chiều
Ở cấp doanh nghiệp, một số đợt cắt giảm nhân sự vẫn được gắn với việc tái cơ cấu liên quan đến AI.
Trong cùng tuần Altman phát biểu, Meta bắt đầu sa thải khoảng 8.000 nhân viên. Bên ngoài, hãng outplacement Challenger, Gray & Christmas thống kê gần 50.000 việc cắt giảm liên quan đến AI đã được các công ty Mỹ công bố tính đến năm 2026, tương đương khoảng 17% tổng số thông báo sa thải trong năm nay.
Ở chiều ngược lại, dữ liệu của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ cho thấy 1 trong 4 lao động Mỹ hiện dùng AI tạo sinh trong công việc, và 81% trong số này nói công cụ giúp tiết kiệm thời gian. New York Fed cũng chỉ ra chưa có dấu hiệu rõ ràng cho thấy nhu cầu lao động giảm riêng ở các nghề tiếp xúc nhiều với AI.
Nhìn từ bên ngoài Mỹ, nghiên cứu của Morgan Stanley công bố hồi tháng 1 cho thấy doanh nghiệp Anh đã cắt ròng 8% lực lượng lao động do AI trong năm trước, dù cùng lúc báo cáo năng suất tăng trung bình 11,5%.
Chi tiết về kế hoạch IPO của OpenAI làm cuộc tranh luận thêm nhạy cảm
Việc Altman hạ giọng về rủi ro mất việc diễn ra khi OpenAI được cho là đang chuẩn bị nộp hồ sơ IPO bí mật tại Mỹ trong những tuần tới, với định giá mục tiêu có thể tiến gần 1 nghìn tỷ USD.
Thời điểm này khiến lập trường của ông dễ bị nhìn qua lăng kính thương mại, vì một thông điệp bớt tiêu cực về AI có thể thuận lợi hơn cho nhà đầu tư công chúng.
Dù vậy, chính sách nội bộ của OpenAI trước đó vẫn cho thấy hãng chưa coi tác động lên thị trường lao động là chuyện đã ngã ngũ. Một tài liệu chính sách 13 trang công bố đầu năm 2026 từng đề xuất đánh thuế lao động tự động, lập quỹ tài sản công quốc gia có phần được tài trợ bởi các công ty AI, và thí điểm tuần làm việc 32 giờ.
Tổng kết
Altman đã giảm giọng cảnh báo về “AI cướp việc”, nhưng các khảo sát và nghiên cứu gần đây cho thấy áp lực với thị trường lao động vẫn hiện hữu, đặc biệt ở khâu tuyển dụng và ở nhóm lao động trẻ.
