Quantum computing đang tiến gần hơn tới ứng dụng thực tế, nhưng khoảng cách từ phòng thí nghiệm đến tác động thật sự với tài chính và Bitcoin vẫn còn rất lớn.
Trong giới ngân hàng và công nghệ, chủ đề này đã được theo dõi từ lâu. Một số tổ chức lớn từng thử đánh giá xem máy tính lượng tử có thể hỗ trợ tối ưu danh mục, mô hình rủi ro hay các bài toán tính toán phức tạp hay không, nhưng kết quả hiện tại cho thấy phần cứng vẫn chưa đủ mạnh để tạo ra lợi thế thực dụng rõ ràng.
- Quantum computing được xem là một hướng tính toán dài hạn, nhưng phần cứng hiện nay vẫn còn cách rất xa mức cần thiết.
- Với Bitcoin, rủi ro lý thuyết nằm ở các thuật toán có thể khai thác khóa công khai, nhưng chưa có máy lượng tử đủ ổn định để thực hiện cuộc tấn công hoàn chỉnh.
- Google gần đây hạ ước tính số qubit cần thiết để đe dọa một số hệ mật mã, cho thấy cuộc thảo luận đã chuyển từ “có hay không” sang “khi nào và bằng cách nào”.
Giới tài chính vẫn theo dõi quantum computing, nhưng phần cứng chưa theo kịp kỳ vọng
Các ngân hàng lớn đã thử đánh giá giá trị của máy tính lượng tử trong quản lý danh mục và tối ưu hóa đầu tư. Goldman Sachs từng hợp tác với Amazon để kiểm tra khả năng này, nhưng phép thử cho thấy hệ thống sẽ cần tới hàng triệu năm để hoàn thành tác vụ và đòi hỏi ít nhất 8 triệu logical qubits, trong khi các hệ thống hiện nay còn dưới 100 qubit.
Goldman sau đó cắt phần lớn nhóm nghiên cứu này trong một đợt tinh giản chi phí rộng hơn. JPMorgan Chase lại giữ hơn 50 nhà vật lý, nhà khoa học máy tính và nhà toán học để tiếp tục làm việc về tối ưu hóa, học máy và mật mã học. Cách tiếp cận trái ngược này phản ánh quan điểm khác nhau trên Phố Wall: một bên xem quantum là bước kế tiếp sau trí tuệ nhân tạo, bên còn lại thận trọng hơn vì ứng dụng thương mại chưa rõ ràng.
Về mặt lý thuyết, quantum computing có thể hỗ trợ nghiên cứu thuốc, mô phỏng vật lý, mô hình rủi ro tài chính và một số bài toán mà máy tính cổ điển xử lý kém hiệu quả. Tuy vậy, lợi thế đó chỉ có ý nghĩa khi hệ thống đủ ổn định để duy trì trạng thái lượng tử và xử lý khối lượng qubit lớn trong thời gian cần thiết.
Vì sao Bitcoin lại nằm trong tâm điểm của câu chuyện này
Rủi ro với Bitcoin chủ yếu liên quan đến khả năng một máy lượng tử đủ mạnh chạy được thuật toán Shor, vốn có thể nhắm vào những nền tảng mật mã dựa trên bài toán khó như phân tích logarit rời rạc. Với các hệ thống đủ lớn và ổn định, thuật toán này có thể làm suy yếu một số lớp bảo mật hiện tại.
Dù vậy, Bitcoin vẫn an toàn ở thời điểm hiện tại vì chưa có máy lượng tử nào đạt đến mức qubit ổn định cần thiết để duy trì tính kết hợp xuyên suốt một cuộc tấn công hoàn chỉnh. Điểm đáng lo không phải là nguy cơ ngay lập tức, mà là việc lộ khóa công khai sẽ làm tăng mức độ nhạy cảm của một số địa chỉ trong tương lai.
Google gần đây công bố một báo cáo nghiên cứu trách nhiệm về rủi ro quantum đối với tiền mã hóa và hạ ước tính số qubit cần thiết xuống dưới 500.000, thấp hơn đáng kể so với các dự đoán trước đó ở mức hàng triệu qubit vật lý. Báo cáo này cũng mô tả một hướng tấn công trực tiếp hơn, trong đó một phần của thuật toán chỉ cần dữ liệu elliptic curve vốn đã công khai và giống nhau với mọi ví Bitcoin.
Điểm yếu lớn hơn nằm ở những ví đã lộ khóa công khai
Đối với các ví mà khóa công khai đã xuất hiện trên blockchain, nguy cơ lý thuyết cao hơn vì dữ liệu cần thiết để tấn công đã nằm sẵn trên chuỗi. Theo cách phân tích được nêu trong báo cáo của Google, sau khi công khai khóa, một máy lượng tử tương lai chỉ cần hoàn tất giai đoạn còn lại của phép tính trong thời gian đủ ngắn để gửi một giao dịch cạnh tranh.
Ước tính của Google cho thấy phần này có thể mất khoảng 9 phút, trong khi thời gian xác nhận khối trung bình của Bitcoin là 10 phút. Khoảng thời gian chênh lệch hẹp này là lý do rủi ro được nhắc tới nhiều hơn ở các giao dịch mà khóa công khai đã lộ ra trong mempool hoặc trên chuỗi từ trước.
Một phần đáng chú ý khác là số lượng coin đang nằm trong các ví có khóa công khai đã lộ từ trước. Khoảng 6,9 triệu bitcoin, tương đương gần một phần ba nguồn cung, được ước tính nằm trong nhóm này. Tuy nhiên, đó vẫn là rủi ro lý thuyết cho tương lai, không phải tín hiệu của một cuộc tấn công đang diễn ra.
Những tín hiệu khác từ ngành công nghệ
Trong cùng lúc, nhiều doanh nghiệp công nghệ vẫn rót nguồn lực cho mảng này. Xanadu Quantum Technologies cho biết họ đặt mục tiêu xây dựng một trong những trung tâm dữ liệu lượng tử đầu tiên vào năm 2030 và sử dụng photon truyền qua kết nối cáp quang. Giá trị công ty này tăng mạnh sau khi niêm yết, còn nhà sáng lập Christian Weedbrook trở thành tỷ phú trong vòng vài ngày theo dữ liệu giao dịch trên thị trường.
Nvidia cũng đã phát hành các mô hình trí tuệ nhân tạo mã nguồn mở để hỗ trợ nghiên cứu quantum computing. Diễn biến đó cho thấy các ông lớn công nghệ vẫn xem lĩnh vực này là một hướng nghiên cứu dài hạn, dù chưa tạo ra lợi ích ngắn hạn tương xứng với mức độ kỳ vọng.
Tổng kết
Quantum computing đang đi từ khái niệm lý thuyết sang các thử nghiệm có mục tiêu cụ thể hơn, nhưng phần cứng hiện tại vẫn chưa đủ xa để biến nguy cơ thành hiện thực. Với tài chính truyền thống, đây là câu chuyện về năng lực tính toán dài hạn; với Bitcoin, trọng tâm là các giả định bảo mật trong tương lai và mức độ dễ tổn thương của những ví đã lộ khóa công khai.
Điểm cần theo dõi không phải là một mốc bùng nổ ngay lập tức, mà là tốc độ cải thiện của qubit ổn định, thời gian xử lý thực tế và cách các hệ thống mật mã thích ứng nếu khả năng tấn công bằng lượng tử tiến gần hơn dự kiến.
