Nợ công Mỹ lập đỉnh mới 39 nghìn tỷ USD, Washington bắt đầu nhận quyên góp từ người dân để trả bớt nợ
Nợ công của Mỹ đã lên mức cao kỷ lục 39 nghìn tỷ USD theo chính trang web của Bộ Tài chính, trong lúc chi phí lãi vay tiếp tục phình to và vượt cả chi cho Medicare lẫn ngân sách quốc phòng trong năm tài khóa bắt đầu từ tháng 10 năm ngoái. Cùng lúc đó, Bộ Tài chính Mỹ đã mở kênh nhận quyên góp từ người dân muốn góp tiền để giảm nợ công.
Diễn biến này phản ánh sức ép tài khóa đã kéo dài nhiều năm, khi chi tiêu liên bang tăng nhanh hơn khả năng thu về. Tranh luận quanh nợ công cũng đang đậm hơn vì giới phân tích cảnh báo phần lãi phải trả ngày càng lớn, còn các đợt xếp hạng tín nhiệm gần đây cho thấy rủi ro tài chính của Mỹ không còn là câu chuyện mang tính cảnh báo xa.
Lãi vay đang trở thành một khoản chi lớn trong ngân sách liên bang
Khoảng bốn thập kỷ trước, nợ công Mỹ còn quanh 907 tỷ USD. Từ đó đến nay, quy mô vay nợ tăng mạnh và kéo theo chi phí lãi vay tăng theo. Ở thời điểm hiện tại, lãi phải trả đã vượt chi cho Medicare và quốc phòng, cho thấy áp lực không nằm ở riêng con số nợ gốc mà còn ở phần chi phí duy trì khoản nợ đó.
Với người dân, đây là một vấn đề liên quan trực tiếp đến cách ngân sách được phân bổ. Khi lãi vay chiếm tỷ trọng ngày càng lớn, phần dư địa dành cho các chương trình khác sẽ bị thu hẹp, dù chính phủ vẫn phải đối mặt với các nhu cầu chi tiêu quen thuộc như y tế, an sinh hay quốc phòng.
CBO dự báo nợ công có thể tăng lên 54 nghìn tỷ USD trong 10 năm tới
Các nhà kinh tế từ lâu đã cảnh báo đường đi của nợ liên bang không mấy tích cực, bởi Quốc hội và Nhà Trắng liên tục thông qua chi tiêu nhanh hơn tốc độ thu ngân sách có thể bù đắp. Áp lực này tăng thêm sau khi đạo luật One Big Beautiful Bill Act của Tổng thống Donald Trump được thông qua.
Ủy ban Ngân sách Liên bang Quốc hội Mỹ, cơ quan phi đảng phái, cho rằng đạo luật này sẽ làm thâm hụt tăng thêm 3,4 nghìn tỷ USD trong 10 năm tới. Trong khi đó, dữ liệu mới nhất của CBO cho thấy nợ công Mỹ có thể vọt lên 54 nghìn tỷ USD trong thập kỷ tới. Phía ông Trump nói doanh thu từ thuế quan và tăng trưởng kinh tế nhanh hơn sẽ giúp bù đắp chi phí, nhưng hiện chưa có dữ liệu nào cho thấy những kỳ vọng đó đủ để đảo chiều xu hướng nợ.
Xếp hạng tín nhiệm của Mỹ đã bị hạ bởi cả Fitch và Moody’s
Áp lực tài khóa của Mỹ đã được phản ánh một phần qua các động thái của các hãng xếp hạng tín nhiệm lớn. Fitch đã hạ bậc tín nhiệm dài hạn của Mỹ từ AAA xuống AA+ vào giữa năm 2023, với lý do tài chính công suy yếu, gánh nợ lớn hơn và bế tắc chính trị tại Washington khiến các biện pháp xử lý đáng kể khó được thông qua.
Sau đó, Moody’s cũng hạ xếp hạng của Mỹ vào tháng 5, từ Aaa xuống Aa1 trên thang 21 bậc, qua đó trở thành hãng lớn thứ ba rút mức tín nhiệm cao nhất của Mỹ. Moody’s cho biết chi phí lãi vay có thể tăng từ 9% doanh thu liên bang lên 30% vào năm 2035. Tổ chức này cũng nêu rõ các chính quyền liên tiếp và Quốc hội Mỹ đã không thống nhất được biện pháp đảo ngược xu hướng thâm hụt lớn hằng năm và chi phí lãi vay tăng dần.
“Các chính quyền Mỹ liên tiếp và Quốc hội đã không thể thống nhất các biện pháp để đảo ngược xu hướng thâm hụt ngân sách hằng năm lớn và chi phí lãi vay ngày càng tăng.”
– Moody’s Ratings
Cả Trump và Biden đều làm nợ liên bang phình to trong nhiệm kỳ của mình
Nợ công Mỹ không chỉ tăng trong một nhiệm kỳ duy nhất. Trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, nợ liên bang tăng khoảng 7,5 nghìn tỷ USD, một phần vì các biện pháp hỗ trợ hộ gia đình và doanh nghiệp khi đại dịch COVID-19 gây sốc cho nền kinh tế. Thâm hụt năm tài khóa 2020 lên 3,1 nghìn tỷ USD, mức lớn nhất lịch sử Mỹ, còn năm tài khóa 2021 là mức lớn thứ hai với hơn 2,7 nghìn tỷ USD.
Về phía ông Biden, đến tháng 9/2022, tức chưa đầy hai năm sau khi nhậm chức, ông đã phê duyệt khoảng 4,8 nghìn tỷ USD vay nợ. Trong con số này có 1,85 nghìn tỷ USD cho gói American Rescue Plan và 370 tỷ USD cho gói hạ tầng lưỡng đảng. Nhóm giám sát ngân sách cho biết ông Biden cũng lập luận rằng thâm hụt đã giảm 1,7 nghìn tỷ USD trong nhiệm kỳ của mình, nhưng phần giảm đó chủ yếu gắn với việc các chương trình ứng phó COVID kết thúc, khiến lượng hỗ trợ tạm thời rời khỏi sổ sách.
Chi phí lãi vay của Mỹ có thể còn tiếp tục tăng trong nhiều thập kỷ
Trong báo cáo triển vọng ngân sách dài hạn năm 2025, CBO dự báo chi tiêu lãi vay liên bang sẽ tăng từ khoảng 3,1% GDP trong năm tài khóa 2024 lên khoảng 5,3% GDP vào năm 2054. Nếu kịch bản này xảy ra, chi phí phục vụ nợ sẽ chiếm phần lớn hơn trong ngân sách liên bang và làm giảm khả năng chính phủ mở rộng chi tiêu cho các lĩnh vực khác.
Điểm cần theo dõi không chỉ là quy mô nợ danh nghĩa, mà còn là tốc độ mà lãi suất và thâm hụt mới cộng dồn vào ngân sách. Khi lãi trả nợ tăng nhanh hơn tăng trưởng kinh tế và thu ngân sách, áp lực tài khóa sẽ khó hạ nhiệt dù nền kinh tế vẫn tiếp tục vận hành bình thường.
Tổng kết
Nợ công Mỹ đã vượt 39 nghìn tỷ USD và chi phí lãi vay đang trở thành một trong những khoản chi lớn nhất của chính phủ liên bang. Các dự báo hiện có cho thấy áp lực này chưa dừng lại, trong khi những đợt hạ tín nhiệm gần đây cho thấy vấn đề tài khóa của Mỹ đã bước sang giai đoạn đáng lo hơn. Việc Bộ Tài chính mở cổng nhận quyên góp chỉ là một chi tiết mang tính biểu tượng, nhưng nó phản ánh rõ mức độ nhạy cảm của câu chuyện nợ công hiện nay.
