OpenAI đã giới thiệu tại Nhật Bản một mô hình AI chuyên về an ninh mạng, trong lúc Tokyo tiếp tục theo đuổi chiến lược “AI chủ quyền” nhưng vẫn phải cân nhắc thực tế phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài.
Chuyến thăm cho thấy Nhật Bản đang ở thế vừa muốn tăng cường năng lực phòng thủ số, vừa tìm cách xây dựng một hệ sinh thái AI không phụ thuộc vào một nguồn cung duy nhất. Trọng tâm hiện nay là an ninh mạng, quản trị và hạ tầng AI phục vụ các lĩnh vực trọng yếu.
- OpenAI đề xuất GPT-5.5 Cyber AI cho chính phủ Nhật Bản và bản GPT-5.5 với công cụ Trusted Access for Cyber cho doanh nghiệp.
- Tokyo đang thúc đẩy “AI chủ quyền”, nhưng nhiều quan điểm trong nước cho rằng khó đuổi kịp Mỹ và Trung Quốc theo cách tự lực hoàn toàn.
- Nhật Bản được nhắc đến như một thị trường quan trọng cho AI an ninh mạng, song bài toán lớn hơn là quản trị, hạ tầng và đa dạng hóa nhà cung cấp.
OpenAI đưa mô hình AI an ninh mạng sang Nhật Bản
OpenAI đã giới thiệu một mô hình generative AI chuyên cho an ninh mạng tới chính phủ Nhật Bản và các doanh nghiệp tại nước này. Công ty cũng trình diễn một số chương trình phòng thủ mạng trước truyền thông Nhật vào ngày 21/5.
Ông Paul Nakasone, thành viên hội đồng quản trị OpenAI và cựu lãnh đạo U.S. Cyber Command, cho biết chuyến đi nhằm thảo luận với các quan chức chính phủ. Theo đó, OpenAI đã trao đổi về biện pháp an ninh mạng trên 15 lĩnh vực trọng yếu.
OpenAI cho biết họ kỳ vọng có thể ra mắt dịch vụ tại Nhật Bản ở “giai đoạn sớm”. Công ty đang cung cấp mô hình GPT-5.5 Cyber AI chuyên biệt cho chính phủ Nhật, trong khi bản GPT-5.5 tiêu chuẩn kèm công cụ Trusted Access for Cyber sẽ dành cho doanh nghiệp thông qua quy trình đăng ký và sàng lọc.
Trọng tâm là phòng thủ trước các mô hình tấn công tự động
Trong buổi họp báo, bà Sasha Baker, Trưởng bộ phận chính sách an ninh quốc gia của OpenAI, nói rằng cần một “hệ sinh thái” phòng thủ mạng để đối phó với các mô hình mạnh.
Bà nhắc đến Mythos của Anthropic, một mô hình không công khai có thể tự động nhận diện và khai thác lỗ hổng trong phần mềm, trình duyệt web và hệ điều hành. Ông Nakasone cũng cho rằng AI mạnh hơn đồng nghĩa cần cơ chế quản trị và biện pháp bảo vệ chặt hơn.
OpenAI nói họ muốn mở rộng các nỗ lực này từ tài chính và hạ tầng trọng yếu sang chính quyền địa phương và chuỗi cung ứng sản xuất. Nhật Bản được xem là một mắt xích quan trọng trong cách tiếp cận đó.
Nhật Bản vẫn theo đuổi “AI chủ quyền” nhưng gặp giới hạn thực tế
Song song với việc tiếp cận OpenAI, chính phủ Nhật vẫn thúc đẩy khái niệm “sovereign AI”, tức AI chủ quyền. Kế hoạch AI cơ bản của nước này tập trung vào AI “đáng tin cậy” và phản ánh lo ngại an ninh kinh tế rằng các tập đoàn công nghệ nước ngoài có thể kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng AI.
Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản từng đề xuất phát triển một mô hình nền tảng quy mô lớn do nhà nước tài trợ, tương tự một phiên bản ChatGPT của Nhật. Tuy nhiên, sau đó mục tiêu này đã bị gác lại.
Thay vì cố xây dựng một “stack” AI hoàn toàn nội địa, Tokyo hiện vẫn muốn phát triển hệ sinh thái gồm mô hình nền tảng, trung tâm dữ liệu, chip AI và hạ tầng vật lý. Một cuộc họp chiến lược AI gần đây cũng cho thấy bản dự thảo sửa đổi sẽ nhấn mạnh hơn đến chủ quyền AI từ góc độ an ninh quốc gia.
Sức cạnh tranh của Nhật trong AI còn cách xa Mỹ và Trung Quốc
Nhiều doanh nghiệp Nhật như Preferred Networks, Ricoh, SoftBank, NEC, Honda và Sony Group đã bắt đầu phát triển mô hình nền tảng. Dù vậy, trong ngành vẫn có sự thừa nhận rằng việc bắt kịp Mỹ và Trung Quốc là rất khó.
Nhật Bản được xếp hạng 30/69 trong IMD World Digital Competitiveness Score năm 2025. Khoảng cách đầu tư cũng là một vấn đề lớn: dữ liệu của chính phủ Nhật cho thấy Mỹ đã đầu tư khoảng 329 tỷ USD cho phát triển AI nội địa giai đoạn 2019–2023, Trung Quốc khoảng 133 tỷ USD, còn Nhật Bản khoảng 10 tỷ USD.
Trong bối cảnh đó, một số quan điểm tại Nhật đang nghiêng về hướng sử dụng mô hình từ bên ngoài nhưng xây dựng ứng dụng, dữ liệu và hạ tầng trong nước để tạo lợi thế riêng.
Xu hướng đang nghiêng về đa dạng hóa nhà cung cấp
Nhóm phụ trách thúc đẩy xã hội số của Nhật đang chuẩn bị một đề xuất không ủng hộ mô hình AI hoàn toàn “thuần Nhật”. Thay vào đó, họ muốn ưu tiên đổi mới trong sản xuất, y tế và hạ tầng, đồng thời kết hợp mô hình nền tảng do nước ngoài phát triển với dữ liệu công nghiệp trong nước.
Ông Akihisa Shiozaki, Tổng thư ký của nhóm này, ngày 11/5 cho rằng Nhật Bản đang bước vào “kỷ nguyên hậu LLM” và cần thay đổi cách tiếp cận. Ông nói mục tiêu không nên là một AI chủ quyền tuyệt đối, mà là tránh phụ thuộc vào một quốc gia, công ty hoặc nhà cung cấp duy nhất.
Quan điểm này cho thấy trọng tâm của Tokyo đang chuyển từ tự lực hoàn toàn sang bảo đảm quyền tự chủ công nghệ theo hướng thực dụng hơn. Điều đó phù hợp với bối cảnh Nhật Bản muốn tăng cường năng lực AI nhưng vẫn phải dựa vào hợp tác quốc tế.
Tổng kết
Động thái của OpenAI tại Nhật phản ánh nhu cầu ngày càng lớn đối với AI an ninh mạng, trong khi chính phủ Nhật vẫn phải cân bằng giữa tham vọng AI chủ quyền và giới hạn về năng lực nội địa. Hướng đi hiện tại dường như nghiêng về đa dạng hóa nguồn cung hơn là tách khỏi công nghệ nước ngoài hoàn toàn.
