Chính quyền Trump đang hoàn tất bộ tiêu chuẩn tự nguyện cho các đợt phát hành mô hình AI tiên tiến, trong bối cảnh Washington siết chặt giám sát bằng sắc lệnh, kiểm tra trước khi ra mắt và các biện pháp hạn chế truy cập.
Diễn biến này có thể tạo ra một khung quản lý liên bang rõ hơn cho các hãng AI, nhưng cũng cho thấy việc phát hành mô hình tại Mỹ vẫn phụ thuộc nhiều vào đánh giá của cơ quan quản lý và các quy định cấp bang chưa được xử lý dứt điểm.
- Washington đang chốt bộ tiêu chuẩn tự nguyện cho các mô hình AI frontier.
- Chính phủ Mỹ đã áp dụng kiểm tra trước phát hành và hạn chế truy cập với một số mô hình.
- Tranh chấp giữa quy định liên bang và luật cấp bang vẫn chưa được giải quyết.
Khung quản lý AI liên bang của Mỹ đang hình thành
Chính quyền Trump đang xây dựng một khung quản lý AI dựa trên các sắc lệnh hành pháp, thay vì lập thêm cơ quan giám sát mới. Trọng tâm hiện nay là tiêu chuẩn hóa việc đánh giá và kiểm soát các mô hình AI tiên tiến trước khi phát hành.
Sắc lệnh ban hành vào tháng 12/2025 yêu cầu Bộ Thương mại đánh giá các luật AI cấp bang và lập lực lượng kiện tụng để thách thức những quy định bị xem là quá nặng. Sắc lệnh tiếp theo vào tháng 6/2026 giao NIST xây dựng quy trình benchmark mật cho mô hình frontier trong 60 ngày, đồng thời mở ra cửa sổ đánh giá trước phát hành tối đa 30 ngày.
Chính quyền cũng cho biết việc giám sát sẽ đi qua các cơ quan hiện có, chủ yếu là NIST và CISA. Điều đó cho thấy Mỹ đang chọn cách quản lý AI bằng bộ máy sẵn có thay vì tạo một cơ quan liên bang chuyên trách mới.
Tiêu chuẩn tự nguyện sắp chốt có thể ảnh hưởng thế nào đến các hãng AI?
Bộ tiêu chuẩn tự nguyện dự kiến sẽ đặt ngưỡng benchmark cho mô hình tiên tiến và làm rõ ai được phép truy cập trong nước lẫn ở nước ngoài. Nếu được công bố, đây sẽ là một mốc quan trọng cho cách các công ty AI đưa sản phẩm ra thị trường Mỹ.
Hiện các hãng AI đã phải làm việc trong môi trường kiểm soát chặt hơn trước. Anthropic từng bị yêu cầu dừng hai mô hình chủ lực chỉ vài ngày sau khi ra mắt, còn OpenAI được cho là đã phải trì hoãn một đợt phát hành công khai đầy đủ của GPT-5.6 theo yêu cầu của chính phủ.
Google cũng được nhắc đến trong các cuộc trao đổi với quan chức Mỹ trước khi tung ra các mô hình lập trình nâng cao có năng lực an ninh mạng mạnh hơn thế hệ trước. Dữ liệu hiện có cho thấy việc phát hành mô hình lớn tại Mỹ ngày càng gắn với quy trình rà soát của chính phủ.
Rủi ro lớn nhất vẫn là khoảng trống giữa liên bang và cấp bang
Khó khăn chính là lệnh tiền chế liên bang chưa có nền tảng lập pháp đầy đủ. Các bang vẫn tiếp tục thúc đẩy quy định riêng, trong khi sắc lệnh của Nhà Trắng chỉ mới tạo áp lực chính trị và pháp lý chứ chưa xóa bỏ được khung luật địa phương.
Sắc lệnh tháng 12/2025 còn nhắm trực diện vào luật của Colorado và yêu cầu Bộ Thương mại chỉ ra những quy định buộc mô hình phải “thay đổi đầu ra trung thực”. Tuy nhiên, việc tiền chế thực sự cần Quốc hội thông qua luật, và tiến trình này đến nay vẫn chưa hoàn tất.
Kết quả là các công ty AI đang phải cùng lúc đối mặt với hai lớp ràng buộc: luật bang mà họ muốn tránh và một bộ máy liên bang sẵn sàng hoãn phát hành, chặn truy cập hoặc áp yêu cầu xuất khẩu khi cần thiết.
Anthropic, OpenAI và bài toán ra mắt mô hình
Anthropic và OpenAI đều đang chuẩn bị cho kế hoạch IPO, nên mọi thay đổi về quy định phát hành AI đều có thể ảnh hưởng đến kỳ vọng của nhà đầu tư. Anthropic đã nộp S-1 mật lên SEC vào ngày 1/6 sau vòng gọi vốn định giá ngụ ý 965 tỷ USD.
Anthropic sau đó đã được phép bán hạn chế mô hình Mythos 5 cho hơn 100 tổ chức Mỹ đủ điều kiện, còn quyền truy cập Fable 5 cũng đã được khôi phục. Với OpenAI, phạm vi triển khai GPT-5.6 được cho là chỉ giới hạn ở khoảng 20 công ty và cần phê duyệt riêng từ chính phủ.
Ở góc độ thị trường, điểm cần theo dõi là bộ tiêu chuẩn tự nguyện có biến thành một rào chắn mới cho phát hành mô hình hay không. Nếu điều đó xảy ra, quy trình thương mại hóa AI tiên tiến tại Mỹ sẽ còn bị kiểm soát chặt hơn hiện nay.
Tổng kết
Mỹ đang tiến gần hơn tới một khung quản lý AI tập trung ở cấp liên bang, nhưng các hãng AI vẫn phải hoạt động trong môi trường có nhiều lớp kiểm soát và chưa dứt điểm giữa liên bang với từng bang.
