Học viện Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Mỹ đã chốt các quy định mới cho lễ Oscar lần thứ 99, trong đó loại trừ tác phẩm do AI tạo ra khỏi nhóm hạng mục được xét giải ở phần diễn xuất và biên kịch.
Thông báo này xuất hiện khi AI ngày càng đi sâu vào quy trình làm phim, từ tạo hình nhân vật, dựng cảnh cho tới hỗ trợ viết kịch bản. Học viện nói họ vẫn có thể yêu cầu thêm chi tiết về cách một bộ phim sử dụng AI tạo sinh, nhưng quyền được xét giải sẽ thuộc về con người trong các vai trò sáng tạo cốt lõi.
Quy định mới của Oscar nói gì
Trong phần diễn xuất, chỉ những vai được ghi trong phần pháp lý của bộ phim và được con người thể hiện với sự đồng ý của họ mới đủ điều kiện được xem xét. Với các giải thưởng biên kịch, kịch bản phải do con người viết. Học viện cũng giữ quyền yêu cầu giải trình thêm nếu một tác phẩm có sử dụng AI tạo sinh.
Vì sao quy định này được chú ý
Động thái này diễn ra khi các nhân vật và màn trình diễn do AI tạo ra tiến gần hơn tới việc xuất hiện trong phim thương mại. Một dự án dùng phiên bản AI của Val Kilmer đã làm dấy lên câu hỏi về các màn trình diễn số sau khi một nghệ sĩ qua đời và việc những trường hợp như vậy có nên được xét giải hay không. Cùng lúc, nhân vật “nữ diễn viên” AI Tilly Norwood cũng gây bàn luận khi có thông tin các đại diện tài năng muốn đại diện cho nhân vật số này.
AI vẫn được dùng trong sản xuất phim
Quy định của Học viện không cấm Hollywood sử dụng AI trong quá trình làm phim. AI tạo sinh vẫn có thể là một công cụ hỗ trợ sản xuất. Điểm mà Học viện nhấn mạnh là giải thưởng chỉ dành cho con người ở vai trò biểu diễn và viết lách, thay vì trao danh hiệu sáng tạo cho đầu ra do máy tạo ra.
Áp lực từ tranh cãi lao động trong ngành
Việc siết điều kiện xét giải cũng gắn với tranh cãi kéo dài quanh AI trong cuộc đình công của diễn viên và biên kịch năm 2023. Các quy định mới có thể được xem như cách Học viện chính thức hóa một phần những bảo vệ mà lực lượng lao động trong ngành đã yêu cầu. Ở chiều ngược lại, câu chuyện này cho thấy Hollywood chưa dừng việc ứng dụng AI, mà đang tìm cách phân định rõ đâu là công cụ hỗ trợ và đâu là tác phẩm đủ điều kiện được ghi nhận cho con người.
Một số diễn biến liên quan trong ngành giải trí
Tyler Perry từng nói vào năm 2024 rằng sau khi chứng kiến khả năng của công cụ tạo video Sora của OpenAI, ông đã dừng kế hoạch mở rộng studio tại Atlanta trị giá 800 triệu USD. Ông cho rằng công nghệ này có thể chạm tới mọi ngóc ngách của ngành và làm nhiều diễn viên, biên tập viên cùng chuyên gia âm thanh mất việc. Ông cũng nói cần có quy tắc để bảo vệ người lao động. Trong khi đó, OpenAI đã dừng Sora vào ngày 26/4 theo trang hỏi đáp riêng của hãng, và quyền truy cập API của Sora sẽ chấm dứt vào tháng 9.
Thời điểm áp dụng cho Oscar lần thứ 99
Lễ trao giải Oscar lần thứ 99 sẽ diễn ra tại Dolby Theater ở Los Angeles vào ngày 14/3/2027. Các bộ phim phát hành trong khoảng từ ngày 1/1 đến 31/12/2026 sẽ đủ điều kiện được xem xét. Hiện chưa có thêm chi tiết nào cho thấy các quy định mới sẽ ảnh hưởng ra sao đến số lượng tác phẩm dùng AI được nộp xét giải trong mùa Oscar này.
Tổng kết
Quy định mới của Học viện làm rõ một nguyên tắc: AI có thể xuất hiện trong quy trình làm phim, nhưng giải Oscar ở các hạng mục diễn xuất và biên kịch vẫn dành cho con người. Trong lúc ngành điện ảnh còn tranh cãi về ranh giới giữa công cụ hỗ trợ và sáng tạo của máy, bộ quy tắc này đặt ra một chuẩn rõ hơn cho việc xét giải ở Oscar lần thứ 99.
