Giới chức Nga đang siết Telegram và đồng thời ngăn các cuộc biểu tình ủng hộ ứng dụng này bằng nhiều lý do “trên giấy tờ”, trong bối cảnh dấu hiệu giảm truy cập và gián đoạn dịch vụ ngày càng rõ.
Các báo cáo về việc từ chối cấp phép tụ tập, cùng dữ liệu đo kiểm mạng và phản ánh từ người dùng, cho thấy việc hạn chế Telegram có thể đã bắt đầu sớm hơn dự đoán, làm dấy lên tranh luận về kiểm soát internet và quyền biểu đạt tại Nga.
- Nhiều địa phương ở Nga bị cáo buộc dùng cớ hành chính để chặn biểu tình phản đối siết Telegram.
- Dữ liệu đo kiểm cho thấy mức “bất thường” tăng mạnh và tỷ lệ truy cập Telegram giảm trong các bài test tại Nga.
- Khảo sát độc giả cho thấy đa số người dùng gặp lỗi, tốc độ chậm hoặc Telegram không hoạt động.
Nga ngăn biểu tình ủng hộ Telegram bằng các lý do hành chính
Nhiều khu vực ở Nga đã từ chối hoặc hạn chế các sự kiện phản đối việc siết Telegram, viện dẫn các lý do như dọn tuyết, kiểm tra cây xanh hoặc quy định kiểu thời Covid.
Tại một số địa phương từ Moscow đến Siberia, nhà chức trách bị phản ánh là dùng nhiều “cái cớ” khác nhau để không cấp phép xuống đường phản đối chiến dịch siết chặt Telegram và kiểm duyệt internet. Một số ban tổ chức ở vùng Altai bị yêu cầu giải tán sau khi bị nói rằng các cáo buộc “siết internet” là “không phù hợp với thực tế”.
Những nỗ lực tổ chức biểu tình đến từ nhiều nhóm xã hội. Lực lượng chính trị đứng sau có cả những phe theo chủ nghĩa dân tộc cực đoan ủng hộ chiến tranh ở Ukraine lẫn các nhóm cộng sản vốn vẫn ủng hộ Điện Kremlin. Bức tranh này cho thấy Telegram đã trở thành điểm giao thoa lợi ích, không chỉ là ứng dụng nhắn tin đơn thuần.
Một số người tham gia các hành động phản đối công khai hoặc tụ tập không phép đã bị bắt, trong khi những người khác chuyển sang họp trong nhà để tránh rắc rối pháp lý. Ngay cả nơi được phép thể hiện bất mãn, như Krasnodar, việc tụ tập cũng chỉ được cho phép ở khu vực rìa thành phố thay vì trung tâm.
Biểu tình tại Nga được cho là hiếm hơn kể từ khi phong trào phản chiến bị trấn áp năm 2022, trong bối cảnh truy tố chính trị gia tăng theo các đạo luật hạn chế bất đồng chính kiến. Việc siết Telegram được mô tả như một bước mới nhằm đưa internet Nga vào kiểm soát của nhà nước, sau các đợt chặn nhiều website và dịch vụ VPN.
Đáng chú ý, động thái này cũng bị chỉ trích bởi nhiều tiếng nói thân chính phủ, do Telegram không chỉ phổ biến với người dân mà còn được dùng rộng rãi bởi quan chức, cơ quan nhà nước và cả quân đội. Điều đó khiến việc chặn hoặc làm gián đoạn Telegram có thể tạo tác động dây chuyền lên liên lạc hành chính và truyền thông trong nước.
Nga bị nghi bắt đầu chặn Telegram sớm hơn dự kiến
Các số liệu đo kiểm và làn sóng khiếu nại gián đoạn cho thấy việc hạn chế Telegram có thể đã được triển khai trước mốc bị đồn đoán là ngày 1/4.
Moscow cáo buộc Telegram không tuân thủ quy định, đặc biệt về gỡ bỏ nội dung bị cấm tại Nga. Cơ quan giám sát viễn thông và truyền thông Roskomnadzor (RKN) được cho là đã bắt đầu làm chậm lưu lượng qua Telegram từ tháng trước, thời điểm cơ quan này cũng hạn chế truy cập WhatsApp.
WhatsApp từng là nền tảng nhắn tin phổ biến nhất tại Nga trước khi bị Telegram vượt lên vào tháng 1 với gần 96 triệu người dùng hoạt động. Song song, nhà chức trách kêu gọi người dân chuyển sang ứng dụng thay thế được “phê duyệt” là MAX. Những người chỉ trích, bao gồm nhà sáng lập Telegram Pavel Durov, cho rằng MAX là công cụ giám sát và kiểm duyệt chính trị.
Giữa tháng 2, kênh Telegram Baza đưa tin RKN dự kiến bắt đầu chặn Telegram vào ngày 1/4. Cơ quan quản lý không xác nhận cũng không bác bỏ các thông tin trích dẫn bài đăng này, khiến thị trường thông tin chủ yếu dựa vào dấu hiệu thực địa như đo kiểm truy cập và phản ánh người dùng.
Dữ liệu OONI cho thấy tỷ lệ bất thường tăng mạnh, Telegram khó truy cập
Dữ liệu từ OONI ghi nhận “bất thường” trong 72% bài kiểm tra và Telegram chỉ truy cập được 28% trường hợp trong một ngày đo, cho thấy khả năng có can thiệp ở cấp mạng.
Theo dữ liệu từ Open Observatory of Network Interference (OONI) được trích dẫn bởi Meduza, các vấn đề với Telegram tăng vọt kể từ thứ Sáu. Trong ngày đó, “anomalies” được ghi nhận ở 72% số bài test thực hiện, trong khi Telegram chỉ truy cập được ở 28% trường hợp.
OONI là nền tảng toàn cầu nhằm phát hiện việc chặn website/ứng dụng và đo lường kiểm duyệt internet. Các chỉ số “bất thường” thường phản ánh khả năng có can thiệp kỹ thuật như chặn DNS/IP, bóp băng thông, hoặc các biện pháp lọc lưu lượng, nhưng bản thân số liệu không tự động kết luận nguyên nhân nếu thiếu đối chiếu thêm từ nhà mạng hay cơ quan quản lý.
Cùng giai đoạn, các website theo dõi sự cố như Downdetector và Сбой.рф nhận hàng nghìn khiếu nại từ nhiều vùng và thành phố, gồm Moscow và St. Petersburg. Sự cố ảnh hưởng cả bản di động lẫn bản desktop của Telegram, gợi ý vấn đề không chỉ nằm ở một thiết bị hay một phiên bản ứng dụng.
Khảo sát độc giả cho thấy 88% gặp trục trặc khi dùng Telegram
Trong gần 7.500 người tham gia khảo sát, tổng cộng 88% nói Telegram hoạt động không bình thường, gồm 17% không dùng được và 46% gặp tình trạng chậm, thiếu ổn định.
Một khảo sát do Meduza thực hiện với độc giả đang ở Nga cho thấy Telegram “không hoạt động đúng” đối với 88% trong gần 7.500 người trả lời. Trong đó, 17% cho biết ứng dụng không hoạt động hoàn toàn, còn 46% phản ánh dịch vụ chậm và thiếu ổn định.
Dù khảo sát độc giả không đại diện chắc chắn cho toàn bộ dân số, quy mô mẫu và mức độ tập trung vấn đề cho thấy trải nghiệm gián đoạn là phổ biến trong thời gian ngắn. Khi kết hợp với dữ liệu đo kiểm OONI và lượng báo lỗi tăng trên các nền tảng theo dõi sự cố, bức tranh tổng thể nghiêng về kịch bản có hành động hạn chế ở quy mô rộng.
Những câu hỏi thường gặp
Nga dùng những lý do nào để ngăn biểu tình liên quan Telegram?
Các lý do được nêu gồm dọn tuyết, kiểm tra cây cối và áp các hạn chế kiểu thời Covid để từ chối cấp phép hoặc giới hạn địa điểm tụ tập phản đối siết Telegram.
Vì sao có nghi vấn Telegram bị chặn sớm hơn dự kiến?
Vì xuất hiện nhiều báo cáo gián đoạn trên diện rộng, dữ liệu đo kiểm cho thấy tỷ lệ bất thường tăng mạnh, và Telegram khó truy cập trong nhiều bài test, dù mốc bị đồn đoán là ngày 1/4 chưa đến.
OONI ghi nhận điều gì về tình trạng truy cập Telegram tại Nga?
OONI ghi nhận trong một ngày đo có 72% bài test xuất hiện “bất thường”, và Telegram chỉ truy cập được trong 28% trường hợp, cho thấy dấu hiệu can thiệp hoặc hạn chế ở cấp mạng.
Khảo sát độc giả phản ánh mức độ ảnh hưởng ra sao?
Khảo sát gần 7.500 người cho thấy 88% nói Telegram hoạt động không bình thường; 17% không dùng được và 46% gặp tình trạng chậm, thiếu ổn định.
