Pakistan nói Washington và Iran đã đạt khung thỏa thuận hòa bình, nhưng Tehran nhanh chóng bác bỏ mốc ký kết trong 24 giờ.
Diễn biến này liên quan trực tiếp đến eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu trước khi xung đột bùng phát vào cuối tháng 2, nên mọi thay đổi về tiến trình đàm phán đều có thể tác động ngay đến thị trường năng lượng và tâm lý rủi ro.
- Pakistan nói một lễ ký điện tử có thể diễn ra trong 24 giờ, nhưng Iran không xác nhận mốc này.
- Dự thảo thỏa thuận được nhắc tới gồm mở lại eo biển Hormuz, dỡ phong tỏa hải quân và kéo dài ngừng bắn 60 ngày.
- Giá dầu đã phản ứng với tin đàm phán, trong khi chiến sự và căng thẳng quanh Iran vẫn chưa chấm dứt.
Khung thỏa thuận được nhắc tới gồm những gì
Khung thỏa thuận được nêu ra xoay quanh việc mở lại eo biển Hormuz, chấm dứt phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng Iran và gia hạn lệnh ngừng bắn thêm 60 ngày.
Một số nguồn được Reuters dẫn lại cho biết Washington có thể bắt đầu giải phóng hàng tỷ USD tài sản của Iran và nới lỏng trừng phạt với xuất khẩu dầu của Tehran. Đổi lại, Iran sẽ cho phép tàu chở dầu và hàng hóa đi qua tuyến đường biển này.
NBC News cũng được dẫn rằng tuyến hàng hải có thể mở lại không thu phí và các tuyến trước chiến tranh sẽ được khôi phục trong khoảng 30 ngày. Tuy vậy, đây vẫn là các điều khoản đang được thảo luận, chưa phải xác nhận cuối cùng từ hai phía.
Iran bác bỏ mốc ký kết trong 24 giờ
Iran chưa xác nhận việc ký thỏa thuận sẽ diễn ra vào Chủ nhật. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei nói cần thận trọng khi đưa ra các mốc thời gian cụ thể vì phía bên kia thay đổi lập trường liên tục.
Trước đó, Ngoại trưởng Abbas Araghchi tỏ ra lạc quan hơn khi nói một bản ghi nhớ có thể xuất hiện trong một hoặc hai ngày tới. Ông cũng nêu quan điểm rằng Iran là bên chiến thắng trong cuộc chiến với Mỹ.
Khác biệt về thông điệp công khai cho thấy tiến trình đàm phán vẫn chưa có sự đồng thuận hoàn toàn về thời điểm và nội dung công bố.
Điểm nghẽn lớn nhất là chương trình hạt nhân Iran
Chương trình hạt nhân của Iran là vấn đề khó nhất trong các cuộc trao đổi hiện nay. Phía Mỹ được Reuters dẫn lời nói thỏa thuận cuối cùng sẽ dẫn tới việc tháo dỡ chương trình làm giàu uranium của Iran và hủy kho uranium làm giàu cao, trong khi Tehran chưa chấp nhận bất kỳ phương án tháo dỡ nào.
Araghchi nói Iran muốn giữ uranium ở dạng pha loãng. Các nguồn tin khác cũng cho biết Tehran chưa đồng ý với cách tiếp cận mà Washington mô tả.
Điều này cho thấy dù có khung thỏa thuận về giao thông hàng hải và trừng phạt, phần liên quan đến hạt nhân vẫn là biến số quyết định cho bất kỳ bước tiến nào tiếp theo.
“Do phía bên kia không nhất quán, chúng ta nên thận trọng khi đưa ra bất kỳ tuyên bố nào về tiến trình này.”
– Esmaeil Baghaei, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran
Thị trường dầu đã phản ứng trước tin đàm phán
Giá dầu đã dịch chuyển theo các cập nhật về đàm phán và căng thẳng quân sự. Hợp đồng dầu thô Mỹ giao tháng 7 giảm xuống 84 USD mỗi thùng vào thứ Bảy, còn Brent xuống quanh 87 USD.
Scott Bessent nói trên Fox News rằng một thỏa thuận có thể kéo chi phí năng lượng xuống và dự đoán việc xử lý có thể xong “ngay cuối tuần này hoặc thứ Hai”. Đây mới là kỳ vọng của một quan chức Mỹ, chưa phải mốc đã được hai bên xác nhận.
Song song với đó, tình hình quân sự vẫn chưa dịu lại. Lực lượng Trung tâm của Mỹ nói Iran đã phóng nhiều UAV nhằm vào tàu thương mại gần eo biển Hormuz và các lực lượng Mỹ đã bắn hạ toàn bộ.
Israel đứng ngoài bản ghi nhớ
Israel cho biết họ sẽ không là một bên tham gia vào bản ghi nhớ đang được bàn thảo. Benjamin Netanyahu cũng nêu quan điểm này theo Reuters.
Phía Iran lại nói thỏa thuận sẽ chấm dứt chiến tranh ở Lebanon, hàm ý Israel phải rút khỏi những khu vực đang chiếm đóng ở đó. Tuy nhiên, Bộ trưởng Quốc phòng Israel nói không có chuyện rút lui và một quan chức cấp cao của Israel khẳng định nước này muốn giữ quyền hành động trước các mối đe dọa.
Sự khác biệt này cho thấy dù có tiến triển ngoại giao giữa Washington và Tehran, các vấn đề an ninh khu vực vẫn còn rất xa mới được giải quyết.
Tổng kết
Diễn biến hiện tại cho thấy một khung thỏa thuận Mỹ-Iran có thể đang hình thành, nhưng thời điểm ký kết, vấn đề hạt nhân và phản ứng từ các bên liên quan vẫn chưa ngã ngũ.
