Ethereum Foundation giới thiệu zkAPI, hệ thống thanh toán cho mô hình AI và API tính phí theo mức sử dụng, nhằm tách việc chi trả khỏi danh tính người dùng bằng bằng chứng không tiết lộ thông tin.
zkAPI được Ethereum Foundation phối hợp phát triển cùng Open Anonymity Project. Kiến trúc này hướng đến việc giảm khả năng liên kết từng yêu cầu AI với tài khoản và phương thức thanh toán, trong khi vẫn cho phép dịch vụ xác minh quyền chi tiêu.
- Người dùng nạp ETH hoặc USDC vào hợp đồng trên Ethereum để tạo số dư phục vụ thanh toán riêng tư.
- Bằng chứng được tạo trên thiết bị người dùng; mã nullifier giúp phát hiện việc chi tiêu hai lần.
- Giao diện cho OpenAI và Ollama qua localhost hỗ trợ tích hợp zkAPI vào ứng dụng AI hiện có.
zkAPI tách thanh toán khỏi danh tính như thế nào?
zkAPI sử dụng các ghi nhận mật mã riêng tư để người dùng chứng minh quyền chi tiêu mà không phải gắn từng yêu cầu API với thông tin tài khoản thanh toán. Theo Ethereum Foundation, quá trình tạo bằng chứng diễn ra ngay trên thiết bị người dùng.
Ethereum Foundation mô tả trong bài giới thiệu zkAPI rằng kiến trúc API phổ biến hiện nay tạo ra một chuỗi liên kết: khóa API trỏ đến tài khoản, tài khoản gắn với phương thức thanh toán, còn các yêu cầu gửi đi được bổ sung vào lịch sử tương ứng. Chuỗi liên kết này có thể khiến nhà cung cấp hạ tầng theo dõi hoạt động của cùng một người dùng.
Với zkAPI, người dùng bắt đầu bằng việc nạp tài sản như ETH hoặc USDC vào hợp đồng lưu ký trên Ethereum. Theo mô tả của Ethereum Foundation, số dư sau đó có thể được sử dụng thông qua các ghi nhận mật mã riêng tư, nhằm tách hoạt động chi tiêu khỏi danh tính và giao dịch nạp tiền trước đó.
| Thành phần | Cách hoạt động trong zkAPI |
|---|---|
| Khoản nạp | ETH hoặc USDC được nạp vào hợp đồng lưu ký trên Ethereum để tạo số dư thanh toán. |
| Ghi nhận mật mã riêng tư | Làm cơ sở cho việc xác minh quyền chi tiêu mà không công khai trạng thái của ghi nhận. |
| Bằng chứng không tiết lộ thông tin (ZK) | Được tạo cục bộ; có thể xác minh một giao dịch hoặc cả phiên sử dụng. |
| Nullifier | Mã định danh dùng để phát hiện chi tiêu hai lần khi xuất hiện mã trùng, mà không tiết lộ thông tin người dùng. |
| Giao diện qua localhost | Cho phép ứng dụng AI, trình biên tập và ứng dụng trò chuyện truy cập các giao diện API cho OpenAI và Ollama. |
Quyền riêng tư của yêu cầu AI và khả năng tích hợp
zkAPI hướng đến giảm khả năng gắn lịch sử yêu cầu AI với danh tính thông qua thông tin thanh toán. Khả năng áp dụng rộng rãi còn phụ thuộc vào tích hợp của nhà phát triển, hạ tầng hỗ trợ và hiệu năng khi lượng giao dịch tăng.
Các yêu cầu gửi đến mô hình AI có thể chứa thông tin cá nhân, chiến lược kinh doanh, mã nguồn độc quyền hoặc dữ liệu tài chính. Khi mỗi yêu cầu đều gắn với một tài khoản cố định, nhà cung cấp hạ tầng có thể xây dựng lịch sử hoạt động chi tiết quanh tài khoản đó.
zkAPI cố gắng loại bỏ mối liên kết qua thông tin thanh toán bằng cách cho phép người dùng cấp quyền chi tiêu từ số dư riêng tư, thay vì liên tục cung cấp thông tin xác thực tài khoản theo cách thông thường. Cơ chế được mô tả tập trung vào việc tách danh tính khỏi thanh toán cho từng yêu cầu.
zkAPI cung cấp các giao diện API cho OpenAI và Ollama qua localhost. Nhờ đó, lớp thanh toán bảo vệ quyền riêng tư có thể nằm giữa ứng dụng và dịch vụ API, giúp nhà phát triển tích hợp vào công cụ hiện có mà không nhất thiết phải thiết kế lại toàn bộ ứng dụng.
Các ưu tiên phát triển Ethereum trong năm 2026
Ethereum Foundation xác định ba ưu tiên giao thức trong năm 2026: mở rộng mạng lưới, cải thiện trải nghiệm người dùng và củng cố Layer 1. Các mục tiêu này được trình bày trong bản cập nhật ưu tiên giao thức năm 2026.
Các nhà phát triển Ethereum đã bắt đầu triển khai thuật toán mật mã chống tấn công lượng tử ở cả lớp thực thi và lớp đồng thuận. Song song với hướng phát triển này, mạng lưới đặt mục tiêu nâng giới hạn gas để tăng khả năng xử lý.
| Hạng mục | Mốc thời gian | Thông số hoặc mục tiêu |
|---|---|---|
| Giới hạn gas Ethereum | Năm 2025 | Đã tăng lên 60 triệu nhờ các nâng cấp Pectra và Fusaka. |
| Giới hạn gas Ethereum | Năm 2026 | Mục tiêu hơn 100 triệu. |
| Khả năng chống tấn công lượng tử | Năm 2029 | Mục tiêu đạt khả năng chống tấn công lượng tử đầy đủ. |
Tổng kết
zkAPI là hướng tiếp cận thanh toán cho dịch vụ AI và API nhằm tách quyền chi tiêu khỏi danh tính người dùng. Bằng chứng ZK, mã nullifier và giao diện qua localhost là những thành phần chính của kiến trúc; mức độ ứng dụng thực tế còn phụ thuộc vào khả năng tích hợp, hạ tầng và hiệu năng vận hành.
